Asr namozi nima?
Asr namozi — Islomdagi besh vaqt farz namozning uchinchisi boʼlib, arabchada "salotul-asr" deb nomlanadi. "Asr" soʼzi lugʼatda "asr vaqti", "zamon", "asr" va "davr" kabi maʼnolarni anglatadi va Qurʼoni karimda shu nomda alohida sura (Asr surasi) ham mavjud. Asr namozi peshin namozi vaqti chiqishi bilan boshlanib, quyosh botgunga qadar davom etadigan zamon oraligʼida oʼqiladi. Bu namoz kunning ikkinchi yarmining boshlanishini ramz qiladi va musulmonlarning tushlikdan keyingi ibodat hayotini davom ettirishlarini taʼminlovchi muhim ibodatdir.
Asr namozining Islomdagi oʼrni nihoyatda katta. Qurʼoni karimda Baqara surasi, 238-oyatda "Namozlarni va oʼrta namozni (salot-i vusto) muhofaza qilingiz. Allohga itoatli boʼlib namoz oʼqingiz" deyilgan. Koʼplab mufassirlar oyatda kelgan "salot-i vusto" (oʼrta namoz) tushunchasi asr namoziga ishora ekanini taʼkidlashgan. Payg'ambarimiz (s.a.v.) ham bu borada "Salot-i vusto — asr namozidir" (Muslim, Masojid, 205; Termiziy, Tafsir, 3) deb bu tafsirni tasdiqlaganlar. Bu maxsus taʼkid asr namozining boshqa namozlar orasida alohida mavqega ega ekanini koʼrsatadi.
Asr vaqti tarix boʼylab islom madaniyatida kunning ikkinchi katta faoliyat oraligʼining oxiri sifatida qabul qilingan. Usmonli jamiyatida asr vaqti bozor-doʼkonlar sustlasha boshlagan, hunarmandlar hisob-kitob qilgan va kunning yakuni saralanadigan paytni anglatardi. Bugungi kunda ham asr namozi ish kunining oxirgi soatlarida oʼqiladigan va musulmonni shom vaqtiga tayyorlovchi ibodat sifatida oʼz oʼrnini saqlab kelmoqda. Ayniqsa yoz oylarida asr namozidan keyin uzun shom vaqtining mavjudligi, bu namozdan soʼng ham ibodat, ham ijtimoiy mashgʼulotlar uchun vaqt qolishini taʼminlaydi.
Payg'ambarimiz (s.a.v.) asr namozi haqida koʼplab hadislar rivoyat qilganlar. Ulardan birida "Kim asr namozini tark etsa, goʼyo oilasi va moli qoʼlidan tortib olingan kishidek boʼladi" (Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 15; Muslim, Masojid, 200) deb buyurganlar. Bu hadis asr namozini qoldirish yoki unga beparvolik qilishning qanchalik katta yoʼqotish ekanini yorqin tarzda ifoda etadi. Oilasi va moli qoʼlidan ketgan insonning yashayotgan iztirobi, asr namozini tark etgan kishining maʼnaviy zararining hajmini ifodalash uchun ishlatilgan.
Asr azoni necha soatda aytiladi?
"Bugun asr azoni soat nechada?" degan savol Turkiyada va Markaziy Osiyoda eng koʼp soʼraladigan diniy savollardan biridir. Asr azoni vaqti quyoshning osmondagi holatiga va soya uzunligiga bogʼliq holda hisoblangani uchun yil fasli va yashayotgan shaharning geografik koordinatlariga koʼra sezilarli darajada oʼzgaradi. Bomdod va shom azonlaridan keyin eng koʼp mavsumiy oʼzgarish koʼrsatuvchi vaqt — asr vaqtidir. Turkiya boʼylab asr azoni yoz oylarida taxminan 16:30-17:30 oraligʼida, qish oylarida esa 14:30-15:30 oraligʼida aytiladi.
Istanbulda asr azoni yoz oylarida (iyun-iyul) taxminan 17:15-17:30 atrofida aytilsa, qish oylarida (dekabr-yanvar) 15:00-15:15 atrofida boʼladi. Bu taxminan ikki soatlik farq quyoshning yoz va qish oylaridagi turli traektoriyalaridan kelib chiqadi. Yozgi quyosh turgʼunligida kunduz muddatining uzayishi quyoshning osmonda yuqoriroq va uzunroq yoʼl bosishini anglatadi; bu esa soyalarning asr vaqtida belgilangan uzunlikka kechroq yetishishiga olib keladi.
Ankarada asr azoni Istanbulga nisbatan taxminan 10-15 daqiqa erta aytiladi, chunki Ankara koʼproq sharqda joylashgan. Turkiyaning eng sharqidagi Hakkoride asr azoni Istanbulga nisbatan taxminan 40-45 daqiqa avval, eng gʼarbidagi Edirneda esa taxminan 10-15 daqiqa keyinroq aytiladi. Bu farq uzunliklar (boylamlar) oʼrtasidagi masofadan kelib chiqadi. Har 1 daraja boylam farqi quyoshning meridiandan oʼtish vaqtida taxminan 4 daqiqalik vaqt farqiga toʼgʼri keladi. Toshkentda asr azoni odatda 15:30-17:00 oraligʼida boʼladi.
Turkiya Diniy ishlar boshqarmasi (Diyanet) Turkiyadagi barcha viloyat va tumanlar uchun astronomik hisob-kitoblarga asoslanib asr azoni vaqtlarini hisoblab eʼlon qiladi. Asr vaqti Hanafiy mazhabining hisobi asos qilib olinib belgilanadi; yaʼni bir jismning soyasi zavol soyasi hisobga olinmasdan oʼz boʼyining ikki barobariga yetgan paytdir. Joriy asr azoni vaqtlarini EzanVaktim.com orqali yoki Diyanetning rasmiy mobil ilovasidan kuzatishingiz mumkin. Sahifaning yuqori qismida joylashgan dinamik soat koʼrsatkichi joylashgan oʼrninggizga koʼra joriy asr azoni vaqtini avtomatik tarzda koʼrsatadi.
Asr namozi vaqti qachon kiradi?
Asr namozining vaqti peshin namozining vaqti chiqishi bilan boshlanadi. Lekin bu boshlanish nuqtasi islom fiqh mazhablari oʼrtasida muhim qarashlar farqining mavzusidir. Bu qarashlar farqi bir jismning soya uzunligini hisoblash bilan bogʼliq boʼlib, asrlar davomida islom olimlari muhokama qilib kelgan fiqhiy masaladir.
Hanafiy mazhabiga koʼra asr namozining vaqti bir jismning soyasi, zavol paytidagi soya uzunligi (fay-i zavol) chiqarib tashlangan holda, oʼz boʼyining ikki barobariga yetgan paytda kiradi. Bu hisoblashda zavol soyasi chiqarib tashlangandan keyin qolgan soya uzunligi eʼtiborga olinadi. Masalan, 1 metr boʼyidagi tayoqning zavol paytidagi soyasi 30 sm boʼlsa, bu tayoqning soyasi 2 metr + 30 sm = 2,30 metrga yetganda Hanafiy mazhabiga koʼra asr vaqti kirgan boʼladi. Bu hisob "asr-i soniy" deb ham nomlanadi.
Shofiiy, Molikiy va Hanbaliy mazhablariga koʼra esa asr namozining vaqti bir jismning soyasi zavol soyasi chiqarib tashlangan holda oʼz boʼyining bir barobariga yetgan paytda kiradi. Yuqoridagi misolda soya 1 metr + 30 sm = 1,30 metrga yetganda asr vaqti kiradi. Bu hisob "asr-i avval" deb nomlanadi. Bu mazhab farqi amalda taxminan 45-60 daqiqalik vaqt farqini hosil qilishi mumkin. Shofiiy mazhabiga koʼra asr vaqti erta kiradi va shu sababli peshin namozining muddati qisqaroq boʼladi.
Namozlarni va oʼrta namozni (salot-i vusto) muhofaza qilingiz. Allohga itoatli boʼlib namoz oʼqingiz.
Turkiyada Diyanet Hanafiy mazhabining hisobini asos qilib oladi. Shu sababli Turkiyadagi namoz vaqtlari taqvimlarida asr vaqti jismning soyasi ikki barobar uzunlikka yetgan vaqt sifatida koʼrsatiladi. Lekin Shofiiy mazhabiga tobe boʼlgan musulmonlar soya bir barobar uzunlikka yetgan paytdan boshlab asr namozini oʼqishlari mumkin. Bu hol ayniqsa Janubi-Sharqiy Anadolu va Sharqiy Oʼrta dengiz hududlarida, Shofiiy mazhabiga mansub aholi koʼp boʼlgan joylarda amaliy ahamiyatga ega. Oʼzbekistondagi musulmonlar koʼpchiligi Hanafiy mazhabiga mansub boʼlgani uchun asr-i soniy hisobi keng tarqalgan.
Asr namozining vaqti quyoshning botishi bilan tugaydi. Yaʼni shom azoni aytiladigan an — asr namozining vaqti chiqadigan andir. Lekin bu yerda muhim bir tafsilot bor: quyosh botishga yaqinlashgan va nuri zaiflashib, koʼz bilan toʼgʼridan-toʼgʼri qarash mumkin boʼlgan holatga kelgan paytni karohat vaqti deb atashadi (quyoshning sargʼayishi). Bu karohat vaqtida asr namozini oʼqish makruh boʼlsa-da, agar hali oʼqilmagan boʼlsa, tark etilmaydi va oʼqiladi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kim asr namozining bir rakatini quyosh botishidan oldin oʼqib oʼzlashtirsa, asr namoziga yetib olgan boʼladi" (Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 28) deb buyurganlar.
Asr namozi necha rakat?
Asr namozi jami 8 rakat qilib oʼqiladi: 4 rakat sunnat va 4 rakat farz. Asr namozining sunnati, peshin va bomdod namozlarining sunnatlaridan farqli oʼlaroq gʼayri muakkad (kuchli boʼlmagan) sunnat toifasiga kiradi. Bu — oʼqilishi qattiq tavsiya qilinsa-da, tark etilganida gunoh boʼlmasligini anglatadi. Farz boʼlgan 4 rakat esa har bir aqli raso, balogʼatga yetgan musulmonga farz boʼlib, uni tark etish katta gunohdir.
Asr namozining sunnati: 4 rakat boʼlib, gʼayri muakkad sunnat toifasiga kiradi. Bu sunnat ikki rakatda bir oʼtirish bilan oʼqiladi; yaʼni ikkinchi rakat oxirida Attahiyyot oʼqilib birinchi oʼtirish qilinadi, soʼngra uchinchi va toʼrtinchi rakatlar oʼqilib salom beriladi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Alloh asr namozidan oldin toʼrt rakat (sunnat) oʼqigan kishiga rahmat etsin" (Abu Dovud, Termiziy) deb buyurganlar. Bu sharafli hadis asr namozining sunnatini oʼqishning ragʼbatlantirilganini ochiq koʼrsatib turadi.
Asr namozining farzi: 4 rakat boʼlib, har bir musulmonga farzdir. Asr namozining farzida qiroat jim (sirriy) bajariladi; yaʼni imom yoki yakka oʼqigan kishi Fotiha va zammi surani jim oʼqiydi. Bu xususiyati bilan asr namozi peshin namozi bilan oʼxshashlik koʼrsatadi va bomdod, shom, xufton namozlaridan ajraladi. Asr namozining farzidan keyin hech qanday sunnat namozi yoʼq.
| Namoz | Turi | Rakat | Izoh |
|---|---|---|---|
| Asr sunnati | Sunnat | 4 | Gʼayri muakkad sunnat — ikki rakatda bir oʼtiriladi |
| Asr farzi | Farz | 4 | Farzi ayn — jim (sirriy) qiroat |
Asr namozida farzdan keyin sunnat namozining boʼlmasligi bu namozni boshqa vaqtlardan ajratuvchi muhim xususiyatdir. Buning sababi asr namozidan keyingi vaqt quyoshning botishiga yaqinlashishi va bu zamon oraligʼida nafl namoz oʼqish makruh boʼlishidir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Asr namozidan keyin quyosh botgunga qadar namoz oʼqimanglar" (Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 31) deb buyurganlar. Shu sababli asr namozi oʼqilgandan keyin quyosh botgunga qadar nafl yoki sunnat namozi oʼqilmaydi. Ammo qazo namozi qarzi boʼlgan kishi bu vaqtda qazo namozini oʼqishi mumkin.
Baʼzi rivoyatlarda Payg'ambarimiz (s.a.v.) asr namozining sunnatini baʼzan tark etgani, baʼzan esa oʼqigani naql qilingan. Bu ham sunnatni gʼayri muakkad qilgan dalillardan biridir. Shu bilan birga vaqti va imkoni boʼlgan musulmonlarning bu sunnatni oʼqishi katta savobdir. Hazrat Ali (r.a.) "Rasululloh (s.a.v.) asrdan oldin toʼrt rakat oʼqir va oraliqlarini salom bilan ajratardilar" (Termiziy) deb rivoyat qilganlar. Bu rivoyatga koʼra Payg'ambarimizning asr sunnatini baʼzan 2+2 rakat shaklida oʼqigani ham koʼrinadi.
Asr namozi qanday oʼqiladi?
Asr namozi avval 4 rakat sunnat, soʼng 4 rakat farz tarzida oʼqiladi. Quyida har bir qismning qadamlari batafsil bayon qilingan. Namozni boshlashdan oldin tahoratli boʼlish, avrat joylarini berkitish, qiblaga yuzlanish va vaqt ichida boʼlish shartlari bajarilgan boʼlishi kerak.
Asr namozining sunnati (4 rakat)
Niyat va iftitoh takbiri
Qalbdan "Asr namozining sunnatini oʼqishga niyat qildim" deb niyat qilinadi. Qoʼllar quloq barobariga (ayollar yelka barobariga) koʼtarilib "Allohu Akbar" deyiladi va namoz boshlanadi.
Qiyom (tik turib oʼqish) — 1- va 2-rakat
Qoʼllar kindik ostida (Hanafiy) yoki koʼkrak ustida (Shofiiy) bogʼlanadi. Tartib bilan Subhonaka duosi, Aʼuzu-basmala, Fotiha surasi va bir zammi sura oʼqiladi. Rukuʼ va sajdalar bajariladi. Ikkinchi rakat oxirida oʼtirib Attahiyyot oʼqiladi (birinchi oʼtirish).
3- va 4-rakat
"Allohu Akbar" deb oyoqqa turiladi. Basmala, Fotiha va zammi sura oʼqiladi (sunnat namozida har rakatda sura oʼqiladi). Rukuʼ va sajdalar bajariladi. Toʼrtinchi rakat oxirida oʼtirib Attahiyyot, Allohumma salli, Allohumma borik va Robbano otina duolari oʼqiladi. Oʼngga va chapga salom beriladi.
Asr namozining farzi (4 rakat)
Sunnatdan keyin qomat keltirilib asr namozining farzi oʼqiladi. Jamoat bilan oʼqilayotgan boʼlsa imomga ergashiladi; yakka oʼqilayotgan boʼlsa oʼqilishi quyidagicha:
Niyat va iftitoh takbiri
"Asr namozining farzini oʼqishga niyat qildim" deb niyat qilinadi. Jamoat bilan oʼqilayotgan boʼlsa "imomga ergashib" iborasi qoʼshiladi. "Allohu Akbar" deb namoz boshlanadi.
1- va 2-rakat
Subhonaka, Aʼuzu-basmala, Fotiha va zammi sura oʼqiladi. Asr namozida qiroat jim (sirriy) bajariladi. Rukuʼ va sajdalar qilinadi. Ikkinchi rakat oxirida oʼtirib Attahiyyot oʼqiladi.
3- va 4-rakat
Oyoqqa turiladi, faqat Basmala va Fotiha oʼqiladi (farz namozining uchinchi va toʼrtinchi rakatlarida zammi sura oʼqilmaydi). Rukuʼ va sajdalar bajariladi. Toʼrtinchi rakat oxiridagi oxirgi oʼtirishda barcha duolar oʼqilib salom beriladi.
Asr namozining farzidan keyin hech qanday sunnat namozi oʼqilmaydi. Bu asr namozini boshqa vaqtlardan ajratuvchi muhim xususiyatdir. Farz oʼqilgandan keyin tasbeh aytish, Oyat al-Kursini oʼqish, istigʼfor qilish va duo qilish sunnatdir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) har bir farz namozdan keyin uch marta "Astagʼfirulloh" deb, soʼng "Allohumma anta-s-salomu va minka-s-salomu tabarokta yo zal-jalali val-ikrom" duosini oʼqirdilar.
Asr namozini jamoat bilan oʼqishning fazilati katta. Jamoat bilan oʼqilgan namoz yakka oʼqilganidan yigirma yetti barobar koʼp fazilatga ega. Asr namozi ish soatlarining oxirgi qismiga toʼgʼri kelgani sababli koʼplab musulmonlar bu namozni ish joyida yoki yaqindagi masjidda jamoat bilan oʼqish imkonini topishi mumkin. Ayniqsa sanoat hududlarida, ish markazlarida va savdo majmualaridagi masjidlarda asr namozi jamoati ancha gavjum boʼlishi mumkin. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kim bomdod va asr namozlarini oʼqisa, jannatga kiradi" (Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 26) deb bu ikki namozning alohida ahamiyatiga eʼtibor qaratganlar.
Asr namozining fazilati
Kim bomdod va asr namozlarini oʼqisa, jannatga kiradi.
Bu sharafli hadis bomdod va asr namozlarining boshqa namozlar orasida alohida mavqega ega ekanini ochiq koʼrsatib turadi. Asr namozi kunning eng charchatuvchi va bandli soatlarida oʼqilgani sababli, bu namozni muntazam oʼqish katta iroda va bandalik shuurini talab qiladi. Mana shu sababdan Payg'ambarimiz (s.a.v.) asr namozini alohida taʼkidlaganlar.
Asr namozining fazilati haqida koʼplab sharafli hadislar naql qilingan. Ulardan birida Payg'ambarimiz (s.a.v.) shunday buyurganlar: "Sizlarda kechasi va kunduzi navbat bilan keladigan farishtalar bor. Ular bomdod namozida va asr namozida birga toʼplanadi. Soʼng kecha sizlar bilan boʼlganlari yuqori chiqib ketadi. Alloh ularni hammadan yaxshi bilsa-da, soʼraydi: 'Bandalarimni qanday holda qoldirdingiz?' Ular: 'Namoz oʼqiyotgan holda qoldirdik, oldilariga borganimizda ham namoz oʼqishayotgan edi' deyishadi" (Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 16; Muslim, Masojid, 210).
Bu hadisdan koʼrinishicha, bomdod va asr namozlari farishtalarning navbat almashish paytlariga toʼgʼri keladi. Kecha farishtalari va kunduz farishtalari shu ikki vaqtda birga toʼplanadi va musulmonlarni namoz holida koʼrgan farishtalar bu holatni Allohga arz qiladilar. Shu sababli bomdod va asr namozlarining jamoat bilan va xushuʼ bilan oʼqilishi alohida ahamiyat kasb etadi. Farishtalarning guvohligi qiyomat kunida musulmonlar uchun katta shafoat vositasi boʼladi.
Payg'ambarimiz (s.a.v.) boshqa bir hadislarida "Kim asr namozini tark etsa, amali bekor boʼladi" (Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 15) deb buyurganlar. Bu hadis asr namozini tark etish yoki unga beparvolik qilishning qanchalik ogʼir oqibati borligini koʼrsatadi. "Amalning bekor boʼlishi" iborasi islom olimlari tomonidan turlicha izohlangan. Baʼzi olimlar buni asr namozini tark etish boshqa amallarning savobini kamaytirishi tarzida tushungan; baʼzilari esa bu iboraning tark etishning jiddiyligini taʼkidlash maqsadida ishlatilganini bildirganlar.
Kim asr namozini tark etsa, goʼyo oilasi va moli qoʼlidan tortib olingan kishidek boʼladi.
Asr namozining maʼnaviy jihatlaridan yana biri shuki, kunning oxiriga yaqin oʼqiladigan bu namoz orqali musulmonning kun davomida qilgan gunohlariga kafforat boʼladi. Besh vaqt namozning har biri ikki namoz oʼrtasida qilingan kichik gunohlarning kechirilishiga vositadir. Asr namozi peshindan kechgacha boʼlgan zamon oraligʼidagi xatolarning kechirilishi uchun bir fursat taqdim etadi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Besh vaqt namoz sizdan birorining eshigi oldidan oqib oʼtuvchi daryoga oʼxshaydi. Kuniga besh marta u daryoda choʼmilgan kishida kir qolarmidi?" (Buxoriy) deb namozning poklovchi taʼsirini taʼkidlaganlar.
Asr namozi va Asr surasi munosabati
Qurʼoni karimning 103-surasi boʼlgan Asr surasi oʼz nomini bevosita asr vaqtidan oladi. "Asr" soʼzi arabchada asr vaqti, zamon, asr va davr kabi maʼnolarga ega. Bu surada Alloh taolo "asr"ga qasam ichib boshlaydi va insonning ziyonda ekanini bildirib, toʼrt xislatga ega boʼlganlarni bu ziyondan istisno qiladi.
Asr surasi (arabcha va oʼzbekcha)
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
Bismillahir-Rohmanir-Rohim — Mehribon va Rahmli Allohning ismi bilan
وَالْعَصْرِ
Val-Asr — Asrga (zamonga/asr vaqtiga) qasam,
اِنَّ الْاِنْسَانَ لَفٖى خُسْرٍ
Innal-insana lafi xusr — Albatta, inson ziyon ichidadir.
اِلَّا الَّذٖينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ
Illallazina amanu va amilu-s-solihati va tavosav bil-haqqi va tavosav bis-sabr — Faqat iymon keltirib, solih amallar qilganlar, bir-birlariga haqni va sabrni tavsiya qilganlar bundan mustasnodir.
Koʼplab mufassirlar suradagi "asr" soʼzining asr vaqtiga ishora qilishini bildirganlar. Imom Qurtubiy asr vaqtining ayniqsa qadrli boʼlishining sababini, kunning oxirgi oraligʼi boʼlishi va insonlar hisob kunida har bir lahza soʼraladigani kabi, kunning bu oxirgi qismi ham alohida muhosabani talab qilishi tarzida ifoda etgan. Asr vaqti quyoshning botishiga qarab harakatlanuvchi va umrning oxiriga oʼxshatiluvchi vaqt boʼlishi jihatidan ham alohida ahamiyat kasb etadi.
Imom Shofiiy (r.a.) Asr surasi haqida "Agar insonlar faqat shu sura ustida tafakkur qilsalar edi, bu ularga yetarli boʼlardi" degan. Bu soʼz suraning qanchalik chuqur va keng qamrovli maʼno tashishini koʼrsatadi. Surada toʼrt asosiy tamoyil bildirilgan: iymon, solih amal, haqni tavsiya qilish va sabrni tavsiya qilish. Bu toʼrt tamoyil musulmonning hayotida boʼlishi kerak boʼlgan asosiy fazilatlarni xulosa qiladi.
Asr namozida Asr surasini oʼqish, suraning nomi asr vaqtiga ishora qilgani uchun alohida maʼnaviy ahamiyat tashiydi. Sahobalar bir-birlari bilan uchrashganda ajrashishdan oldin bir-birlariga Asr surasini oʼqigani rivoyat qilingan. Bu anʼana suraning kundalik hayotda qanchalik markaziy oʼrin tutgani koʼrsatadi. Asr namozining sunnatida yoki farzining birinchi ikki rakatida Asr surasini oʼqish ham vaqtga muvofiq tushishi, ham suraning chuqur xabarini eslatishi jihatidan goʼzal amaliyotdir.
Asr vaqtida karohat soati
Asr vaqti bilan bogʼliq bilish kerak boʼlgan eng muhim fiqhiy masalalardan biri — bu vaqtga taalluqli karohat soatidir. Quyosh botishga yaqinlashgan va nuri zaiflashib koʼz bilan toʼgʼridan-toʼgʼri qarash mumkin boʼlgan holatga kelgan vaqt islom fiqhida "karohat vaqti" deb nomlanadi (quyoshning sargʼayishi). Bu vaqt quyosh botishdan taxminan 40-45 daqiqa avval boshlanadi va quyoshning botgan paytigacha davom etadi.
Karohat vaqtida quyidagi namozlar oʼqilmaydi: Nafl (sunnat, tatavvuʼ) namozlar, janoza namozi (Hanafiy mazhabiga koʼra), tilovat sajdasi va ilgari oʼqilmagan farz namozlarining qazo namozlari. Lekin juda muhim bir istisno bor: oʼsha kunning asr namozi hali oʼqilmagan boʼlsa, karohat vaqtida boʼlsa ham, albatta oʼqilishi kerak. Bu holda namoz makruh boʼlsa-da, sahih va amal qiluvchi sanaladi. Chunki farz namozining vaqti quyoshning botishi bilan tugaydi va bundan keyin faqat qazo sifatida oʼqilishi mumkin.
Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kim asr namozining bir rakatini quyosh botishidan oldin oʼqib oʼzlashtirsa, asr namoziga yetib olgan boʼladi" (Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 28) deb buyurganlar. Bu hadis asr namozining quyosh botishidan oldin albatta oʼqilishi kerakligini va hatto oxirgi onda boʼlsa ham oʼqilishi ado sanalishini ochiq koʼrsatadi. Lekin bu hol namozni atayin karohat vaqtiga qoldirish uchun ruxsat emas. Namozni vaqtning birinchi soatlarida oʼqish har doim ham fazilatlidir.
Karohat vaqtining belgilanishi astronomik jihatdan quyoshning ufq chizigʼiga yaqinlashish burchagi bilan bogʼliq. Quyoshning ufqqa boʼlgan balandligi taxminan 5-6 darajaga tushganida karohat vaqti boshlangan deb hisoblanadi. Amalda bu — quyoshning koʼz bilan toʼgʼridan-toʼgʼri noqulaylik tugʼdirmasdan qarash mumkin boʼlgan holatga kelgan andir. Quyoshning qizilga aylanib, nuri zaiflashgan bu vaqtda eski xalqlarning quyoshga sigʼinish marosimlari oʼtkazishi, islomda bu vaqtning namoz uchun makruh qilinishining hikmatlaridan biri sifatida koʼrsatiladi.
Asr namozini karohat vaqtiga qoldirmaslik uchun oldindan rejalashtirish muhimdir. Ayniqsa qish oylarida kunduz muddatining qisqaligi asr namozi va quyoshning botishi oraligʼidagi muddatni qisqartiradi. Qish oylarida Istanbulda asr namozi va shom azoni oʼrtasida taxminan 1,5-2 soat, yoz oylarida esa 3-4 soat boʼladi. Bu muddatni eʼtiborga olib asr namozini vaqtning birinchi yarmida oʼqishga harakat qilish eng toʼgʼri yondashuvdir.
Asr namozini qazoga qoldirishning hukmi
Asr namozini uzrsiz ravishda qazoga qoldirish islomda katta gunohlardan sanalgan. Payg'ambarimiz (s.a.v.) bu borada nihoyatda aniq va ogohlantiruvchi iboralarni qoʼllaganlar. "Kim asr namozini tark etsa, amali bekor boʼladi" (Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 15) hadisi bu namozni tark etishning qanchalik ogʼir oqibati borligini koʼrsatadi. "Amalning bekor boʼlishi" (habat-i amal) iborasi islom fiqh adabiyotida juda jiddiy ogohlantirish sifatida baholangan.
Boshqa bir hadisda Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kim asr namozini (qasdan) tark etsa, goʼyo oilasi va moli qoʼlidan tortib olingan kishidek boʼladi" (Buxoriy, Muslim) deb buyurganlar. Oilasini va molini yoʼqotgan insonning yashayotgan chorasizlik va gʼam-anduh asr namozini tark etgan kishining maʼnaviy zararining hajmini ifodalash uchun ishlatilgan oʼxshatish. Bu hadislar ayniqsa asr namozi haqida boʼlishi, bu namozning besh vaqt orasidagi alohida mavqeini yana bir bor tasdiqlaydi.
Asr namozini ish, oʼquv, sayohat yoki boshqa bir uzr sababli qoldirganlar eslagan yoki fursat topgan zahoti darhol qazo namozi sifatida oʼqishlari kerak. Qazo namozida faqat 4 rakat farz oʼqiladi; sunnat qazo qilinmaydi. Niyat qilayotganda "Vaqtiga yetib turib oʼqiy olmagan oxirgi asr namozining farzini oʼqishga niyat qildim" tarzida niyat qilinadi. Oʼqilishi vaqt ichida oʼqilgan asr namozining farzi kabidir; qiroat yana jim (sirriy) bajariladi.
Asr namozini muntazam ravishda qoldirish jiddiy diniy beparvolik sifatida baholanadi. Ish soatlari sababli asr namozini muntazam qoldiruvchi musulmonlar bu holatni hal qilish uchun turli choralar koʼrishi kerak: ish joyida masjid yoki munosib joy surishtirish, tanaffus soatlarini namoz vaqtiga muvofiq sozlash, ish beruvchi bilan bu mavzuni muhokama qilish yoki yaqindagi masjidlarning asr namozi soatlarini bilib olish — shu choralardan baʼzilaridir.
Toʼplanib qolgan asr qazo namozlari boʼlgan kishilar har kuni asr namozidan keyin bir yoki bir nechta qazo namozini oʼqib bu qarzni kamaytirishi mumkin. Qazo namozini oʼqish ham qarzni toʼlash, ham tavba xususiyatini tashiydi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kim bir namozni unutsa yoki uxlab qolsa, eslagan paytda uni oʼqisin. Buning boshqa kafforati yoʼq" (Buxoriy, Muslim) deb buyurganlar. Bu hadis qazo namozining eng qisqa muddatda oʼqilishi kerakligini ochiq bildiradi.
Turkiyada shaharlarga koʼra asr vaqtlari
Asr namozi vaqti Turkiyaning geografik joylashuvi tufayli shahardan shaharga va mavsumdan mavsumga sezilarli darajada farq qiladi. Turkiyaning sharq-gʼarb uzunligi taxminan 1600 km boʼlib, bu masofa quyoshning sharqdan gʼarbga harakatida taxminan 1 soat 15 daqiqalik vaqt farqiga toʼgʼri keladi. Shu sababli Hakkorida asr azoni Istanbulga nisbatan taxminan 1 soat erta aytiladi.
| Shahar | Yoz (iyun) | Qish (dekabr) | Farq |
|---|---|---|---|
| Istanbul | ~17:22 | ~14:58 | ~2 soat 24 daq |
| Ankara | ~17:07 | ~14:47 | ~2 soat 20 daq |
| Izmir | ~17:25 | ~15:06 | ~2 soat 19 daq |
| Antalya | ~17:12 | ~15:02 | ~2 soat 10 daq |
| Trabzon | ~16:52 | ~14:32 | ~2 soat 20 daq |
| Diyorbakir | ~16:42 | ~14:22 | ~2 soat 20 daq |
| Gʼaziantep | ~16:50 | ~14:38 | ~2 soat 12 daq |
| Konya | ~17:08 | ~14:52 | ~2 soat 16 daq |
Yuqoridagi jadvalda koʼrinib turganidek, asr azoni vaqtidagi yoz-qish farqi taxminan 2 soat bilan 2,5 soat oraligʼida oʼzgarmoqda. Bu farq peshin azonidagi yoz-qish farqidan ancha katta. Yoz oylarida kunduz muddatining uzayishi, quyoshning osmonda yuqoriroq burchakda va uzunroq vaqt sayohat qilishi, soyalarning asr vaqtidagi maʼlum uzunlikka kechroq yetib borishiga olib keladi.
Gʼarbdagi shaharlarda (Istanbul, Izmir) asr azoni kechroq, sharqdagi shaharlarda (Diyorbakir, Trabzon, Hakkori) erta aytiladi. Bundan tashqari shimoliy kengliklardagi shaharlarda yoz-qish farqi yanada yorqin koʼrinadi; janubdagi shaharlarda esa bu farq nisbatan kichikroq. Bu geografik farqlarni kuzatish uchun EzanVaktim.com saytidagi joriy namoz vaqtlari taqvimiga murojaat qilishingiz mumkin.
Ayniqsa qish oylarida asr namozi vaqtining erta kirishi ishlovchi va oʼquvchi musulmonlar uchun ehtiyotkor rejalashtirishni talab qiladi. Qish oylarida asr namozi bilan shom azoni oʼrtasidagi muddat ancha qisqa boʼlishi mumkin (Istanbulda taxminan 1 soat 40 daqiqa). Shu sababli asr namozini kechiktirish karohat vaqtiga toʼgʼri kelish yoki butunlay qoldirib qoʼyish xavfini oshiradi. Vaqtni muntazam kuzatish, asr namozini vaqtning birinchi yarmida oʼqishga harakat qilish eng toʼgʼri yondashuvdir.
Asr namozi haqidagi hadislar
Payg'ambarimiz (s.a.v.) asr namozi haqida koʼplab sharafli hadislar rivoyat qilganlar va bu namozning ahamiyatini ummatlariga alohida taʼkidlaganlar. Quyida asr namozi bilan bogʼliq eng mashhur va sahih hadislar jamlangan:
1. Bomdod va asr namozining jannat xushxabari
"Kim bomdod namozini va asr namozini oʼqisa, jannatga kiradi."
Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 26
2. Farishtalarning navbat almashishi
"Sizlarda kechasi va kunduzi navbat bilan keladigan farishtalar bor. Ular bomdod namozida va asr namozida birga toʼplanadi."
Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 16; Muslim, Masojid, 210
3. Amalning bekor boʼlishi ogohlantirishi
"Kim asr namozini tark etsa, amali bekor boʼladi."
Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 15
4. Oila va mol yoʼqotish oʼxshatishi
"Kim asr namozini tark etsa, goʼyo oilasi va moli qoʼlidan tortib olingan kishidek boʼladi."
Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 15; Muslim, Masojid, 200
5. Oxirgi rakatga yetishish
"Kim asr namozining bir rakatini quyosh botishidan oldin oʼqib oʼzlashtirsa, asr namoziga yetib olgan boʼladi."
Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 28
6. Salot-i vusto
"Salot-i vusto (oʼrta namoz) — asr namozidir."
Muslim, Masojid, 205; Termiziy, Tafsir, 3
7. Asr sunnatiga rahmat duosi
"Alloh asr namozidan oldin toʼrt rakat oʼqigan kishiga rahmat etsin."
Abu Dovud, Termiziy
Bu hadislarning toʼplami koʼrib chiqilsa, asr namozining besh vaqt orasida alohida mavqega ega ekani ochiq koʼrinadi. Jannat xushxabari, farishta guvohligi, amalning bekor boʼlishi ogohlantirishi va salot-i vusto sifatidagi taʼrif barchasi bu namozning imtiyozli oʼrnini taʼkidlaydi. Har bir musulmonning bu hadislarni bilishi va asr namoziga kerakli ahamiyat berishi katta ahamiyatga ega.
Asr namozida oʼqiladigan suralar va duolar
Asr namozi qiroati jim (sirriy) bajariladigan namozlardan biridir. Imom yoki yakka oʼqigan kishi Fotiha va zammi surani jim oʼqiydi. Asr namozida oʼrtacha uzunlikdagi suralar oʼqish sunnatdir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) asr namozining farzida peshin namoziga yaqin uzunlikdagi suralarni oʼqir edilar; lekin peshin namozidan biroz qisqaroq tutar edilar.
Sunnatda oʼqiladigan suralar
- Har rakatda: Fotiha + xohlagan bir sura
- Tavsiya: Asr, Humaza, Fil, Quraysh, Mooun, Kavsar, Kofirun, Nasr, Ixlos
Sunnat namozlarida har rakatda zammi sura oʼqiladi.
Farz namozida
- 1- va 2-rakat: Fotiha + oʼrtacha uzunlikdagi sura
- 3- va 4-rakat: faqat Fotiha
Farzning oxirgi ikki rakatida zammi sura oʼqilmaydi.
Payg'ambarimizning (s.a.v.) asr namozining farzida oʼqiganlari rivoyat qilingan suralardan baʼzilari: Buruj surasi, Toriq surasi, Aʼla surasi, Layl surasi va shu kabi oʼrtacha uzunlikdagi suralar. Asr namozida ayniqsa Asr surasini oʼqish, suraning nomi bu vaqtga ishora qilgani uchun alohida goʼzallik va maʼno tashiydi.
Asr namozidan keyin oʼqiladigan duolar
Asr namozining farzidan keyin sunnat namozi boʼlmagani uchun bu vaqtda tasbeh, duo va zikr uchun koʼproq vaqt ajratiladi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) har bir farz namozdan keyin quyidagi tasbehotni qilar edilar:
Namozdan keyingi tasbehot
3 marta: "Astagʼfirulloh" (Allohdan kechirim soʼrayman)
1 marta: "Allohumma anta-s-salomu va minka-s-salomu tabarokta yo zal-jalali val-ikrom"
33 marta: "Subhanalloh" (Allohni pok deb biman)
33 marta: "Alhamdulillah" (Allohga hamd boʼlsin)
33 marta: "Allohu Akbar" (Alloh eng buyukdir)
1 marta: "La ilaha illalloh, vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva ʼala kulli shay'in qadir"
Asr namozidan keyin Oyat al-Kursini oʼqish ham sunnatdir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Har bir farz namozdan keyin Oyat al-Kursini oʼqigan kishini jannatga kirishdan faqat oʼlim toʼsadi" (Nasoiy, Amalul-yavm val-layla) deb buyurganlar. Bundan tashqari Ixlos, Falaq va Nos suralarini oʼqish ham namozlardan keyin qilinishi tavsiya etilgan amaliyotlardandir.
Asr namozining odoblari
Asr namozi boshqa namozlar kabi muayyan odob va anʼana qoidalariga rioya qilingan holda oʼqilishi kerak. Bu qoidalar namozning ham tashqi shartlarini (zohiriy), ham ichki jihatlarini (botiniy) qamrab oladi. Namozning zohiriy odoblariga rioya qilish namozning sahih boʼlishi uchun zarur boʼlsa, botiniy odoblariga rioya qilish namozning qabul qilinishi va maʼnaviy foydasining oshishi uchun muhimdir.
1. Vaqtning birinchi soatlarida oʼqish
Asr namozini vaqtning birinchi soatlarida oʼqish mustahabdir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) namozlarni erta oʼqishni tanlar edilar. Ayniqsa karohat vaqtiga qoldirmaslik uchun namozni erta oʼqishga eʼtibor qaratilishi kerak. "Amallarning eng fazilatlisi — vaqtida oʼqilgan namozdir" (Buxoriy).
2. Tahoratni yaxshi olish
Asr namozidan oldin tahoratni yaxshi va sunnatga muvofiq olish muhimdir. Tahorat olayotganda har bir aʼzoni yuvayotganda duo aytish, misvok qoʼllash va tahorat suvini isrof qilmaslik tahoratning odoblaridandir.
3. Xushuʼ bilan oʼqish
Namozda qalb xotirjamligini (xushuʼni) taʼminlash namozning eng muhim botiniy odoblaridan biridir. Kunning charchogʼi va ish mashgʼulotining taʼsiri bilan asr namozida xushuʼ kamayishi mumkin. Shu sababli namozni boshlashdan oldin biroz oʼtirib zehnni dunyoviy fikrlardan tozalash foydalidir.
4. Jamoat bilan oʼqishga harakat qilish
Asr namozini jamoat bilan oʼqish yakka oʼqilganidan yigirma yetti barobar koʼp fazilatlidir. Imkoni boʼlgan har bir musulmon asr namozini masjidda yoki ish joyidagi masjidchada jamoat bilan oʼqishga harakat qilishi kerak.
5. Sunnatini oʼqish
Asr namozining sunnati gʼayri muakkad boʼlsa-da, oʼqilishi tavsiya etiladi va katta savob manbaidir. Payg'ambarimizning (s.a.v.) bu sunnat uchun rahmat duosi qilgani esda tutilishi kerak.
6. Namozdan keyin shoshilmaslik
Asr namozidan keyin darhol turmaslik, biroz oʼtirib tasbeh aytish, duo qilish va Oyat al-Kursini oʼqish sunnatdir. Farzdan keyin sunnat namozi yoʼqligi sababli bu vaqtni duo va zikr bilan oʼtkazish maʼnaviy jihatdan juda samaralidir.
Asr namozining odoblaridan yana biri — namoz oʼqilayotganda sukunat va vaqor ichida boʼlishdir. Rukuʼda va sajdada shoshilmaslik, har bir harakatni tugatgandan keyin bir lahza toʼxtash (tumaʼnina) namozning vojiblaridandir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) namozini shoshilib oʼqigan kishiga "Qayt va namozingni oʼqi; chunki sen namoz oʼqimading" (Buxoriy, Muslim) deb namozdagi sukunatning ahamiyatini taʼkidlaganlar.
Asr vaqti va kundalik hayot
Asr vaqti kunning ikkinchi yarmida ish va ijtimoiy hayot davom etadigan muhim zamon oraligʼidir. Zamonaviy hayotda asr namozini muntazam oʼqish ongli vaqtni boshqarish va qatʼiyatni talab qiladi. Lekin toʼgʼri rejalashtirish bilan asr namozi kundalik tartibning tabiiy va tinch qismiga aylanishi mumkin.
Ish joyida asr namozi: Turkiyada va Oʼzbekistonda koʼplab ish joylari xodimlariga namoz oʼqish imkonini taqdim etadi. Ish joyida masjid yoki namoz xonasi boʼlmasa ham, boʼsh yigʼilish xonasi, ofis burchagi yoki yaqindagi bir masjid asr namozi uchun foydalanish mumkin. Asr namozi (sunnati bilan birga) taxminan 10-15 daqiqa davom etadi; bu muddat standart choy tanaffusiga teng. Ish beruvchilar bilan bu mavzuni ochiq muhokama qilish odatda ijobiy natija beradi.
Oʼquvda asr namozi: Universitet va litsey talabalari uchun asr namozi dars soatlariga toʼgʼri kelishi mumkin. Koʼplab universitetlarda masjid mavjud. Dars oraliqlarida yoki tushlik tanaffusida asr namozini oʼqish mumkin. Agar dars soatlari ruxsat bermasa, birinchi boʼsh paytda oʼqish eng toʼgʼri yondashuvdir.
Sayohatda asr namozi: Sayohat davomida asr namozini oʼqish baʼzi yengilliklar bilan mumkin. Safarda boʼlgan (yoʼlovchi sanalgan) kishilar toʼrt rakatli farz namozlarni ikki rakat sifatida qisqartirishi mumkin (qasr). Bu ruxsat asr namozining farzini 4 oʼrniga 2 rakat oʼqish imkonini beradi. Bundan tashqari yoʼlovchi kishi peshin namozi bilan asr namozini birlashtirib (jamʼ) oʼqishi mumkin. Hanafiy mazhabiga koʼra jamʼ faqat haj davomida Arafot va Muzdalifada joiz boʼlsa-da; Shofiiy, Molikiy va Hanbaliy mazhablariga koʼra sayohatda jamʼ qilish mumkin.
Mavsumiy rejalashtirish: Asr namozi vaqti mavsumga koʼra katta farqlar koʼrsatgani uchun mavsum oʼzgarishlariga moslashish muhim. Qish oylarida asr namozi 15:00 atrofida kirsa, yoz oylarida 17:30 ga qadar siljishi mumkin. Bu oʼzgarishni kuzatish va kundalik dasturni shunga koʼra sozlash namozni qoldirmaslik uchun hayotiy ahamiyatga ega. EzanVaktim.com orqali yoki mobil ilovalar vositasida vaqt kuzatuvini qilish bu masalada katta qulaylik beradi.
Asr namozi ayni vaqtda kunning muhosabasini qilish va shom vaqtiga ruhiy jihatdan tayyorlanish uchun goʼzal vositadir. Ish stressining yuqori boʼlgan soatlarida qisqa muddatga barcha dunyoviy mashgʼulotlarni qoʼyib Allohning huzuriga turish ham ruhiy, ham psixologik jihatdan dam beruvchi taʼsirga ega. Olib borilgan ilmiy tadqiqotlar kuniga besh vaqt namozning stress darajasini pasaytirishini va ichki xotirjamlikni oshirishini koʼrsatgan.
Tez-tez beriladigan savollar
Asr namozi necha rakat?
Asr namozi jami 8 rakat: 4 rakat sunnat (gʼayri muakkad) va 4 rakat farz. Sunnati muakkad (kuchli) sunnat emas; ammo oʼqilishi tavsiya etiladi va savobi katta. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Alloh asr namozidan oldin toʼrt rakat oʼqigan kishiga rahmat etsin" deb buyurganlar. Farz boʼlgan 4 rakat esa har bir musulmonga farz. Farzdan keyin sunnat namozi yoʼq; chunki asr namozidan keyin quyosh botgunga qadar nafl namoz oʼqish makruh.
Asr azoni necha soatda aytiladi?
Asr azoni Hanafiy mazhabiga koʼra bir jismning soyasi oʼz boʼyining ikki barobariga yetishi bilan aytiladi. Turkiyada bu vaqt yoz oylarida taxminan 16:30-17:30 oraligʼida, qish oylarida 14:30-15:30 oraligʼida oʼzgaradi. Istanbulda yoz oylarida ~17:22, qish oylarida ~14:58 atrofidadir. Sharqiy viloyatlarda erta, gʼarbiy viloyatlarda kechroq aytiladi. Toshkentda asr azoni odatda 15:30-17:00 oraligʼida boʼladi. Joriy asr azoni soatini EzanVaktim.com orqali kuzatishingiz mumkin.
Asr namozi vaqti qachon kiradi va tugaydi?
Asr namozining vaqti Hanafiy mazhabiga koʼra bir jismning soyasi zavol soyasi hisobga olinmasdan oʼz boʼyining ikki barobariga yetishi bilan boshlanadi (asr-i soniy). Shofiiy mazhabiga koʼra esa soya bir barobar uzunlikka yetganda kiradi (asr-i avval). Asr namozining vaqti quyoshning botishi (shom azonining aytilishi) bilan tugaydi. Lekin quyoshning botishga yaqinlashgan va koʼz bilan toʼgʼridan-toʼgʼri qarash mumkin boʼlgan holatga kelgan paytni karohat vaqti deyiladi; bu vaqtda nafl namoz oʼqilmaydi, ammo asr namozi hali oʼqilmagan boʼlsa, oʼqilishi kerak.
Asr namozi qanday oʼqiladi?
Asr namozi tartib bilan quyidagicha oʼqiladi: Avval 4 rakat sunnat oʼqiladi (gʼayri muakkad); bu sunnatda ikkinchi rakat oxirida oʼtirib Attahiyyot oʼqiladi, soʼngra uchinchi va toʼrtinchi rakatlar oʼqiladi. Soʼng 4 rakat farz oʼqiladi; farzda imom jim (sirriy) oʼqiydi va uchinchi-toʼrtinchi rakatlarda faqat Fotiha oʼqiladi. Farzdan keyin sunnat namozi yoʼq. Jami 8 rakat bilan asr namozi tugaydi.
Asr namozining sunnati muakkadmi?
Yoʼq, asr namozining 4 rakat sunnati gʼayri muakkad (kuchli boʼlmagan) sunnat toifasiga kiradi. Bu — oʼqilishi ragʼbatlantirilgani, ammo tark etilganida gunoh boʼlmasligini anglatadi. Bomdod namozining 2 rakat sunnati, peshin namozining 4 rakat boshlovchi sunnati va 2 rakat oxirgi sunnati, shom namozining 2 rakat sunnati va xufton namozining 2 rakat oxirgi sunnati muakkad sunnat boʼlsa-da, asr namozining sunnati gʼayri muakkaddir. Shu bilan birga Payg'ambarimiz (s.a.v.) bu sunnatni oʼqigan kishiga rahmat duosi qilganlar.
Asr namozidan keyin nafl namoz oʼqiladimi?
Yoʼq, asr namozining farzidan keyin quyosh botgunga qadar nafl (sunnat, tatavvuʼ) namoz oʼqish makruhdir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Asr namozidan keyin quyosh botgunga qadar namoz oʼqimanglar" deb buyurganlar. Shu sababli asr namozidan keyin tasbeh aytish, Qurʼon oʼqish, duo qilish va zikr qilish afzal koʼriladi. Lekin qazo namozi qarzi boʼlgan kishi bu vaqtda qazo namozini oʼqishi mumkin.
Asr namozini qoldirdim, nima qilishim kerak?
Asr namozini qoldirgan kishi eslagan yoki fursat topgan zahoti eng qisqa muddatda qazo namozi sifatida oʼqishi kerak. Qazo namozida faqat 4 rakat farz oʼqiladi; sunnat qazo qilinmaydi. Niyat qilayotganda "Vaqtiga yetib turib oʼqiy olmagan oxirgi asr namozining farzini oʼqishga niyat qildim" deyiladi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kim bir namozni unutsa yoki uxlab qolsa, eslagan paytda uni oʼqisin" deb buyurganlar. Asr namozini qasdan tark etish katta gunohdir; zero Payg'ambarimiz "Kim asr namozini tark etsa, amali bekor boʼladi" deb buyurganlar.
Hanafiy va Shofiiy mazhabiga koʼra asr vaqti farqi nima?
Hanafiy mazhabiga koʼra asr namozining vaqti bir jismning soyasi zavol soyasi hisobga olinmasdan oʼz boʼyining ikki barobariga yetishi bilan kiradi (asr-i soniy). Shofiiy mazhabiga koʼra esa soya bir barobar uzunlikka yetganda kiradi (asr-i avval). Bu farq amalda taxminan 45-60 daqiqa atrofidadir. Shofiiy mazhabiga koʼra asr vaqti erta kiradi, shu sababli peshin namozining vaqti qisqaroq boʼladi. Turkiyada Diyanet Hanafiy hisobini asos qilib oladi. Ikkala mazhabning hisobi ham sahih hadislarga asoslanadi.
