Wat is de Dhuhr-adhan?
De Dhuhr-adhan is de gebedsoproep die in de islam het begin van de tweede gebedstijd van de dag aankondigt en wordt gereciteerd zodra de zon vanuit haar hoogste punt aan de hemel (het zenit) naar het westen begint te dalen. Als tweede van de vijf dagelijkse adhans roept de Dhuhr-adhan de gelovigen midden op de dag op tot aanbidding. Het middaguur (Dhuhr) verwijst naar het moment waarop de zon de meridiaan passeert en de schaduwen weer langer beginnen te worden; dit astronomische verschijnsel geldt in de islamitische geschiedenis als de fundamentele maatstaf voor het bepalen van de gebedstijden.
Het Dhuhr-gebed is een van de meest zichtbare uitingen van het gebed in het dagelijks leven, dat een van de vijf zuilen van de islam vormt. Te midden van de drukste uren van de dag, in het hart van werk en bezigheden, herinnert de Dhuhr-adhan moslims eraan zich tijdelijk los te maken van wereldse beslommeringen en zich tot hun Heer te wenden. Daarmee is de Dhuhr-adhan niet alleen een aankondiging van een gebedstijd, maar tegelijk een symbool van geestelijk evenwicht te midden van wereldse drukte. De Profeet (vzmh) zei: "De vijf dagelijkse gebeden zijn als een rivier die voor de deur van een van jullie stroomt; blijft er nog vuil achter op iemand die zich vijfmaal per dag in die rivier wast?" (Boechari, Mawaqit as-Salat, 6), en benadrukte zo de reinigende werking van het gebed.
Historisch gezien speelde de Dhuhr-adhan in de islamitische beschaving een belangrijke rol in de ordening van het dagelijks leven. In Ottomaanse steden vielen markten en bazaars met de Dhuhr-adhan kort stil, ambachtslieden en handelaars trokken naar de moskee en overheidsdiensten hielden pauze. Ook vandaag wordt de Dhuhr-adhan in veel islamitische landen gezien als een natuurlijke onderbreking van de werkdag. Het begrip istiwaaʾ — het moment waarop de zon precies in het zenit staat — is het astronomische gegeven dat het tijdstip van de Dhuhr-adhan bepaalt. Enkele minuten daarna wijkt de zon naar het westen en begint de Dhuhr-gebedstijd.
De plaats van de Dhuhr-adhan in moslimsamenlevingen wordt op vrijdag bijzonder zichtbaar. De Dhuhr-adhan op vrijdag is tegelijk de oproep tot het vrijdaggebed (Djoemoeʿa). Het vrijdaggebed vervangt op die dag het Dhuhr-gebed en is een gebed dat verplicht in gemeenschap wordt verricht. Daarmee is de Dhuhr-adhan op vrijdag een bijzondere oproep tot de wekelijkse grote samenkomst. De vrijdagpreek (choetba) in de moskeeën en het daaropvolgende vrijdaggebed zijn al eeuwenlang een van de krachtigste symbolen van eenheid en saamhorigheid binnen moslimsamenlevingen.
Hoe laat wordt de Dhuhr-adhan gereciteerd?
"Hoe laat is de Dhuhr-adhan vandaag?" is een van de meest gestelde religieuze vragen in Turkije. Omdat de Dhuhr-tijd afhangt van het moment waarop de zon de meridiaan passeert, varieert deze met het seizoen en de geografische ligging. De seizoensgebonden variatie is echter veel kleiner dan bij de Fajr- en Maghrib-adhan. In heel Turkije wordt de Dhuhr-adhan ongeveer tussen 12:00 en 13:15 uur gereciteerd.
In Istanbul wordt de Dhuhr-adhan in de zomer rond 13:10-13:15 uur gereciteerd en in de winter rond 12:10-12:15 uur. In Ankara begint de Dhuhr-tijd ongeveer 10 tot 12 minuten eerder dan in Istanbul, omdat Ankara verder oostelijk ligt. In Hakkari (de meest oostelijke stad van Turkije) wordt de Dhuhr-adhan ongeveer 40 minuten eerder dan in Istanbul gereciteerd, terwijl het in Edirne (de meest westelijke) ongeveer 15 minuten later is. Dit verschil komt voort uit het verschil in lengtegraad.
Een andere factor die de Dhuhr-adhan-tijd beïnvloedt, is het tijdstip in het jaar. Rond de zomerzonnewende komt de zon later op en gaat ze later onder, waardoor het zenit-moment naar latere uren verschuift. Rond de winterzonnewende is het omgekeerd. Door de in Turkije sinds 2016 permanent toegepaste zomertijd (UTC+3) lijkt de Dhuhr-adhan-tijd in de winter eerder op de klok, hoewel de astronomische berekening dezelfde blijft. Het is daarom het meest correct om de officiële tijden van Diyanet (het Presidium voor Religieuze Zaken) te volgen.
Diyanet berekent en publiceert voor alle provincies en districten in Turkije de Dhuhr-adhan-tijden op basis van astronomische berekeningen. De Dhuhr-tijd wordt vastgesteld op enkele minuten na de meridiaanpassage van de zon, omdat het bidden precies op het zenit afkeurenswaardig (makroeh) is. U kunt de actuele Dhuhr-adhan-tijden volgen via EzanVaktim.com of de officiële mobiele app van Diyanet. De dynamische tijdsweergave bovenaan de pagina toont automatisch de actuele Dhuhr-adhan-tijd op basis van uw locatie.
Wanneer begint de Dhuhr-gebedstijd?
De Dhuhr-gebedstijd begint zodra de zon vanuit het zenit naar het westen begint te dalen. Astronomisch is dit het moment waarop de zon haar hoogste positie aan de hemel heeft gepasseerd en begint te zakken. In de fiqh-bronnen wordt dit omschreven als "het moment waarop de schaduw van een voorwerp, na haar kortst mogelijke lengte, weer begint te groeien." Achter deze eenvoudig ogende definitie schuilt een astronomische en juridische diepgang die islamitische geleerden eeuwenlang zorgvuldig hebben bestudeerd.
Het juiste begrip van het zenit-moment is van vitaal belang voor het vaststellen van de Dhuhr-gebedstijd. Het zenit is het moment waarop de zon precies pal boven (op het istiwaaʾ-punt) staat. Op dat moment is de schaduw van een voorwerp het kortst. Zodra de zon vanuit het zenit naar het westen wijkt, beginnen de schaduwen langzaam te groeien — en op dat moment begint de Dhuhr-gebedstijd. Daarbij is één punt belangrijk: het exacte zenit-moment, waarop de zon op de meridiaan staat, is een karaha-tijd (afkeurenswaardige periode). Tijdens deze korte periode is het bidden makroeh. In de islamitische fiqh dient deze beperking om af te wijken van de aanbiddingsuren van zonaanbidders. De zenit-karaha duurt ongeveer 5 à 10 minuten en eindigt zodra de zon naar het westen wijkt.
De Dhuhr-gebedstijd loopt vanaf het wijken van de zon uit het zenit tot aan het begin van de Asr-gebedstijd. Over het begin van de Asr-tijd verschillen de wetscholen van mening. Volgens de Hanafitische school begint de Asr-tijd wanneer de schaduw van een voorwerp (afgezien van de schaduw op het zenit-moment) tweemaal zijn eigen lengte heeft bereikt; daarmee eindigt de Dhuhr-tijd. Volgens de Sjafiitische, Malikitische en Hanbalitische scholen begint de Asr-tijd wanneer de schaduw eenmaal de lengte van het voorwerp heeft bereikt. Vooral in de zomer beïnvloedt dit verschil het laatste tijdstip van het Dhuhr-gebed. Volgens de Hanafitische berekening duurt de Dhuhr-tijd langer dan volgens de andere wetscholen.
Verricht het gebed wanneer de zon na het middaguur naar het westen neigt, tot aan het invallen van de duisternis van de nacht, en ook het gebed van de dageraad. Want bij het gebed van de dageraad zijn de engelen aanwezig.
In de moderne astronomie kan het meridiaanmoment van de zon zeer nauwkeurig worden berekend, waardoor de Dhuhr-gebedstijd tot op de minuut vastligt. In vroeger tijden bepaalden islamitische geleerden en astronomen deze tijd echter met eenvoudige schaduwmetingen. Zij wachtten op het moment waarop de schaduw van een in de grond geplaatste stok (gnomon) het kortst was, en wisten zodra de schaduw weer begon te groeien dat de Dhuhr-tijd was aangebroken. Deze methode is een eenvoudige maar effectieve techniek die ook vandaag bruikbaar is om de juistheid van astronomische berekeningen te controleren.
In een bekende hadith over het begin van de Dhuhr-gebedstijd zei de Profeet (vzmh): "Djibril (vrede zij met hem) ging mij twee dagen voor in het gebed bij de Kaʿba. Hij verrichtte het Dhuhr-gebed toen de zon vanuit het zenit was gedaald en de schaduw zo lang was als een schoenriem." (Aboe Daawoed, Tirmidhi). Deze hadith laat duidelijk zien dat de Dhuhr-tijd onmiddellijk na het zenit begint. Ook Diyanet baseert de Dhuhr-tijden in Turkije op deze hadith en op astronomische berekeningen.
Hoeveel rakaʿat heeft het Dhuhr-gebed?
Het Dhuhr-gebed bestaat in totaal uit 10 rakaʿat: 4 rakaʿat eerste soenna, 4 rakaʿat fard (verplicht) en 2 rakaʿat laatste soenna. Over de fard-rakaʿat bestaat tussen de vier grote wetscholen (Hanafitisch, Sjafiitisch, Malikitisch en Hanbalitisch) geen enkel meningsverschil. Het Dhuhr-gebed behoort tot de gebeden met het grootste aantal rakaʿat en heeft door zijn ligging in het midden van de dag een bijzonder belang.
De eerste soenna van het Dhuhr-gebed: bestaat uit 4 rakaʿat en valt onder de categorie soenna muʾakkada (sterk bevestigde soenna). De Profeet (vzmh) verrichtte de eerste soenna van het Dhuhr-gebed met grote zorgvuldigheid en raadde dit zijn oemma aan. In een hadith staat: "Wie volhardt in het verrichten van vier rakaʿat soenna vóór de fard van het Dhuhr-gebed, voor hem maakt Allah het hellevuur verboden" (Tirmidhi, Aboe Daawoed). Deze eerste soenna wordt zo verricht dat na elke twee rakaʿat wordt gezeten (een eerste zitting): na de eerste en tweede rakaʿa zit men en reciteert men de Tahiyyaat, daarna staat men op voor de derde en vierde rakaʿa en sluit men af met de taslim.
De fard van het Dhuhr-gebed: bestaat uit 4 rakaʿat en is verplicht voor elke verstandige, volwassen moslim. Tijdens de fard van het Dhuhr-gebed reciteert de imam zacht (sirri); de recitatie is dus innerlijk. Dit verschilt van de Fajr-, Maghrib- en Isha-gebeden, waarin de imam hardop (djahri) reciteert. De Profeet (vzmh) moedigde aan om de fard van het Dhuhr-gebed in gemeenschap te verrichten en wees op de verdienste van het komen naar de gemeenschap op het middaguur.
| Gebed | Type | Rakaʿat | Toelichting |
|---|---|---|---|
| Eerste soenna | Soenna | 4 | Soenna muʾakkada — zitting na elke 2 rakaʿat |
| Dhuhr-fard | Fard | 4 | Fard ʿayn — zachte (sirri) recitatie |
| Laatste soenna | Soenna | 2 | Soenna muʾakkada — gewone 2 rakaʿat |
De laatste soenna van het Dhuhr-gebed: bestaat uit 2 rakaʿat en wordt na de fard verricht. Ook deze valt onder soenna muʾakkada. De Profeet (vzmh) verrichtte na de fard van het Dhuhr-gebed 2 rakaʿat soenna. Sommige overleveringen vermelden 4 rakaʿat na de fard; binnen de Hanafitische school is echter 2 rakaʿat laatste soenna de gangbare praktijk. Met zijn in totaal 10 rakaʿat neemt het Dhuhr-gebed een belangrijke plaats in het dagelijkse aanbiddingsleven in. Op vrijdag wordt in plaats van het Dhuhr-gebed het vrijdaggebed verricht; dat heeft een andere rakaʿat-indeling en wordt apart besproken.
Hoe wordt het Dhuhr-gebed verricht?
Het Dhuhr-gebed wordt verricht door eerst 4 rakaʿat eerste soenna, vervolgens 4 rakaʿat fard en tot slot 2 rakaʿat laatste soenna te bidden. Hieronder vindt u de stappen van elk onderdeel uitvoerig beschreven. Vóór het gebed dient men in staat van ablutie (woedoe) te zijn, de awra te bedekken, zich naar de qibla te richten en zich binnen de juiste tijd te bevinden.
De eerste soenna van het Dhuhr-gebed (4 rakaʿat)
Intentie en openingstakbir
Men neemt in het hart het voornemen: "Ik heb de intentie de eerste soenna van het Dhuhr-gebed te verrichten." De handen worden tot oorhoogte (vrouwen tot schouderhoogte) opgeheven en met "Allahu Akbar" begint men het gebed.
Qiyaam (staande recitatie) — 1e en 2e rakaʿa
De handen worden onder de navel (Hanafitisch) of op de borst (Sjafiitisch) samengevouwen. Achtereenvolgens worden de Subhanaka-doea, Aʿoedhoe-basmala, Soera Al-Fatiha en een aanvullende soera gereciteerd. Roekoeʿ en sadjdas worden verricht. Aan het einde van de tweede rakaʿa wordt gezeten en de Tahiyyaat gereciteerd (eerste zitting).
3e en 4e rakaʿa
Met "Allahu Akbar" staat men op. Basmala, Al-Fatiha en een aanvullende soera worden gereciteerd (in het soenna-gebed wordt in elke rakaʿa een soera gereciteerd). Roekoeʿ en sadjdas volgen. Aan het einde van de vierde rakaʿa zit men en reciteert men de Tahiyyaat, Allahoemma salli, Allahoemma baarik en Rabbana atina. Vervolgens geeft men naar rechts en links de taslim.
De fard van het Dhuhr-gebed (4 rakaʿat)
Na de eerste soenna wordt de iqama gereciteerd en wordt de fard van het Dhuhr-gebed verricht. Bij gemeenschappelijk gebed volgt men de imam; bij individueel gebed gaat dit als volgt:
Intentie en openingstakbir
Men neemt zich voor: "Ik heb de intentie de fard van het Dhuhr-gebed te verrichten." Bij gemeenschappelijk gebed voegt men "achter de imam" toe. Met "Allahu Akbar" begint men het gebed.
1e en 2e rakaʿa
Subhanaka, Aʿoedhoe-basmala, Al-Fatiha en een aanvullende soera worden gereciteerd. In het Dhuhr-gebed wordt de recitatie zacht (sirri) gedaan. Roekoeʿ en sadjdas worden uitgevoerd. Aan het einde van de tweede rakaʿa wordt gezeten en de Tahiyyaat gereciteerd.
3e en 4e rakaʿa
Men staat op en reciteert alleen basmala en Al-Fatiha (in de derde en vierde rakaʿa van een fard-gebed wordt geen aanvullende soera gereciteerd). Roekoeʿ en sadjdas worden uitgevoerd. Aan het einde van de vierde rakaʿa, tijdens de laatste zitting, worden alle doea's gereciteerd en wordt afgesloten met de taslim.
De laatste soenna van het Dhuhr-gebed (2 rakaʿat)
Na de fard worden 2 rakaʿat laatste soenna verricht. De uitvoering is gelijk aan die van de Fajr-soenna: men neemt de intentie, verricht 2 rakaʿat en sluit af met de taslim. In de laatste soenna wordt in elke rakaʿa Al-Fatiha plus een aanvullende soera gereciteerd.
De verdienste van het Dhuhr-gebed in gemeenschap is groot: een gemeenschappelijk gebed is zevenentwintigmaal verdienstelijker dan een individueel gebed. Omdat het Dhuhr-gebed echter samenvalt met werk- en schooltijden, kunnen veel moslims dit gebed alleen alleen verrichten. Dit doet aan de geldigheid van het gebed niets af, maar wanneer het mogelijk is om bij de gemeenschap aan te sluiten, is dat een grote bron van beloning.
Khoesjoeʿ (innerlijke rust) is in het Dhuhr-gebed bijzonder belangrijk. Dit gebed, dat midden in de drukste werkuren en in werkstress wordt verricht, biedt een unieke kans om de ziel te rusten en de geest te verfrissen. Zich tijdens de woedoe losmaken van wereldse gedachten en het gebed rustig en niet gehaast verrichten, zal de geestelijke uitwerking van het Dhuhr-gebed versterken. De Profeet (vzmh) zei: "Vind in het gebed de troost van uw ogen", en benadrukte zo het rustgevende karakter van het gebed.
De verhouding tussen het vrijdaggebed en het Dhuhr-gebed
Het vrijdaggebed (Djoemoeʿa) is in de islam een verplicht gebed dat het Dhuhr-gebed vervangt en als een van de belangrijkste wekelijkse aanbiddingen wordt beschouwd. Wanneer op vrijdag de Dhuhr-tijd ingaat, verrichten zij die tot het vrijdaggebed verplicht zijn dit gebed in plaats van het Dhuhr-gebed. In de Heilige Koran staat: "O jullie die geloven! Wanneer er op vrijdag wordt opgeroepen tot het gebed, haast jullie dan naar het gedenken van Allah en laat de handel rusten. Dat is beter voor jullie, als jullie het maar wisten." (Soera Al-Djoemoeʿa, vers 9).
Het vrijdaggebed is verplicht voor volwassen, vrije, niet-reizende, gezonde, mannelijke moslims. Vrouwen, reizigers (moesafir), zieken, mensen die door blindheid of een lichamelijke beperking niet naar de moskee kunnen komen, en kinderen zijn niet verplicht het vrijdaggebed te verrichten; zij verrichten het Dhuhr-gebed. Volgens de Hanafitische school is voor de geldigheid van het vrijdaggebed vereist dat er ter plaatse een imam is die de choetba kan houden en een toereikend aantal aanwezigen.
De rakaʿat-indeling van het vrijdaggebed verschilt van die van het Dhuhr-gebed. Het verloop is als volgt: eerst worden 4 rakaʿat eerste soenna verricht (zoals de eerste soenna van het Dhuhr-gebed). Vervolgens gaat de imam op de minbar voor de choetba; de choetba is een voorwaarde van het vrijdaggebed en bestaat uit twee delen. Daarna worden 2 rakaʿat fard verricht (in plaats van de 4 rakaʿat fard van het Dhuhr-gebed). Tot slot worden 4 rakaʿat laatste soenna verricht. Sommige geleerden geven aan dat de laatste soenna van het vrijdaggebed 4 rakaʿat bedraagt, terwijl anderen 4+2 — in totaal 6 rakaʿat laatste soenna — aanraden.
Het belangrijkste verschil tussen het vrijdaggebed en het Dhuhr-gebed is dat het vrijdaggebed verplicht in gemeenschap moet worden verricht. Het Dhuhr-gebed kan ook alleen worden verricht, terwijl het vrijdaggebed niet individueel mag worden gehouden. Bovendien geldt voor het vrijdaggebed de voorwaarde van een choetba; zonder choetba is het vrijdaggebed niet geldig. In de choetba spreekt de imam de gemeenschap toe, reciteert verzen uit de Koran en verricht doea. Deze preek vormt in moslimsamenlevingen een wekelijkse gelegenheid tot voorlichting en bezinning.
Wie zich op vrijdag op de juiste wijze wast, vervolgens naar de moskee komt, stil naar de choetba luistert en zijn gebed verricht, voor hem worden de zonden tussen deze en de vorige vrijdag vergeven, met daarbij nog drie dagen.
Over de verdienste van vrijdag bestaan vele edele ahadith. De Profeet (vzmh) zei: "De beste van de dagen is vrijdag. Op die dag werd Adam geschapen, op die dag werd hij in het paradijs geplaatst en op die dag werd hij eruit verwijderd" (Moeslim). Moslims die op vrijdagmiddag in de moskeeën samenkomen, verrichten hun aanbidding en versterken tegelijk de maatschappelijke eenheid en saamhorigheid. Daarom is het vrijdaggebed het meest levendige voorbeeld van de sociale dimensie van de islam.
De verdienste en het belang van het Dhuhr-gebed
Wie volhardt in het verrichten van vier rakaʿat vóór en vier rakaʿat na de fard van het Dhuhr-gebed, voor hem maakt Allah het hellevuur verboden.
Deze edele hadith laat duidelijk zien hoe grote beloning verbonden is aan het regelmatig verrichten van de soennat van het Dhuhr-gebed. De belofte dat het hellevuur verboden wordt, is een van de grootste blijde tijdingen van de islam en is verbonden aan wie volhardt in deze soennat. Er wordt overgeleverd dat de Profeet (vzmh) de eerste soenna van het Dhuhr-gebed nooit naliet.
Dat het Dhuhr-gebed midden op de dag wordt verricht, draagt een bijzondere geestelijke betekenis. Op het moment dat wereldse beslommeringen op hun drukst zijn, alles loslaten en voor Allah verschijnen, is de mooiste uitdrukking van dienaarschap. Het Dhuhr-gebed, dat midden in werk, handel, onderwijs en sociaal leven wordt verricht, brengt de moslim evenwicht in zijn dagelijks leven. In de Heilige Koran staat: "Mannen die door handel noch verkoop worden afgehouden van het gedenken van Allah, het verrichten van het gebed en het geven van de zakaat" (Soera An-Noer, vers 37), waarmee het belang wordt benadrukt om het gebed niet na te laten te midden van wereldse zaken.
Het Dhuhr-gebed is tevens een belangrijk keerpunt in de tweedeling van de dag. De tijd van het Fajr-gebed tot het middaguur vormt de eerste helft van de dag; de tijd van het Dhuhr-gebed tot de avond de tweede helft. Het Dhuhr-gebed vormt een brug tussen deze twee helften en helpt de moslim om zijn dag rond aanbidding op te bouwen. De Profeet (vzmh) heeft bekendgemaakt dat de Dhuhr-tijd een moment is waarop de poorten van het paradijs worden geopend.
Ook maatschappelijk gezien neemt het Dhuhr-gebed een bijzondere plaats in. Met name de gebedsruimtes in werkplekken en winkelcentra beleven hun drukste momenten tijdens het Dhuhr-gebed. Mensen uit verschillende beroepen en sociale klassen staan schouder aan schouder in dezelfde rij en beleven zo het beginsel van gelijkheid en broederschap dat de islam in de praktijk brengt. In de Ottomaanse beschaving werden na het Dhuhr-gebed kennisbijeenkomsten gehouden, preken gegeven en maatschappelijke kwesties besproken. Ook vandaag draagt het in stand houden van deze traditie bij aan de versterking van de moslimgemeenschap.
Hoeveel uur zit er tussen de Dhuhr-adhan en de Asr-adhan?
De tijd tussen de Dhuhr-adhan en de Asr-adhan varieert naargelang het seizoen en de locatie. Dit interval is belangrijk omdat het de beschikbare tijd voor het Dhuhr-gebed bepaalt. In heel Turkije ligt deze duur tussen ongeveer 3 uur en 30 minuten en 5 uur.
| Maand | Istanbul (uur) | Ankara (uur) | Antalya (uur) |
|---|---|---|---|
| Januari | ~3:30 | ~3:25 | ~3:35 |
| Februari | ~3:40 | ~3:35 | ~3:40 |
| Maart | ~3:55 | ~3:50 | ~3:50 |
| April | ~4:15 | ~4:10 | ~4:05 |
| Mei | ~4:35 | ~4:30 | ~4:20 |
| Juni | ~4:50 | ~4:45 | ~4:30 |
| Juli | ~4:45 | ~4:40 | ~4:25 |
| Augustus | ~4:25 | ~4:20 | ~4:15 |
| September | ~4:00 | ~3:55 | ~3:55 |
| Oktober | ~3:45 | ~3:40 | ~3:45 |
| November | ~3:30 | ~3:25 | ~3:35 |
| December | ~3:25 | ~3:20 | ~3:30 |
Zoals uit de tabel blijkt, is de tijd tussen Dhuhr en Asr in de zomer langer (ongeveer 4,5 tot 5 uur) en in de winter korter (ongeveer 3 tot 3,5 uur). Dit komt doordat de baan van de zon aan de hemel in de zomer langer is. De verlenging van de daglengte rond de zomerzonnewende leidt indirect ook tot een langer interval tussen Dhuhr en Asr.
De praktische betekenis hiervan: in de zomer is er meer tijd om het Dhuhr-gebed te verrichten. Toch is het altijd verdienstelijker om het gebed in de eerste uren van zijn tijd te verrichten. De Profeet (vzmh) zei: "De meest verdienstelijke daad is het gebed op zijn tijd verricht" (Boechari, Mawaqit as-Salat, 5). Het is daarom het meest aanbevolen om zo snel mogelijk na het horen van de Dhuhr-adhan te bidden.
In de winter vereist het kortere interval tussen Dhuhr en Asr extra aandacht, vooral voor werkende moslims. Het uitstellen van het Dhuhr-gebed in korte winterdagen kan leiden tot het ingaan van de Asr-tijd en dus tot het missen van het Dhuhr-gebed. Het is daarom raadzaam om in de winter het Dhuhr-gebed vroeg te verrichten.
Wanneer eindigt de Dhuhr-gebedstijd?
De Dhuhr-gebedstijd eindigt met het ingaan van de Asr-gebedstijd. Over het begin van de Asr-tijd verschillen de wetscholen van mening. Volgens de Hanafitische school begint de Asr-tijd wanneer de schaduw van een voorwerp (zonder de schaduw op het zenit-moment) tweemaal zijn eigen lengte heeft bereikt. Volgens de Sjafiitische, Malikitische en Hanbalitische scholen begint de Asr-tijd wanneer de schaduw eenmaal de lengte van het voorwerp heeft bereikt; daarmee eindigt de Dhuhr-tijd.
Het praktische gevolg van dit verschil is dat het Dhuhr-gebed volgens de Hanafitische school over een langer tijdvak kan worden verricht. Zo valt bijvoorbeeld in de zomer in Istanbul volgens de Hanafitische berekening de Asr-tijd rond 17:00 uur, terwijl deze volgens de Sjafiitische berekening al rond 16:00 uur ingaat. Dit verschil is vooral van belang voor wie het gebed tot zijn laatste tijd uitstelt. Diyanet hanteert in Turkije de Hanafitische berekening.
Met het ingaan van de Asr-tijd is de Dhuhr-tijd volledig verstreken. Wie daarna het Dhuhr-gebed wil verrichten, moet dit als inhaalgebed (qadaa) doen. In het inhaalgebed worden alleen de 4 rakaʿat fard verricht; de soennat worden niet ingehaald. De Profeet (vzmh) drong er sterk op aan het gebed binnen zijn tijd te verrichten en zei: "Het gebed dat op zijn tijd wordt verricht, is de meest verdienstelijke daad." Het is daarom het beste om het Dhuhr-gebed zoveel mogelijk in de eerste uren van zijn tijd te verrichten.
Wat te doen als men het Dhuhr-gebed mist?
Wie het Dhuhr-gebed mist door werk, school, slaap of een andere geldige reden, moet het zo snel mogelijk als inhaalgebed (qadaa) verrichten zodra hij/zij het zich herinnert of er gelegenheid voor heeft. De Profeet (vzmh) sprak hierover de volgende duidelijke woorden: "Wie een gebed vergeet of erdoor heen slaapt, moet het verrichten zodra hij het zich herinnert. Er is geen andere boetedoening dan deze." (Boechari, Mawaqit as-Salat, 37; Moeslim, Masadjid, 314).
Het inhaalgebed wordt als volgt verricht: alleen de 4 rakaʿat fard van het Dhuhr-gebed worden ingehaald; de eerste en de laatste soenna worden niet ingehaald. De intentie luidt: "Ik heb de intentie de fard te verrichten van het laatste Dhuhr-gebed dat ik niet binnen de tijd heb kunnen verrichten." De uitvoering is dezelfde als binnen de tijd; er is geen enkel verschil. De recitatie blijft eveneens zacht (sirri).
Het Dhuhr-gebed is van de vijf dagelijkse gebeden het gebed dat het meest met werk- en schooltijden samenvalt en daarmee een van de meest gemiste gebeden. Wanneer er op het werk geen gelegenheid is om te bidden, of wanneer vergaderingen of lessen overlappen, kan het Dhuhr-gebed gemist worden. Dit vormt echter geen excuus om het gebed na te laten. Het dient zo snel mogelijk te worden ingehaald.
Het regelmatig missen van het Dhuhr-gebed en daar gewoonte van maken is een ernstig religieus verzuim. Een moslim is verplicht de nodige voorzieningen te treffen om zijn gebed te kunnen verrichten. Het zoeken naar een gebedsruimte op het werk, de lunchpauze benutten voor het gebed, een wekker zetten en goed timemanagement zijn enkele van deze maatregelen. Omar (moge Allah tevreden over hem zijn) zei: "Bewaakt jullie gebeden; want wie het gebed nalaat, laat ook de andere voorschriften van de godsdienst gemakkelijker na."
Voor wie opgelopen inhaalgebeden heeft, hebben islamitische geleerden aanbevolen om naast de dagelijkse gebeden ook elke dag één of meer inhaalgebeden te verrichten om de schuld af te lossen. Zo zal bijvoorbeeld het verrichten van één Dhuhr-qadaa na elk Dhuhr-gebed de schuld na verloop van tijd verminderen. Het belangrijkste is een oprechte intentie en het regelmatig inhalen van de gebeden. Een inhaalgebed verrichten draagt tegelijk het karakter van berouw en herstel voor eerdere tekortkomingen.
Het Dhuhr-gebed verrichten op werk en op school
Omdat het Dhuhr-gebed midden op de werk- en schooldag valt, moeten veel moslims dit gebed op het werk of op school verrichten. Hoewel dit enkele praktische uitdagingen met zich meebrengt, is het met goede planning en vastberadenheid op te lossen. In Nederland, België en Turkije beschikken veel werkplekken en onderwijsinstellingen over een gebedsruimte; deze opzoeken is de eerste stap.
1. Zoek naar een gebedsruimte
Ga na of er op uw werk of school een gebedsruimte is. Veel winkelcentra, ziekenhuizen, universiteiten en grote kantoren beschikken over een gebedsruimte. Onderzoek ook de moskeeën in de buurt en bepaal zo de meest geschikte plek voor het Dhuhr-gebed.
2. Benut de lunchpauze
Plan de lunchpauze om uw gebed te verrichten. Bid eerst en eet daarna. Het Dhuhr-gebed (inclusief soennat) duurt ongeveer 15 tot 20 minuten; deze tijd past gemakkelijk binnen een standaard lunchpauze.
3. Zorg voor de mogelijkheid tot woedoe
Zoek naar de mogelijkheid om op het werk of op school woedoe te nemen. Wastafels en sanitair kunnen voor de woedoe worden gebruikt. Om te voorkomen dat uw woedoe verbroken raakt, kunt u tevens gebruikmaken van de toestemming om over kousen (mest) te wrijven.
4. Gebedskleedje en qibla-richting
Houd een klein gebedskleedje of een schone doek bij u. Voor het bepalen van de qibla-richting kunt u gebruikmaken van smartphone-apps. Op kantoor volstaan een lege vergaderruimte of een rustig hoekje om te bidden.
5. Beheers uw tijd
Houd de Dhuhr-adhan-tijd in de gaten en verricht uw gebed zo vroeg mogelijk. Een wekker op de Dhuhr-tijd is een effectieve manier om het gebed niet te vergeten. EzanVaktim.com of vergelijkbare apps kunnen daarbij helpen.
6. Ken uw rechten
Godsdienstvrijheid is in Nederland en België een grondwettelijk recht. Ook in Turkije is dit het geval. U kunt het onderwerp op een beleefde maar duidelijke manier met uw werkgever bespreken en vragen om de mogelijkheid om uw gebed te verrichten.
Het Dhuhr-gebed op het werk of op school verrichten kan in het begin uitdagend lijken, maar wordt geleidelijk een natuurlijke gewoonte. Vastberadenheid en standvastigheid zijn het belangrijkst. De Profeet (vzmh) zei: "De daden die Allah het meest dierbaar zijn, zijn die welke regelmatig worden verricht, ook al zijn ze gering" (Boechari). Met kleine stappen beginnen en regelmaat opbouwen versterkt niet alleen uw eigen aanbiddingsleven, maar zal na verloop van tijd ook een positief voorbeeld vormen voor uw omgeving.
Tekst en uitspraak van de Dhuhr-adhan
De Dhuhr-adhan wordt volgens de algemene vorm van de vijf dagelijkse adhans gereciteerd. Anders dan in de Fajr-adhan ontbreekt de zin "As-salatu khayrun mina an-nawm" in de Dhuhr-adhan. Hieronder vindt u de volledige tekst van de Dhuhr-adhan, met uitspraak en Nederlandse vertaling.
Tekst van de Dhuhr-adhan
اَللهُ اَكْبَرُ اَللهُ اَكْبَرُ
Allahu Akbar, Allahu Akbar (4 maal) — Allah is de Grootste
اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ
Asjhadoe an la ilaha illa Allah (2 maal) — Ik getuig dat er geen god is dan Allah
اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ
Asjhadoe anna Moehammadan Rasoel Allah (2 maal) — Ik getuig dat Mohammed de boodschapper van Allah is
حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ
Hayya ʿala s-salaa (2 maal) — Haast u tot het gebed
حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ
Hayya ʿala l-falaa (2 maal) — Haast u tot het welslagen
اَللهُ اَكْبَرُ اَللهُ اَكْبَرُ
Allahu Akbar, Allahu Akbar — Allah is de Grootste
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ
La ilaha illa Allah — Er is geen god dan Allah
Doea na de adhan
De Profeet (vzmh) zei: "Wanneer jullie de adhan horen, herhaal dan wat de muezzin zegt. Stuur vervolgens zegeningen op mij... Vraag Allah daarna voor mij om al-wasila" (Moeslim, Salat, 11). Volgens deze aanwijzing wordt iedere zin van de muezzin herhaald, behalve bij "Hayya ʿala s-salaa" en "Hayya ʿala l-falaa", waar men zegt "La hawla wa la qoewwata illa billah" (Er is geen kracht of vermogen dan bij Allah).
Doea na de adhan
اَللّٰهُمَّ رَبَّ هٰذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلَاةِ الْقَائِمَةِ اٰتِ مُحَمَّدًا الْوَسٖيلَةَ وَالْفَضٖيلَةَ وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذٖى وَعَدْتَهُ
"Allahoemma Rabba hadhihi d-daʿwati t-taamma wa s-salati l-qaaʾima, aati Moehammadan al-wasilata wa l-fadilata, wa bʿathhoe maqaaman mahmoedan alladhi waʿadtah."
Betekenis: "O Allah, Heer van deze volmaakte oproep en van het komende gebed! Schenk Mohammed de wasila en de uitmuntendheid en breng hem tot de geprezen plaats die U hem heeft beloofd."
Wie deze doea na de adhan reciteert, mag rekenen op de blijde tijding van de Profeet (vzmh): "Wie na het horen van de adhan deze doea reciteert, voor hem wordt mijn voorspraak op de Dag der Opstanding toegestaan" (Boechari, Adhan, 8). Het reciteren van deze doea na elke adhan, en in het bijzonder na de Dhuhr-adhan, brengt grote beloning en is een aanleiding tot voorspraak. Niet spreken tijdens de adhan, indien mogelijk uw werk neerleggen en met aandacht naar de adhan luisteren behoort tot de etiquette.
Soera's die in het Dhuhr-gebed worden gereciteerd
Het Dhuhr-gebed behoort tot de gebeden waarin de recitatie zacht (sirri) wordt gedaan. Zowel de imam als wie individueel bidt, reciteert Al-Fatiha en de aanvullende soera onhoorbaar. Het is soenna om in het Dhuhr-gebed soera's van middellange lengte te reciteren. De Profeet (vzmh) reciteerde in het Dhuhr-gebed soera's van vergelijkbare lengte als in het Fajr-gebed.
In de eerste en de laatste soenna
- Elke rakaʿa: Al-Fatiha + een soera naar keuze
- Voorbeelden: Al-Fil, Qoeraisj, Al-Maʿoen, Al-Kawthar, Al-Kafiroen, An-Nasr, Al-Ichlas, Al-Falaq, An-Naas
In soenna-gebeden wordt in elke rakaʿa een aanvullende soera gereciteerd.
In het fard-gebed
- 1e en 2e rakaʿa: Al-Fatiha + soera van middellange lengte
- 3e en 4e rakaʿa: alleen Al-Fatiha
In de laatste twee rakaʿat van het fard wordt geen aanvullende soera gereciteerd.
Onder de soera's die de Profeet (vzmh) volgens overleveringen in de fard van het Dhuhr-gebed reciteerde, vallen onder andere Soera Al-Boeroedj, At-Taariq, Al-Layl, Al-Aʿla en andere middellange soera's. Het is soenna om in de eerste twee rakaʿat langere recitaties te kiezen en in de laatste twee alleen Al-Fatiha. Deze regel geldt als algemene maatstaf voor fard-gebeden van vier rakaʿat.
Wie het Dhuhr-gebed individueel verricht, kan na Al-Fatiha een willekeurige soera reciteren die hij/zij kent. Ook kortere soera's zijn toegestaan; het gebed blijft in alle gevallen geldig. Wat telt, is dat de verzen met de juiste tadjwid worden gereciteerd en dat over de betekenis wordt nagedacht. Omdat de recitatie in het Dhuhr-gebed zacht is, fluistert men zo dat men zichzelf kan horen, maar bij voorkeur niet de personen om hem heen.
Dhuhr-adhan-tijden in zomer en winter
De Dhuhr-adhan-tijd kent in vergelijking met andere gebedstijden minder seizoensvariatie. Dat komt doordat het Dhuhr-moment afhangt van de meridiaanpassage van de zon, en dit verschijnsel zich door het jaar heen binnen een relatief constant tijdvak voltrekt. Toch ontstaat er tussen zomer en winter een verschil van ongeveer 30 tot 60 minuten. De permanente zomertijd (UTC+3) die in Turkije wordt toegepast, versterkt dit verschil.
| Stad | Zomer (juni) | Winter (december) | Verschil |
|---|---|---|---|
| Istanbul | ~13:14 | ~12:12 | ~1 uur |
| Ankara | ~12:58 | ~11:58 | ~1 uur |
| Izmir | ~13:20 | ~12:20 | ~1 uur |
| Antalya | ~13:12 | ~12:15 | ~57 min |
| Trabzon | ~12:42 | ~11:48 | ~54 min |
| Diyarbakir | ~12:32 | ~11:40 | ~52 min |
| Hatay | ~12:48 | ~11:58 | ~50 min |
Zoals uit de tabel blijkt, varieert het zomer-wintersverschil in Dhuhr-adhan-tijd tussen ongeveer 50 minuten en 1 uur. Dit is veel minder dan de 2-3 uur die de Fajr- en Maghrib-adhan-tijden onderling verschillen. In westelijke steden (Istanbul, Izmir) wordt de Dhuhr-adhan later gereciteerd, in oostelijke steden (Diyarbakir, Trabzon) vroeger. Dit komt door de oost-west uitgestrektheid van Turkije en de daarmee samenhangende lengtegraadverschillen.
Om de seizoenswisselingen te volgen, is het belangrijk de actuele gebedstijden regelmatig te raadplegen. EzanVaktim.com berekent en toont automatisch de actuele Dhuhr-adhan-tijd op basis van uw locatie. Door mobiele meldingen in te schakelen, ontvangt u bovendien een herinnering vóór de Dhuhr-adhan, zodat u seizoenswisselingen niet kunt missen. Vooral in de winter, wanneer de Dhuhr-tijd vroeg ingaat, dienen werkende moslims hier extra aandacht aan te besteden.
Veelgestelde vragen
Uit hoeveel rakaʿat bestaat het Dhuhr-gebed?
Het Dhuhr-gebed bestaat in totaal uit 10 rakaʿat: 4 rakaʿat eerste soenna (muʾakkada), 4 rakaʿat fard en 2 rakaʿat laatste soenna (muʾakkada). In de eerste soenna wordt na elke twee rakaʿat gezeten; aan het einde van de tweede rakaʿa wordt de Tahiyyaat gereciteerd, daarna staat men op voor de derde en vierde rakaʿa. Ook in de fard wordt op dezelfde manier de eerste zitting na de tweede rakaʿa verricht. Het Dhuhr-gebed behoort tot de gebeden met het grootste aantal rakaʿat van de vijf dagelijkse gebeden. Op vrijdag wordt in plaats van het Dhuhr-gebed het vrijdaggebed verricht; in het vrijdaggebed is de fard 2 rakaʿat, maar met de soennat erbij komt het totaal weer rond 10 rakaʿat uit.
Hoe laat wordt de Dhuhr-adhan gereciteerd?
De Dhuhr-adhan wordt gereciteerd zodra de zon vanuit het zenit (meridiaan) naar het westen begint te wijken. In Turkije ligt deze tijd doorgaans tussen 12:00 en 13:15 uur. In de zomer is het later (in Istanbul ~13:14) en in de winter eerder (in Istanbul ~12:12). In oostelijke provincies wordt de Dhuhr-adhan eerder gereciteerd, in westelijke later. U kunt de actuele Dhuhr-adhan-tijd volgen via EzanVaktim.com of de officiële app van Diyanet.
Wanneer begint de Dhuhr-gebedstijd?
De Dhuhr-gebedstijd begint zodra de zon vanuit haar hoogste punt aan de hemel (het zenit) naar het westen begint te dalen. Astronomisch is dit enkele minuten na de meridiaanpassage van de zon. Omdat bidden precies op het zenit-moment makroeh is, stelt Diyanet de Dhuhr-tijd vast op enkele minuten na het zenit. De fysieke aanwijzing is dat de schaduw van een voorwerp, na haar kortst mogelijke lengte, weer begint te groeien.
Wanneer eindigt de Dhuhr-gebedstijd?
De Dhuhr-gebedstijd eindigt met het ingaan van de Asr-tijd. Volgens de Hanafitische school begint de Asr-tijd wanneer de schaduw van een voorwerp (zonder de schaduw op het zenit-moment) tweemaal zijn eigen lengte heeft bereikt. Volgens de Sjafiitische school begint de Asr-tijd wanneer de schaduw eenmaal de lengte van het voorwerp heeft bereikt. Diyanet hanteert in Turkije de Hanafitische berekening. Zodra de Asr-tijd ingaat, is de Dhuhr-tijd verstreken en kan het Dhuhr-gebed alleen nog als inhaalgebed worden verricht.
Vervangt het vrijdaggebed het Dhuhr-gebed?
Ja, het vrijdaggebed vervangt het Dhuhr-gebed. Op vrijdag verrichten zij die tot het vrijdaggebed verplicht zijn (volwassen, vrije, niet-reizende, gezonde mannelijke moslims) geen Dhuhr-gebed, maar in plaats daarvan het vrijdaggebed. Vrouwen, reizigers, zieken en mensen met een beperking zijn niet verplicht tot het vrijdaggebed en verrichten daarom het Dhuhr-gebed. Het vrijdaggebed kent de voorwaarde van een choetba en wordt verplicht in gemeenschap verricht; het kan niet individueel worden gehouden.
Hoe wordt het Dhuhr-gebed verricht?
Het Dhuhr-gebed wordt achtereenvolgens als volgt verricht: eerst worden 4 rakaʿat eerste soenna verricht; aan het einde van de tweede rakaʿa wordt gezeten en de Tahiyyaat gereciteerd (eerste zitting), daarna staat men op voor de derde en vierde rakaʿa. Vervolgens worden 4 rakaʿat fard in gemeenschap of alleen verricht; tijdens de fard reciteert de imam zacht (sirri) en in de derde en vierde rakaʿa wordt alleen Al-Fatiha gereciteerd. Tot slot worden 2 rakaʿat laatste soenna verricht. Met in totaal 10 rakaʿat is het Dhuhr-gebed voltooid.
Ik heb het Dhuhr-gebed gemist, wat moet ik doen?
Wie het Dhuhr-gebed mist, moet het als inhaalgebed (qadaa) verrichten zodra hij/zij het zich herinnert of er gelegenheid voor heeft. In het inhaalgebed worden alleen de 4 rakaʿat fard verricht; de soennat worden niet ingehaald. De intentie luidt: "Ik heb de intentie de fard te verrichten van het laatste Dhuhr-gebed dat ik niet binnen de tijd heb kunnen verrichten." De Profeet (vzmh) zei: "Wie een gebed vergeet of erdoor heen slaapt, moet het verrichten zodra hij het zich herinnert." Bij structureel missen door werk of school dienen passende maatregelen te worden getroffen en moet men onderzoeken of er een gebedsruimte beschikbaar is.
Is er een karaha-tijd rond het Dhuhr-moment?
Ja, het exacte zenit-moment (istiwaaʾ / het ogenblik van de meridiaanpassage van de zon) is een karaha-tijd waarin niet wordt gebeden. Deze periode duurt ongeveer 5 à 10 minuten. Op dat moment staat de zon precies op de meridiaan en zijn de schaduwen het kortst. Zodra de zon vanuit het zenit naar het westen wijkt, eindigt de karaha en begint de Dhuhr-gebedstijd. Volgens de Hanafitische school worden tijdens de zenit-karaha noch verplichte noch vrijwillige gebeden verricht. De Dhuhr-tijd die door Diyanet wordt gepubliceerd, is vastgesteld op enkele minuten na het zenit en houdt zo rekening met deze karaha-periode.
