Hz. Yahya (A.S.)

Hz. Yahya (A.S.) Kimdir?

Hz. Yahya (A.S.), Hz. Zekeriya'nın (A.S.) duası üzerine Allah tarafından mucizevî bir şekilde verilen oğlu, İsrailoğullarına gönderilmiş büyük bir peygamberdir. Hristiyan geleneğinde "Vaftizci Yahya" (John the Baptist) olarak bilinir. Kur'an-ı Kerim'de adı beş defa zikredilir ve özellikle Meryem Sûresi 7-15 ayetleri arasında ondan detaylı olarak bahsedilir.

Hz. Yahya, babası Hz. Zekeriya'nın yaşlılık çağında, annesinin ise kısır olduğu bir dönemde Allah'ın mucizesi olarak dünyaya gelmiştir. Kur'an'ın ifadesiyle, Allah ona daha çocukken hikmet vermiş ve onu çok özel vasıflarla donatmıştır. Kur'an, onu şöyle tanıtır: "Efendi, nefsine hakim ve peygamberler arasında salih biri" (Âl-i İmrân, 39). Bu üç sıfat - seyyid (efendi), hasûr (nefsine hakim) ve salih (tertemiz) - onun benzersiz karakterinin özetidir.

Hz. Yahya, zühdün, takvânın, iffetin ve ibadete düşkünlüğün timsali olmuştur. Dünya zevkleri onu asla alikoymamış; deve yününden örülmüş basit elbiseler giymiş, çekirge ve yabanî bal yiyerek geçinmiş, ömrünü kırlarda, mabedde ve Allah'a ibadette geçirmiştir. Sahabelere bile Peygamberimiz onu örnek göstererek: "Cennette bana Yahya gibisi olsaydı..." demiştir (rivayet). Hayatı, aşırı süslenmeyi, dünya hırsını ve günahı terk etmenin en güzel örneği olmuştur.

Hz. Yahya, aynı dönemde yaşayan Hz. İsa (A.S.)'nın yakın akrabası - anne tarafından amca oğlu veya teyze oğlu - idi. İki peygamber birbirini desteklemiş, Hz. Yahya Hz. İsa'nın peygamberliğini tasdik eden ilk insanlardan biri olmuştur. Hristiyan rivayetlerinde Hz. Yahya, Hz. İsa'yı Ürdün nehrinde "vaftiz eden" peygamber olarak tanıtılır. Bu sebeple "Vaftizci Yahya" adını almıştır. İslâmî kaynaklar bu olayı doğrudan anlatmasa da, iki peygamberin birbirine olan bağlılığı ve desteği tartışmasızdır.

Hz. Yahya'nın hayatı, tebliğ yolunda canını vermekle noktalandı. Beni İsrail'in zalim yönetici sınıfı, onun cesur ve dürüst tebliğine tahammül edemedi ve onu şehid etti. Böylece o, peygamberler silsilesinin en yüksek derecelerinden biri olan şehadet makamına ulaştı. Hz. Yahya'nın hayatı, sadece takvânın değil, aynı zamanda hakikati pahasına her şeye göğüs germenin de sembolüdür.

"Yahya" İsminin Anlamı ve Lakapları

"Yahya" (Arapça: يحيى, İbranice: יוֹחָנָן - Yohanan) ismi, Arapça'da "yaşar, hayat verir, diriltilir" anlamına gelir. İbranice kökeni ise "Allah merhametlidir" veya "Allah lütfetmiştir" manasındadır. Bu isim, doğrudan Yüce Allah tarafından verilmiş; babası Hz. Zekeriya'ya melekler müjdelendiklerinde: "Adı Yahya'dır" diye bildirilmiştir (Meryem, 7). Allah ayrıca şunu da belirtir: "Daha önce ona kimseyi adaş yapmadık" - yani bu isim daha önce hiç kimseye verilmemiştir.

İsmin "yaşar" anlamı, özellikle dikkat çekicidir. Babasının yaşlılığına rağmen mucizevî olarak hayata getirildi, ölüm-hayat yolculuğunun mucizesiyle yüklü olarak dünyaya geldi. Sonunda şehit oldu ama o mübarek ruhu ebedi olarak yaşamaktadır. Kur'an'daki "Doğduğu gün, öldüğü gün ve dirileceği gün ona selam olsun" (Meryem, 15) ayeti, isminin manasını doğrulayan bir mühürdür.

Batı dünyasında "John" ismi, Yahya isminin farklı bir form halidir (Yunanca Iôannês - İbranice Yohanan'dan). Hristiyanlar arasında çok yaygın olan bu isim, Hz. Yahya'nın şerefine verilmektedir. Müslümanlar arasında da "Yahya" ismi seviliri ve özellikle dindar ailelerin tercih ettiği mübarek isimlerdendir. Bugün dünyada milyonlarca insan bu mübarek ismi taşımaktadır.

Hz. Yahya'nın Soyu ve Akrabaları

Hz. Yahya (A.S.), büyük peygamber Hz. Zekeriya'nın (A.S.) oğludur. Dolayısıyla soyu, Hz. Zekeriya üzerinden Hz. Harun'un (Musa'nın kardeşi) silsilesine, oradan da Hz. Yakub'a ve Hz. İbrahim'e kadar uzanmaktadır. O, peygamberler soyunun seçkin bir üyesidir.

Annesi Elişâ (Ayşâ), Hz. Meryem'in annesi Hanne'nin kız kardeşi idi. Yani Hz. Yahya'nın annesi ile Hz. Meryem'in annesi kardeşti. Bu durum, Hz. Yahya'yı Hz. Meryem'in teyzesinin oğlu yapar. Hz. İsa Meryem'in oğlu olduğuna göre, Hz. Yahya ile Hz. İsa arasında ikinci dereceden akrabalık vardır - yaklaşık olarak amca çocukları / teyze çocukları denebilir.

Hz. Yahya'nın soyu hem baba hem de anne tarafından peygamber veya salih zatlara dayanmaktadır. Babası Zekeriya peygamber, teyzesi Hanne mübarek bir kadın, amca oğlu Hz. İsa peygamberler silsilesinin en seçkinlerinden... Bu aile, İsrailoğullarının son ışıkları gibi ailelerdir - onlardan sonra İslâm peygamberi Hz. Muhammed (S.A.V) gelecekti.

Tarihî kaynaklara göre Hz. Yahya, yaklaşık M.Ö. 5 - M.S. 30 civarında yaşamıştır. Miladi takvimin başlangıcına çok yakın bir dönemde, Hz. İsa ile yaşıt ya da birkaç ay büyük olarak dünyaya gelmiştir. Hz. İsa'nın hayatında önemli bir rol oynamış, ondan önce şehid edilmiştir. Bu dönem, Beni İsrail'in Roma yönetimi altında olduğu, manevî olarak en bozuk olduğu dönemlerden biriydi. İşte bu karanlık ortamda Hz. Yahya ve Hz. İsa bir ışık olarak doğdular.

Mucizevî Doğumu

Hz. Yahya'nın doğumu, insanlık tarihinin en dikkat çekici mucizelerinden biridir. Babası Hz. Zekeriya çok yaşlıydı; rivayetlere göre 90 ila 120 yaşları arasındaydı. Annesi Elişâ da ileri yaştaydı ve ayrıca kısırdı - yani doğurganlık yeteneği yoktu. Normal şartlarda bu iki yaşlı insanın çocuğu olması imkansız görünüyordu.

Ancak Hz. Zekeriya, Hz. Meryem'in mihrabında gördüğü mucizelere şahit olduktan sonra Allah'tan umutlanarak bir evlat için dua etmişti. Bu dua, Allah tarafından kabul edildi. Melekler Hz. Zekeriya'ya Yahya'nın doğacağını müjdelediler. Kur'an bu müjdeyi şöyle aktarır:

Bu müjde, Hz. Yahya'nın daha doğmadan önce Allah tarafından özel olarak seçildiğini ve donatıldığını gösterir. Dört özel vasıfla geleceği bildirilmişti:

Meleklerin bu müjdesinden sonra, Hz. Zekeriya üç gün boyunca insanlarla konuşamayacağı bir işaret aldı. Bu üç gün sonrasında hanımı hamile kaldı ve normal bir gebelik süresinin ardından Hz. Yahya dünyaya geldi. Bu doğum, aynı zamanda o dönemin manevî bozulmuş ortamında bir hidayet ışığının başlangıcı olmuştur. Hz. Yahya, doğduğu anda İsrailoğullarının son ümit parıltısı hâline gelmiştir.

Çocukken Hikmet Sahibi Oluşu

Hz. Yahya'nın en şaşırtıcı özelliği, daha çocukken Allah tarafından hikmet verilmiş olmasıdır. Kur'an bu olağanüstü durumu şöyle ifade eder:

Rivayetlere göre daha Hz. Yahya 3 veya 4 yaşında bir çocukken, diğer çocuklar ona: "Yahya, gel oynayalım!" dediklerinde, o ciddi bir ifadeyle: "Biz oynamak için mi yaratıldık?" diye cevap veriyordu. Bu söz, bir çocuktan çıkan, ama derin bir hikmet içeren bir sözdür. Gerçekten de insan dünyaya oyun için değil, Rabbine kulluk için gelmişti. Bu cevap, Hz. Yahya'nın daha o yaşta hayatın manasını kavradığını gösteriyordu.

Hz. Yahya, çocukluğundan itibaren Tevrat'ı öğrendi, ezberledi ve üzerinde uzun uzun düşündü. Babası Hz. Zekeriya bizzat ona Tevrat'ı öğretti; oğlunun nasıl bir peygamber adayı olduğunu her gün yeniden fark etti. Hz. Yahya'nın zekası ve kavrayışı yaşıtlarından kat kat üstündü. Meselelere bir büyük gibi yaklaşır, olayların özüne ulaşır, hikmetle konuşurdu.

Kur'an aynı ayetin devamında onun diğer özelliklerini sıralar: "Ve tarafımızdan kalp yumuşaklığı ve temizlik (verdik). O, takvâlı idi. Anne-babasına iyi davranan bir kimse idi; o, bir zorba ve âsi değildi" (Meryem, 13-14). Bu ayetler, bize Hz. Yahya'nın sadece ilim sahibi değil, aynı zamanda kalbi yumuşak, temiz, takvâlı, anne-babasına iyi, zorba olmayan, isyankâr olmayan bir çocuk ve genç olduğunu gösterir. Bu özellikler, gerçek peygamberliğin maya vasıflarıdır.

Allah'tan Gelen Hikmet ve Peygamberlik

Hz. Yahya'ya verilen "hikmet" (hukm) kelimesi, derin bir anlamla yüklüdür. Arapça'da hikmet, sadece bilgi değil; aynı zamanda derin kavrayış, doğru hüküm verme, anlayış, hukuk ve şeriat bilgisi, işi yerli yerine koyma anlamlarına gelir. Hz. Yahya'ya bu hikmetin çocuk yaşta verilmesi, onun peygamber olmaya daha doğarken hazırlandığını göstermektedir.

Meryem Sûresi 12-15 arasındaki ayetler, Hz. Yahya'nın aldığı ilahî hediyeleri şöyle sıralar:

Zühd ve İbadet Hayatı

Hz. Yahya, zühd (dünya zevklerinden uzak durma) ve ibadet konusunda insanlık tarihinin en yüksek örneklerinden biridir. Onun yaşam tarzı, peygamberler arasında bile ayırıcı özelliklere sahiptir. Rivayetlerde şu özellikler onun için aktarılır:

Rivayete göre Hz. Yahya o kadar çok ağlardı ki yanaklarında gözyaşı izleri derin bir hat bırakmıştı. Babası Hz. Zekeriya bile oğluna: "Oğlum, niçin bu kadar ağlıyorsun?" diye sormuş, Yahya: "Ey babacığım! Sen bana cennet ve cehennemden söz ettin. Şimdi ben nasıl gülerim?" diye cevap vermiştir. Bu söz, onun Allah korkusu ve ahiret şuurunun derinliğini göstermektedir.

Hz. Yahya'nın zühd hayatı, sonradan İslâm sufîlerinin pek çoğu için de örnek olmuştur. Bazı rivayetlere göre, Hz. Peygamber (S.A.V) ondan bahsederken: "Kardeşim Yahya..." diye anar, onun takvâsı ve Allah korkusu hakkında sohbetler ederdi. Hz. Yahya, dünya malına ve zevklerine karşı bir peygamberin nasıl durması gerektiğinin en saf örneğidir. O, bize ebedî hayata hazırlanmanın ne kadar önemli olduğunu hatırlatır.

Hz. İsa ile Olan İlişkisi

Hz. Yahya, Hz. İsa (A.S.) ile hem akraba hem çağdaş hem de peygamberlik arkadaşıdır. Annelerinin kardeş olması sebebiyle iki peygamber, teyze çocukları (amca oğulları şeklinde de anılır) statüsündeydi. Tarihî kaynaklara göre Hz. Yahya, Hz. İsa'dan birkaç ay önce doğmuştur. İki peygamber aynı dönemde yaşamış, birbirlerini desteklemiş ve Beni İsrail'i aynı hakikat etrafında birleştirmeye çalışmışlardır.

Kur'an-ı Kerim, Hz. Yahya'yı Hz. İsa'nın peygamberliğini tasdik eden peygamber olarak tanımlar. Âl-i İmrân Sûresi 39. ayet: "Allah sana Yahya'yı müjdeliyor. O, Allah'tan bir kelime olanı (İsa'yı) tasdik edecek." Burada "Allah'tan bir kelime" ifadesi, Hz. İsa'nın "Ol!" emriyle yaratıldığına atıfta bulunur. Hz. Yahya, bu mucizevî peygamberliği doğrulayacak, ona şahitlik edecek olan bir öncüdür.

Hristiyan geleneğinde Hz. Yahya, "Vaftizci Yahya" (John the Baptist) olarak bilinir. Rivayete göre, İsraillilere tevbe etmelerini emrederek onları Ürdün nehrinde vaftiz ediyordu (suya daldırıp çıkarma şeklinde bir arınma ritueli). Günün birinde Hz. İsa da yanına geldi ve onu da vaftiz etti. Hz. Yahya, Hz. İsa'nın kim olduğunu anladığında "Ben senden vaftiz olmalıyım, sen benden değil!" diye mütevazı bir şekilde söylemiş. İslâmî kaynaklar doğrudan bu olayı aktarmaz, ama iki peygamberin birbirine olan saygı ve desteği bellidir.

Hz. İsa da Hz. Yahya hakkında övücü sözler söylemiştir. Her iki peygamber de İsrailoğullarına tevbeyi, Allah'a dönmeyi, ahlakı ve dindarlığı telkin ediyordu. İki peygamber arasındaki bu ittifak, dönemin bozulmuş Yahudi yöneticilerine karşı mânevî bir direnişin sembolüydü. Ne yazık ki Hz. Yahya daha erken şehid edildi; Hz. İsa ise göğe yükseltilerek kurtarıldı.

Hz. Peygamberimiz (S.A.V), Miraç gecesinde ikinci kat semâda Hz. Yahya ve Hz. İsa ile karşılaşmıştır. Bu rivayet, onların ahirette de birlikte bulunduklarını, akraba ve arkadaş olmalarının sadece dünyaya ait olmadığını gösterir. Peygamberimizle Miraç'ta görüşen Hz. Yahya ve Hz. İsa, ona selam vermişler ve onun peygamberliğini tebrik etmişlerdir (Buhârî, Bedʾü'l-Halk, 6).

Beni İsrail'e Daveti

Hz. Yahya, yetişkinlik çağına geldikten sonra Beni İsrail'e Allah'ın dinini tebliğ etmeye başladı. Dönemi, Roma işgali altındaki Filistin'de, halkın manevî olarak en bozuk hâlde olduğu bir zamandı. Ferisiler dini sembollere indirgiyor, Sadukiler ise öbür âleme inanmıyorlardı. Bu karanlık ortamda Hz. Yahya, açık, cesur ve kararlı bir sesle halka hakikati haykırdı.

Onun tebliği, esas olarak tevbe ve arınma temalarına odaklanıyordu. İnsanları Allah'a dönmeye, günahlarından vazgeçmeye, ahlakî olarak temizlenmeye çağırıyordu. Bugünün tabiriyle "tevbe peygamberi" diyebileceğimiz bir çağrısı vardı. İsrailoğullarından pek çoğu onun çağrısına kulak verdi; onu takip ederek günahlarından tevbe ettiler, hayatlarını değiştirdiler.

Hz. Yahya, aynı zamanda Mesih'in (Hz. İsa'nın) gelişini müjdeliyordu. İnsanlara: "Sizden sonra gelecek olan, benden daha üstün olan bir peygamber var. Ona hazırlanın!" diye bildiriyordu. Bu yönüyle o, bir "son peygamberlerden biri" olduğu gibi, aynı zamanda Hz. İsa'nın yolunu hazırlayan bir öncü idi. Nitekim Hz. İsa geldiğinde, Hz. Yahya onu açıkça tasdik etmiş ve takipçilerine onu izlemelerini öğütlemişti.

Hz. Yahya'nın tebliği cesaretle doluydu. Hiçbir zorba karşısında susmuyor, adaletsizliğe ses veriyor, haksız yere yapılan işleri tenkit ediyordu. İşte bu cesaret, sonunda ona şehadet kapılarını açacak olan asıl sebepti. Kötü yönetici sınıfı onun dilinden rahatsızdı; ama o asla geri adım atmıyordu. Nitekim bir kralın (Herodes) ahlaksız bir evliliğini açıkça eleştirmesi, onun şehadet hikâyesinin başlangıcı oldu.

Kur'an-ı Kerim'de Hz. Yahya

Hz. Yahya'nın adı Kur'an-ı Kerim'de beş defa geçmektedir. Kıssası üç ayrı sûrede farklı boyutlarıyla anlatılır:

Kur'an'da Hz. Yahya'yla ilgili ayetler, onun özel seçilmiş, hikmet verilmiş, takvâlı, iffetli, salih bir peygamber olduğunu ortaya koyar. Meryem Sûresi'ndeki ayetler özellikle genç Müslümanların örnek alması gereken bir karakter portresi çizer: hikmetli, takvâlı, anne-babaya iyi, zorba ve âsi olmayan. Bu portresi, hem kadın hem erkek tüm müminler için bir ideal temsildir.

Üç Selam Ayeti: Allah'ın Büyük İkramı

Hz. Yahya'nın anlatımının zirvesi, Meryem Sûresi 15. ayettir. Bu ayette Allah, Hz. Yahya'ya hayatın en kritik üç anında selamı lütfeder:

Bu ayet, Hz. Yahya için özel bir ikramdır. Üç zaman dilimi de insan için en tehlikeli, en kritik anlardır:

İlginç bir şekilde, aynı ayet Hz. İsa için de Meryem Sûresi 33. ayette tekrar edilir: "Doğduğum gün, öleceğim gün ve diri olarak kaldırılacağım gün bana selam olsun!" Ancak burada Hz. İsa kendi hakkında söyler; Hz. Yahya için ise Allah doğrudan bu selamı gönderir. Bu ifade benzerliği, iki peygamberin birbirine yakınlığını ve manevî derecelerinin denkliğini de simgeleyen bir işarettir. İki mübarek akraba peygamber, üç zor anın hepsinde Allah'ın özel selamına mazhar olmuşlardır.

Hz. Yahya'nın Şehadeti

Hz. Yahya'nın şehadeti, peygamberlerin en çarpıcı şehadetlerinden biridir. Rivayetlere göre hadise şöyle gelişmiştir: O dönemde Herodes adında bir kral vardı. Kral, ahlakî olmayan bir evlilik teşebbüsünde bulundu - ya kardeşinin karısını ya da yakın akrabasının kızını kendine eş almak istiyordu. Hz. Yahya, cesaretle ortaya çıkarak bu yanlışlığı açıkça dile getirdi: "Bu sana helal değildir!"

Kralın çevresindeki kötü kadın ve danışmanlar, Hz. Yahya'nın bu itirazından rahatsız oldular. O mübarek peygamberi ortadan kaldırmak için plan kurdular. Rivayete göre bir şölen sırasında, kralın tarafında bulunan kadın, kralın kızını çağırdı ve ona: "Kral'dan Yahya'nın başını iste!" dedi. Kız, babasından bu istekte bulundu. Kral, daha önce verdiği söz sebebiyle reddedemedi ve Hz. Yahya'nın zindanda başının kesilmesini emretti.

Rivayete göre, Hz. Yahya'nın mübarek başı kesilip bir tepsiye konularak saraya getirildiğinde, kanı durmadan akmaya devam etti. Kral ne kadar üstüne toprak attırsa da durmadı. Bunun üzerine Allah'ın gazabı indi; rivayete göre Beni İsrail'in zalim bir grubu bu sebeple helak edildi, bir savaşta mağlup oldular, sarayları yıkıldı. Bu, bir peygamberi öldürmenin cezasının ne kadar ağır olduğunu göstermektedir.

Hz. Yahya'nın mübarek başının bugün Şam'daki Emeviye Camii içinde olduğu kabul edilir. Emeviye Camii'nin içinde "Hz. Yahya'nın türbesi" olarak bilinen özel bir yapı bulunmaktadır. Burası dünyanın dört bir yanından Müslümanların ziyaret ettikleri bir mekandır. Babası Hz. Zekeriya'nın da kabrinin yakın bir yerde olduğu rivayet edilir.

Hz. Yahya'nın şehadeti, hak yolunda cesur olmanın ve pahasını ödemeye hazır olmanın en yüksek sembollerinden biridir. Bir peygamber olarak onun şehadet makamına ulaşması, İslâm'da şehidliğin ne kadar yüksek bir derece olduğunu da göstermektedir. Peygamberimiz (S.A.V) de şehitlerin ve onların cennetteki makamlarının çok yüksek olduğunu bildirmiştir. Hz. Yahya, peygamber-şehitlerin zirve örneklerinden biri olarak tarihte sonsuza dek yaşamaktadır.

Hz. Yahya'dan Alınacak Dersler

Hz. Yahya'ya Dair Hadisler

Sıkça Sorulan Sorular

Bu Yazıyı Paylaş

Diğer Peygamberler