Hz. Musa (A.S)

Hz. Musa (A.S) Kimdir?

Hz. Musa (A.S), Allah-u Teâlâ'nın insanlığa gönderdiği peygamberlerin en büyüklerinden biri, Ulul Azm (azim ve kararlılık sahibi) peygamberlerin ilki, Hz. Âdem'den sonra insanlığa tevhid mesajını getiren ilk büyük resul ve — büyük tufandan sonra sağ kalan tek insan topluluğunun başı olması hasebiyle — "insanlığın ikinci babası"dır. İslâm akaidine göre bugünkü tüm insan ırkları, onun üç oğlu Sâm, Hâm ve Yâfes'in neslinden çoğalmıştır.

Hz. Musa'nın hayatı, sabır, sebat ve tevhide bağlılığın zirvesidir. 950 yıl boyunca putperestlikte inat eden kavmini Allah'ın birliğine davet etmiş; gece gündüz, gizli açık, yumuşaklıkla sertlikle, sözle vaadle — her türlü yolla onları uyarmıştır. Buna rağmen kavminin büyük çoğunluğu ona inanmamış; hatta onu alaya almışlardır. Tarihteki en uzun süreli peygamberlik tebliği ve en büyük peygamberlik imtihanı, O'nundur.

Nihayet Allah'ın emriyle, gülüp geçenlerin gözü önünde kuru bir toprakta dev bir gemi inşa etmiş, inanan bir avuç kişiyi ve yeryüzündeki her hayvandan birer çifti içine alarak büyük tufan başlamıştır. Yeryüzünün tüm inkarcıları sular altında boğulmuş, sadece gemidekiler kurtulmuştur. Hz. Musa'nın öz oğullarından biri olan Kenan bile inkarda direnmiş ve boğulmuştur. Bu, imanın soy bağıyla değil, kalbin teslimiyetiyle olduğunun en açık delilidir.

Gemi, tufan sonrasında Cûdî Dağı'na demir atmış ve orada sağ kalan bu küçük topluluktan, Allah'ın rahmetiyle, bütün bir yeni insanlık yeniden türemiştir. Hz. Musa'a bu sebeple "Şeyhu'l-Mürselîn" (peygamberlerin şeyhi, büyüğü) ve "İkinci Âdem" de denilmiştir.

Kur'an-ı Kerim, Hz. Musa'nın kıssasını 43 surede, 28 yerde açıkça zikreder; hatta Kur'an'da "Nûh Sûresi" adında müstakil bir sûre dahi bulunmaktadır. O, her peygamber ve her mümin için bir ibret, bir sabır rehberi ve bir tevhid abidesidir. Onu tanımak, peygamberlik kurumunun derinliğini, imanın bedelini ve Allah'ın vaadinin kesinliğini idrak etmektir.

"Nuh" İsminin Anlamı

"Nûh" (Arapça: موسى) ismi, Arap dilinde "en-nevh" kökünden türemiş olup "ağlamak, inlemek, feryat etmek" anlamına gelmektedir. İslâm tarihçilerinin ve müfessirlerinin naklettiği üzere, Hz. Musa'a bu ismin verilmesinin sebebi, onun kavminin küfür ve isyanları sebebiyle çokça ağlamış ve Rabbine çokça inlemiş olmasıdır. Bir rivayette, nefsine ettiği bir hatanın ardından sürekli tövbe ve istiğfar ile ağlamasından dolayı "Nuh" ismini aldığı da nakledilmiştir.

Bu isim, Hz. Musa'nın karakterini özetleyen bir mühür gibidir. O, 950 yıl boyunca kavminin her reddiyesinde, her hakaretinde, her alay tavrında içinden bir parça kırılmış; ancak asla ümitsiz olmamış, asla tebliği bırakmamıştır. "Ya Rabbi! Ben kavmimi gece gündüz (imana) davet ettim" (Nûh 5) âyetindeki serzeniş, bir peygamberin kalbindeki mukaddes ağlayışın sesidir.

Hz. Musa'nın Diğer Lakapları

Hz. Musa'nın Şerefli Soyu ve Doğumu

Hz. Musa (A.S), Hz. Âdem (A.S)'den sonraki onuncu kuşakta doğmuştur. Babasının adı Lemek (Lâmek), dedesi Mettüşelah (Metuselah), onun babası ise Hz. İdris (A.S)'tir. Yani Hz. Musa, peygamber dedesinin peygamber torunu olarak, iki büyük nur arasında dünyaya gelmiştir. Bu mübarek silsile, doğrudan Hz. Âdem'e ulaşır.

Şerefli Soy Ağacı

Hz. Musa'nın baba tarafından soy silsilesi şöyledir: Nûh → Lemek → Mettüşelah → İdrîs (A.S) → Yerd → Mehâyil → Kaynân → Enûş → Şît (A.S) → Âdem (A.S). Bu mübarek silsile, ilk insan ve ilk peygamber Hz. Âdem'e ulaşır ve Hz. Musa, bilebildiğimiz en eski soyağacının on üst halkasıdır.

Hz. Musa'nın doğduğu dönemde, Hz. Âdem'in getirmiş olduğu tevhid inancı ve ibadet usûlleri büyük ölçüde unutulmaya yüz tutmuştu. Âdemoğullarının bir kısmı hala muvahhid kalmakla birlikte, büyük bir kısmı putperestliğe savrulmuştu. Hz. İdris'in vefatından sonra tevhid meşalesi zayıflamış, işte bu karanlığın en yoğun olduğu zamanda Allah-u Teâlâ Hz. Musa'u peygamber olarak göndermiştir.

Hz. Musa'nın doğumu, Hz. Âdem'in vefatından tahminî 126 yıl sonra gerçekleşmiştir. Bazı rivayetlere göre doğduğunda dedesi Hz. İdris hâlâ hayattaydı ve ona ilk tevhid terbiyesini veren odur. Bu mukaddes miras, Hz. Musa'nın 40 yaşında peygamberlikle müşerref oluşuna kadar kalbinde büyümüş ve ilk günden son güne kadar tek bir davanın adamı olmuştur: "Ey kavmim! Allah'a kulluk edin, sizin O'ndan başka ilâhınız yoktur." (A'râf 59)

Hz. Musa'nın Peygamberlik Görevi

Hz. Musa (A.S), İslâm akaidine göre insanlığa gönderilen ilk resul kabul edilir. Hz. Âdem (A.S) her ne kadar peygamber ise de, bütün bir kavme "resul" olarak gönderilen ilk zat, sahih hadislerde Hz. Musa olarak zikredilir. Kıyamet günü insanlar kendilerine şefaat edecek bir peygamber aradıklarında önce Hz. Âdem'e, sonra Hz. Musa'a gelecekler; Hz. Musa için şöyle denilecektir: "Ey Nuh! Sen yeryüzü halkına gönderilen ilk resulsün..." (Buhârî, Enbiyâ 3)

O, aynı zamanda Ulul Azm (azim ve kararlılık sahibi) beş büyük peygamberin ilkidir. Ulul Azm peygamberler şunlardır: Nûh, İbrahim, Mûsâ, İsâ ve Muhammed (hepsine selâm olsun). Bu beş peygamber, getirdikleri büyük şeriatlar ve çektikleri ağır zorluklarla peygamberler arasında müstesna bir mevkiye sahiptir.

Hz. Musa'nın tebliğinin temel mesajı, bütün peygamberlerin ortak mesajı olan tevhid akîdesidir: Allah birdir, O'ndan başka ilâh yoktur, putlar bir şey yaratmaya güç yetiremez, sadece Allah'a kulluk edilmelidir. Bunun yanında kavmini ahirete, hesaba, mükâfat ve azaba da iman etmeye çağırmıştır.

Tebliğ Metodu

Nûh Sûresi'nde Hz. Musa'nın kendi ağzından, Rabbine yaptığı o uzun şikâyet duasında — aslında tebliğ metodu konusunda da tarihe geçen bir eğitim dersi vardır:

Hz. Musa kavmini gece gündüz, gizli aşikâr, yumuşaklıkla, uyararak davet etmiştir. Onlara mağfiret ve yağmur vaadini, mal ve evlât bereketini, cennet bahçelerini ve nehirleri müjdelemiştir (Nûh 10-12). Ancak inkarcıların kalbi öyle katılaşmıştı ki, kimi elbisesini başına geçiriyor, kimi parmaklarını kulağına tıkıyor, kimi de kibirle yüzünü çeviriyordu (Nûh 7). Bu tablo, bugün de hakka davet edilen her nefsin kendine ibret alması gereken bir aynadır.

Hz. Musa'nın Kavmi ve Putperestliğin İlk Doğuşu

Hz. Musa'nın kavmi, insanlık tarihinde putperestliğe sapan ilk topluluktur. Bu kavmin, Hz. Âdem'den Hz. Musa'a kadar geçen kuşaklarında saf tevhid hakim iken; zamanla, bir nesil onlardan yanılmış ve "salih insanların suretlerini anma" bahanesiyle putlar yapmaya başlamıştır. İbn Abbas (R.A) bu hadiseyi şöyle nakleder:

Kur'an'da İsmi Geçen 5 Put

Hz. Musa'nın kavmi putperestlik yanında büyük haksızlıklar, zulümler ve ahlâki çöküntüler içindeydi. Zengin ve güçlü tabakanın fakir ve zayıflara yaptığı baskılar, toplum ahengini yok etmişti. Hz. Musa onlara sadece tevhid değil; aynı zamanda sosyal adalet, merhamet, helâl rızık ve ahlâkî değerler de tebliğ etmiştir.

Kavmin ileri gelenleri ise onu: "Seni sadece bizim gibi bir insan olarak görüyoruz. Ayaktakımı takipçilerin dışında bir kimsenin de sana uyduğunu görmüyoruz" (Hûd 27) diyerek küçümsemişlerdir. Bu, tarihte tekrar edecek klasik bir inkarcı dilidir: peygamberi ve onun yoksul takipçilerini hor görmek, zenginlikle büyüklenmek.

Hz. Musa'nın İmtihanı: 950 Yıl Süren Reddediliş

Hz. Musa'nın en büyük imtihanı, dokuz yüz elli yıl boyunca kavmi tarafından sistematik olarak reddedilmesi, alaya alınması ve tebliğine kulaklarını tıkamalarıdır. Başka hiçbir peygamber bu kadar uzun bir süre aynı kavme tebliğ etmemiş ve bu denli inatçı bir inkarla karşılaşmamıştır. Bu, sabrın zirvesidir.

Kavmin reddetme biçimleri Kur'an'da çarpıcı şekilde anlatılır:

• Alay ve küçümseme: "Sen bizim gibi sıradan bir insansın, sana inanmayız" (Hûd 27)
• Fiziksel tehdit: "Ey Nuh! Bu işten vazgeçmezsen taşlanacakların arasına gireceksin" (Şuarâ 116)
• Ahlâki iftira: "O, sadece kendisine üstünlük taslamak isteyen bir adamdır" (Mü'minûn 24)
• Kulakları tıkamak: "Parmaklarını kulaklarına tıkıyorlar, elbiselerini başlarına çekiyorlar" (Nûh 7)
• Büyüklenme: "Ona ayaktakımından başkası mı uyuyor?" (Hûd 27)
• Mucize istemek: "Tehdit ettiğin şeyi haydi getir, eğer doğru söyleyenlerdensen!" (Hûd 32)

950 yılın sonunda Hz. Musa, artık kavminden iman edecek kimse kalmadığını kesin olarak bildiğinde Rabbine dua etmiştir. Ancak bu dua, dikkate alınması gereken bir beddua değildir; bilâkis Allah'ın bilgisinden gelen bir gerçeğin ifadesidir. Rabbi ona şöyle vahyetmiştir: "Kavminden iman etmiş olanlardan başka artık kimse iman etmeyecek; sakın yaptıklarına üzülme!" (Hûd 36)

İman Eden Az Bir Topluluk

Hz. Musa'nın 950 yıllık tebliğinin sonunda iman edenlerin sayısı, rivayetlere göre sadece 80 kişi civarında kalmıştır. Bu sayı, bazı rivayetlerde 7, 9, 12 veya 40 olarak da geçer. Nadir rivayetlerde bu rakam daha yüksektir. Kur'an: "Zaten onunla beraber pek az kimse iman etmişti" (Hûd 40) diyerek az bir topluluktan söz eder. Ancak sayı az da olsa nitelik, samimiyet ve fedakarlık yüksektir. Çünkü onlar, 950 yıl dalga geçilen bir peygambere inanabilme yiğitliğini gösterebilenlerdir.

Mucizesi: Gemi İnşası ve Tufanın Başlaması

Allah-u Teâlâ, Hz. Musa'a ve iman edenlere artık kavmin helâk edileceğini bildirdikten sonra, kurtuluş için bir gemi inşa etmesini emretmiştir. Bu, peygamberlik tarihinin en alışılmadık ilahi emirlerinden biridir. Zira gemi inşa edilen yer, hiçbir denize, göle, nehre yakın bir mevki değildir — kavminin alay etmesi için en iyi zemini hazırlayan kuru bir çöl ya da kara parçasıdır.

Hz. Musa ve müminler aylarca, bazı rivayetlere göre yıllarca bu gemiyi inşa etmişlerdir. Kavmin inkarcıları yanlarından geçtikçe gülüyor, alay ediyor, "Denizden uzak yerde gemi mi yapıyorsun? Sen galiba aklını yitirdin" diye istihza ediyorlardı. Hz. Musa onlara şöyle cevap veriyordu: "Siz bizimle alay ediyorsanız, elbette biz de sizinle alay edeceğiz, tıpkı sizin alay ettiğiniz gibi. Kime rezil edici bir azabın geleceğini ve sürekli bir azabın kimin başına indirileceğini yakında bileceksiniz!" (Hûd 38-39)

Tufanın Başlangıç İşareti

Gemi inşası tamamlandığında Allah-u Teâlâ Hz. Musa'a tufanın başlayacağını işaret eden bir alâmet verdi: tandırdan suyun kaynaması. Kur'an şöyle anlatır: "Nihayet emrimiz gelip de tandır kaynadığı zaman dedik ki: Her cinsten birer çifti ve hakkında önceden hüküm verilmiş olanlar dışında aileni ve iman edenleri gemiye yükle." (Hûd 40)

Bu emir üzerine Hz. Musa, mümin yakınlarını, iman edenleri ve her canlıdan bir erkek bir dişi olmak üzere çiftler halinde hayvanları gemiye yükledi. Gökten öyle bir yağmur boşaldı, yerden öyle sular fışkırdı ki — yeryüzü adeta bir deniz oluverdi. Allah-u Teâlâ: "Biz de derhal nehir gibi boşanan bir yağmurla göğün kapılarını açtık. Yeryüzünde kaynaklar fışkırttık. Böylece sular takdir edilmiş bir iş için birleşti" (Kamer 11-12) buyurur.

Hz. Musa'nın Kur'an-ı Kerim'de Geçişi

Hz. Musa (A.S), Kur'an-ı Kerim'de adı en çok geçen peygamberlerden biridir: toplam 43 ayette ve 28 farklı pasajda ismen zikredilir. Kendisine ait müstakil bir sûre dahi mevcuttur: Nûh Sûresi (71. sûre, 28 âyet). Hz. Musa'nın kıssası en detaylı biçimde şu dört sûrede anlatılır:

Bu ayet son derece hikmetlidir: Allah, Hz. Musa'a sadece kendi ümmeti tarafından değil, tüm âlemler tarafından selâm gönderilmesini takdir etmiştir. Bu, 950 yıllık sabrının, tevhid üzere gösterdiği kararlılığın ve insanlığın ikinci babası olmasının bir nişanesidir.

Hz. Musa'nın Ailesi ve Çocukları

Hz. Musa'nın eşinin ismi Kur'an'da açıkça zikredilmez; ancak Tevrat ve tarih kaynaklarında Vâile (bazı rivayetlerde Nâmaha) olarak geçer. Acıklı bir şekilde, Hz. Musa'nın eşi inananlardan değildi; Lût'un eşi gibi, peygamber hanımı olmasına rağmen iman etmemiştir. Kur'an bu iki kadının durumunu ibret-i âlem olarak zikreder:

Hz. Musa'nın 4 Oğlu

İnkârcı Oğul Kenan'ın Hazin Akıbeti

Hz. Musa'nın dördüncü oğlu Kenan (Tevrat'ta Yâm olarak geçer), tufan başladığında gemiye binmesi için babasının çağrısını reddetti. Dalgalar arasında bir peygamber baba ile sapkın bir oğul arasında geçen bu konuşma, tarihin en dokunaklı sahnelerindendir:

Hz. Musa bu acı kaybı sonrasında Rabbine şöyle yalvardı: "Rabbim! Şüphesiz oğlum da ailemdendir. Senin vaadin ise elbette haktır." Allah-u Teâlâ ise ona hatırlattı: "Ey Nuh! O senin ailenden değildir. Çünkü o, salih olmayan bir iş sahibidir..." (Hûd 45-46) Bu cevap İslâm akaidinin en temel taşlarından birini teşkil eder: İman, kan bağıyla geçmez; herkes kendi inancından sorumludur.

Gemiye binen diğer üç oğul — Sâm, Hâm ve Yâfes — ise hem iman edenlerden oldular, hem de tufan sonrası insanlığın yeniden türemesinin vesilesi oldular. İslâm tarihçilerine göre bugün yeryüzündeki tüm insanlar bu üç kardeşin neslindendir ve bu sebeple Hz. Musa'a "Ebü'l-Beşeri's-Sânî" (insanlığın ikinci babası) denir.

Büyük Tufan: Yeryüzünün Arındırılması

Tufan, yeryüzü tarihinin şahitlik ettiği en büyük ilahi azaplardan biridir. Allah'ın takdir ettiği saat gelince, gökten nehir gibi yağmur boşalmaya, yerden kaynayan sular fışkırmaya başladı. Sular öyle hızla yükseldi ki, dünya bir okyanusa döndü. Hiçbir dağ, hiçbir kule, hiçbir sığınak o büyük sudan kurtulmaya yeterli gelmedi.

Tufanın Süresi

Rivayetler tufanın süresine dair farklı rakamlar vermektedir. Yaygın görüşlere göre:

• 40 gün 40 gece sürekli yağmur yağdı (Tevrat'ta da böyle geçer)
• Suların yeryüzünde kalış süresi toplam 150 gün (veya 5 ay) kadar sürdü
• Bazı rivayetlerde ise geminin karaya oturması 6 ay, tüm hadise ise 1 yıl sürdü
• Tufan Recep ayının 10'unda başlamış, Muharrem'in 10'unda (Aşure Günü) sona ermiştir — bu yüzden aşure günü mübarek sayılır

Geminin Cûdî Dağı'na Oturması

Tufan sona erdiğinde gemi, Kur'an'da açıkça zikredilen Cûdî Dağı'na demir attı. Bu dağın, İslâm âlimlerinin çoğunluğuna göre bugün Türkiye'nin Şırnak iline bağlı Cizre sınırlarında bulunan Cûdî Dağı olduğu kabul edilmektedir. Tevrat ise "Ararat dağları" (bugünkü Ağrı dağı bölgesi) olarak belirtmektedir. Kur'an'ın verdiği bilgi esastır.

Bu ayet, Kur'an'ın edebi güzelliğinin de zirvelerinden biridir. "Ey yer yut! Ey gök tut!" hitabı, yaratıcının kâinata verdiği emir mutlakıyla, tüm varlığın Allah'a nasıl teslim olduğunu resmeder. Yer de gök de, Allah'ın emrine itaat eden muvahhidlerdir.

Tufan Sonrası Yaşam: Yeni Bir Başlangıç

Gemi Cûdî'ye oturduktan sonra Hz. Musa, Allah'ın emriyle kapıyı açmış ve iman edenlerle birlikte hayvanlarla beraber yeryüzüne inmiştir. Bu iniş, yeni bir insanlık döneminin başlangıcıdır. Allah-u Teâlâ Hz. Musa'a şöyle hitap etmiştir:

Hz. Musa ilk iş olarak Allah'a şükür secdesine kapanmış, kurtuluş için bir kurban kesmiştir. Bu, tufan sonrası ilk ibadet, ilk secde, ilk kurbandır. İman edenler yeryüzüne yayılmaya başladılar. Sâm'ın nesli Orta Doğu'ya, Hâm'ın nesli Afrika'ya, Yâfes'in nesli ise Avrasya ve kuzey bölgelerine göç etmiş ve bugünkü insan ırkları bu kollardan türemiştir.

Aşure Günü ve Orucu

Rivayete göre tufan sona erdiği gün Muharrem ayının 10'u (Aşure Günü) idi. Hz. Musa ve iman eden kullar, Allah'a şükür için o gün oruç tutmuşlar ve gemide kalan ne varsa — buğday, arpa, bakla, nohut vb. — hepsini karıştırarak bir yemek yapmışlardır. İşte bugün hâlâ Müslümanlar tarafından yapılan "Aşure tatlısı"nın aslı budur. Aşure gününde oruç tutmak, Peygamberimiz tarafından tavsiye edilmiştir.

Hz. Musa'nın gemiden indikten sonra inşa ettiği ilk yerleşim yeri, tarihe "Karye-i Semânîn" (Seksenler Köyü) olarak geçmiştir. Zira o anda hayatta kalanlar 80 civarındaydı. Bu köy bugün Cizre yakınlarında, Cûdî Dağı eteklerinde bir mevkiye denk gelmektedir.

Hz. Musa'nın Vefatı ve Kabri

Hz. Musa (A.S)'ın tam olarak kaç yaşında vefat ettiği kesin olarak bilinmemekle birlikte, rivayetlerin çoğu onun 950 yıldan çok daha fazla yaşadığını nakletmektedir. Zira Ankebût 14 ayetinde belirtilen 950 yıl, sadece kavminin arasında peygamberlik yaptığı süredir; tufan öncesi peygamberliğinden önceki yılları ve tufan sonrasındaki yılları da eklersek, bazı rivayetlere göre toplam ömrü 1050 yahut 1450 yıl kadar olabilir.

Peygamberimiz (S.A.V), Hz. Musa'nın vefatı ile ilgili şöyle buyurmuştur: "Nuh'a ölüm geldiğinde oğlu Sâm'a: 'Oğlum! Sana iki vasiyette bulunuyorum. İlki 'Lâ ilâhe illallâh' sözünü ve 'Sübhânallâhi ve bi-hamdihî' sözünü sana vasiyet ediyorum...'" (Ahmed b. Hanbel) Son nefesine kadar çocuklarına ve torunlarına tevhidi emretmiş, putperestlikten sakınmalarını tembih etmiştir.

Kabri Hakkında Rivayetler

Hz. Musa'nın kabri konusunda kesin bir bilgi bulunmamaktadır; ancak birkaç farklı lokasyon rivayet edilir:

Kabrinin yeri kesinlik kazanmasa da, onun mirası bir mezar taşından çok daha büyüktür: o miras, tevhid akidesini dünyaya yeniden armağan eden 950 yıllık sabrı, bugün yeryüzündeki milyarlarca insanın onun neslinden geliyor olması ve her peygamberlik kıssasında onun adının bir ibret olarak zikredilmesidir.

Hayatındaki Önemli Olaylar (Kronoloji)

Hz. Musa'nın Hayatından Alınacak Dersler

Hz. Musa'nın Hadislerde Anlatılışı

Sıkça Sorulan Sorular

Bu Yazıyı Paylaş

Diğer Peygamberler