اذان مغرب چیست؟
اذان مغرب، اذانی است که فرارسیدن چهارمین وقت نماز روز در اسلام را اعلام میکند و با فرورفتن کامل خورشید در زیر خط افق گفته میشود. اذان مغرب که چهارمین اذان از پنج اذان روز است، ندایی است مقدس که پایان روز و آغاز شب را نوید میدهد. غروب خورشید، چه از نگاه نجومی و چه از منظر دینی، لحظهای ویژه را بیان میکند؛ در گاهشمار اسلامی، آغاز روز نو با وقت مغرب پذیرفته میشود و همین امر، اذان مغرب را معنایی متمایز بخشیده است.
نماز مغرب، یکی از پرشورترین و ژرفترین جلوههای معنوی نماز است که خود یکی از ارکان پنجگانهٔ اسلام به شمار میرود. اذان مغرب که با فرورفتن خورشید و در میان تابشهای سرخ و نارنجی آسمان گفته میشود، انسانها را فرامیخواند تا خستگی روز را پشت سر گذارند و سپاس پروردگار را به جای آورند. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) فرمودند: «نمازهای پنجگانه به رودخانهای میمانند که جلوی خانهٔ یکی از شما جاری است؛ آیا کسی که روزی پنج بار در آن شستوشو کند، باز چرکی بر تن دارد؟» (بخاری، مواقیت الصلاة، ۶) و بدینسان بر اثر پاککنندهٔ نماز تأکید فرمودند. نماز مغرب چهارمین وقت از این پنج وقت پاکی است و خستگی روز را با آرامشی معنوی تاج مینهد.
از منظر تاریخی، اذان مغرب در تمدن اسلامی نقشی تعیینکننده در نظم زندگی روزانه ایفا کرده است. در شهرهای عثمانی، با اذان مغرب بازارها بسته میشد، پیشهوران دکانهای خود را میبستند و خانوادهها بر سفره گرد میآمدند. در ماههای رمضان، اذان مغرب صدایی مبارک بود که لحظهٔ نشستن میلیونها مسلمان روزهدار را بر سفرهٔ افطار اعلام میکرد. امروز نیز اذان مغرب همچنان ندایی است که آهنگ زندگی روزانهٔ شهرها و روستاها را شکل میدهد و در حافظهٔ اجتماعی نشانی ژرف بر جای نهاده است. پیوند مستقیم اذان مغرب با غروب خورشید، آن را به یکی از پراثرپذیرترین اوقات نماز از تغییرات فصلی بدل میسازد.
جایگاه ویژهٔ نماز مغرب در میان نمازهای پنجگانه، در شمار رکعتهای آن نیز خود را نشان میدهد. نماز مغرب تنها نمازی است که فرض آن ۳ رکعت است؛ از این جهت با چهار نماز دیگر تفاوت دارد. علمای اسلام این ویژگی را چنین تفسیر کردهاند که نماز مغرب «وتر روز» است. واژهٔ «وتر» به معنای «تک» است و فرض ۳ رکعتی نماز مغرب، نمازهای روزانه را با شمارهٔ رکعت تک به پایان میرساند. این ظرافت فقهی، بار دیگر جایگاه بیمانند نماز مغرب را در نظام عبادی اسلام آشکار میسازد.
اذان مغرب چه ساعتی گفته میشود؟
پرسش «امروز اذان مغرب چه ساعتی است؟» یکی از پرتکرارترین پرسشهای دینی در ترکیه است و بهویژه در ماه رمضان حجم جستوجوی این پرسش چندین برابر میشود. ساعت اذان مغرب، چون مستقیماً به زمان غروب خورشید وابسته است، بسته به فصل سال و موقعیت جغرافیایی شهر تغییرات بسیار بزرگی نشان میدهد. در میان نمازهای پنجگانه، یکی از اوقاتی که بیشترین اثر را از تغییرات فصلی میگیرد، نماز مغرب است؛ میان تابستان و زمستان، تفاوتی نزدیک به ۳ ساعت پدید میآید.
در استانبول، اذان مغرب در پیرامون انقلاب تابستانی (۲۱ ژوئن) تقریباً ساعت ۲۰:۳۰ تا ۲۰:۴۰ و در پیرامون انقلاب زمستانی (۲۱ دسامبر) تقریباً ساعت ۱۶:۵۰ تا ۱۷:۰۰ گفته میشود. این تفاوت تقریباً ۳٫۵ ساعته از این برمیخیزد که مسیر خورشید در آسمان در ماههای تابستان بسیار طولانیتر است. در آنکارا وقت مغرب تقریباً ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زودتر از استانبول است؛ چرا که آنکارا در شرق آن قرار دارد. در حکاری، شرقیترین استان ترکیه، اذان مغرب تقریباً ۴۰ دقیقه زودتر از استانبول و در ادرنه، غربیترین استان، تقریباً ۱۵ دقیقه دیرتر گفته میشود.
عوامل اصلی اثرگذار بر ساعت اذان مغرب چنیناند: عرض جغرافیایی (در عرضهای شمالی چون روزهای تابستان بلندتر است، وقت مغرب دیرتر فرامیرسد)، طول جغرافیایی (در شهرهای شرقی خورشید زودتر غروب میکند)، فصل (در انقلاب تابستانی دیرترین و در انقلاب زمستانی زودترین وقت مغرب رخ میدهد) و ارتفاع (در مکانهای با ارتفاع بالا غروب خورشید چند دقیقه دیرتر مشاهده میشود). اعمال زمان تابستانی پایدار (UTC+۳) در ترکیه از سال ۲۰۱۶ به این سو، بهویژه در ماههای زمستان باعث شده اذان مغرب در صفحهٔ ساعت بسیار زود به چشم بیاید.
ریاست امور دینی ترکیه (دیانت) با تکیه بر محاسبات نجومی، اوقات اذان مغرب را برای همهٔ استانها و شهرستانهای ترکیه محاسبه و اعلام میکند. فرورفتن مرکز هندسی خورشید به ۰٫۸۳۳۳ درجه زیر افق، آغاز وقت مغرب پذیرفته شده است. این مقدار با در نظر گرفتن قطر دیداری خورشید و شکست اتمسفری (انکسار) تعیین شده است. اوقات روزآمد اذان مغرب را میتوانید از طریق EzanVaktim.com یا برنامهٔ موبایل رسمی دیانت دنبال کنید. نمایشگر زمان پویا در بالای صفحه، ساعت کنونی اذان مغرب را بر اساس موقعیت شما بهصورت خودکار نشان میدهد.
وقت نماز مغرب چه زمانی آغاز میشود؟
وقت نماز مغرب، با فرورفتن کامل خورشید در زیر خط افق آغاز میشود. از نظر نجومی، این لحظهای است که لبهٔ بالایی قرص خورشید از افق ناپدید میشود. در منابع فقهی این حالت با عبارت «غروب خورشید» بیان میگردد. علمای اسلام برای تعیین غروب خورشید روشهای گوناگونی پیش گرفتهاند؛ پرکاربردترین آنها مشاهدهٔ ناپدید شدن کامل قرص خورشید در یک خط افق صاف است.
درست فهمیدن مفهوم غروب خورشید، برای تعیین وقت نماز مغرب اهمیتی حیاتی دارد. هرچه خورشید به خط افق نزدیکتر میشود، به سبب انکسار اتمسفری (شکست نور) از موقعیت واقعی خود بالاتر دیده میشود. این فریب چشم، غروب خورشید را در عمل چند دقیقه به تأخیر میاندازد. ستارهشناسان مسلمان، قرنها پیش این پدیده را دریافتند و در محاسبات خود لحاظ کردند. در ستارهشناسی نوین نیز هنگام محاسبهٔ زمان غروب خورشید، مقدار انکسار اتمسفری افزوده میشود. ریاست امور دینی ترکیه (دیانت)، فرورفتن مرکز هندسی خورشید به ۰٫۸۳۳۳ درجه زیر افق را آغاز وقت مغرب میداند.
وقت نماز مغرب، از غروب خورشید آغاز میشود و تا وقت نماز عشاء ادامه مییابد. آغاز وقت عشاء با ناپدید شدن شفق تعیین میگردد. در تعریف شفق میان مذاهب اختلاف وجود دارد. به نظر مذهب حنفی، شفق، ناپدید شدن کامل روشنایی سپید (شفق ابیض) در غرب است. به نظر مذاهب شافعی، مالکی و حنبلی، شفق، ناپدید شدن سرخی (شفق احمر) در غرب است. از این رو به نظر مذهب حنفی، وقت نماز مغرب طولانیتر و به نظر مذاهب دیگر، کوتاهتر است. دیانت در ترکیه، در محاسبهٔ وقت عشاء فرورفتن خورشید به ۱۷ درجه زیر افق را مبنا قرار میدهد.
نماز را از زوال خورشید تا نهایت تاریکی شب برپا دار و [نیز] نماز صبح را؛ زیرا نماز صبح [همواره] مشهود [فرشتگان] است.
عبارت «تا نهایت تاریکی شب» در این آیهٔ کریمه، در نگاه مفسران اسلامی بهگونهای تفسیر شده که نمازهای مغرب و عشاء را در بر میگیرد. در روایتی که جبرئیل (علیهالسلام) برای پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) امامت کرد، آمده است که نماز مغرب را در لحظهٔ غروب خورشید به جای آورد (ابوداود، ترمذی). این حدیث بهروشنی نشان میدهد که وقت نماز مغرب با غروب خورشید آغاز میشود.
در زندگی شهری، مشاهدهٔ مستقیم غروب خورشید همیشه ممکن نیست. ساختمانهای بلند، کوهها و تپهها با پوشاندن خط افق، تعیین لحظهٔ غروب خورشید را دشوار میسازند. از این رو پیروی از اوقات رسمی که ریاست امور دینی ترکیه (دیانت) بر پایهٔ محاسبات نجومی تعیین میکند، درستترین راه است. EzanVaktim.com وقت رسمی اذان مغرب شهر شما را بهصورت لحظهای نمایش میدهد.
نماز مغرب چند رکعت است؟
نماز مغرب در مجموع ۵ رکعت خوانده میشود: ۳ رکعت فرض و ۲ رکعت سنت. این ترتیب رکعتها، آشکارترین ویژگیای است که نماز مغرب را در میان نمازهای پنجگانه بیمانند میسازد. نماز مغرب، تنها نمازی است که فرض آن شمارهٔ تک (۳ رکعت) دارد. در حالی که نماز صبح ۲، نماز ظهر ۴، نماز عصر ۴ و نماز عشاء ۴ رکعت فرض دارند، فرض نماز مغرب ۳ رکعت است. علمای اسلام این ویژگی را چنین تفسیر کردهاند که نماز مغرب «وتر روز» است؛ یعنی نمازهای روزانه را با رکعتی تک به پایان میرساند.
فرض نماز مغرب: ۳ رکعت است و بر هر مسلمان عاقل و بالغ فرض است. در فرض نماز مغرب امام قرائت را با صدای بلند (جهری) انجام میدهد؛ یعنی در دو رکعت نخست، فاتحه و سورهٔ ضمیمه را آشکارا میخواند. این برخلاف نمازهای ظهر و عصر است؛ زیرا در آنها امام آهسته (خفیّ) میخواند. در رکعت سوم، تنها سورهٔ فاتحه آهسته خوانده میشود. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) بهویژه به خواندن نماز مغرب در نخستین لحظهٔ فرارسیدن وقت آن، تشویق فرموده است.
| نماز | نوع | رکعت | توضیح |
|---|---|---|---|
| فرض مغرب | فرض | ۳ | فرض عینی - قرائت با صدای بلند (جهری) در ۲ رکعت نخست |
| سنت مغرب | سنت | ۲ | سنت مؤکد - معمولی ۲ رکعت |
سنت نماز مغرب: ۲ رکعت است و پس از فرض خوانده میشود. این سنت در دستهٔ سنت مؤکد قرار دارد و پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) آن را بهطور منظم به جای آوردهاند. پیش از فرض نماز مغرب سنتی نیست؛ هرچند برخی علما گفتهاند میتوان پیش از فرض ۲ رکعت نماز نافله خواند. این نافله، نماز تطوع است که میان اذان و اقامه خوانده میشود و سنت مؤکد به شمار نمیآید. نماز مغرب با مجموع ۵ رکعت خود، در میان نمازهای پنجگانه (همراه با نماز صبح) کمرکعتترین نماز است.
شیوهٔ خواندن فرض ۳ رکعتی نماز مغرب، با دیگر نمازهای فرض ۴ رکعتی تفاوت دارد. در دو رکعت نخست، فاتحه و سورهٔ ضمیمه خوانده، و رکوع و سجده انجام میشود. در پایان رکعت دوم نشسته و تشهد (التحیات) خوانده میگردد (نشست اول). سپس برای رکعت سوم برخاسته، تنها فاتحه خوانده و رکوع و سجده به جای آورده میشود. در پایان رکعت سوم، در نشست آخر همهٔ ادعیه خوانده شده و سلام داده میشود. این شیوه به فرض نماز صبح میماند؛ اما چون نماز صبح ۲ رکعت است، در آن نشست اول نیست.
نماز مغرب چگونه خوانده میشود؟
نماز مغرب به این ترتیب خوانده میشود: نخست ۳ رکعت فرض و سپس ۲ رکعت سنت. در ادامه، گامهای هر بخش به تفصیل آمده است. پیش از آغاز نماز باید شرایطی چون وضو داشتن، پوشاندن عورت، رو به قبله ایستادن و در وقت بودن، فراهم گردد.
فرض نماز مغرب (۳ رکعت)
نیت و تکبیرة الافتتاح
در دل نیت میشود: «به نیت خواندن فرض نماز مغرب». اگر با جماعت خوانده شود، عبارت «به اقتدای امام» نیز افزوده میگردد. دستها تا مقابل گوشها (در زنان تا مقابل شانهها) بالا میآید و با گفتن «اللهُ اَکبَر» نماز آغاز میشود.
قیام - رکعت ۱
دستها زیر ناف (به نظر حنفی) یا روی سینه (به نظر شافعی) بسته میشود. به ترتیب دعای سُبحانَک، اَعوذُ و بَسمَله، سورهٔ فاتحه و یک سورهٔ ضمیمه خوانده میشود. در نماز مغرب امام با صدای بلند (جهری) قرائت میکند. به رکوع رفته و «سُبحانَ رَبِّیَ العَظیم» گفته میشود. به قیام بازگشته، «سَمِعَاللهُ لِمَن حَمِدَه» و «رَبَّنا لَکَ الحَمد» گفته میشود. دو سجده انجام میگیرد.
رکعت ۲ و نشست اول
برخاسته میشود. بَسمَله، فاتحه و سورهٔ ضمیمه با صدای بلند خوانده میشود. رکوع و سجدهها انجام میگیرد. در پایان رکعت دوم نشسته و تشهد (التحیات) خوانده میشود. این نشست اول است؛ پس از تشهد برخاسته میشود.
رکعت ۳ و نشست آخر
با گفتن «اللهُ اَکبَر» برخاسته میشود. تنها بَسمَله و فاتحه خوانده میشود (در رکعت سوم سورهٔ ضمیمه خوانده نمیشود و قرائت آهسته (خفیّ) انجام میگیرد). رکوع و سجدهها انجام میگیرد. در پایان رکعت سوم نشسته و تشهد، اللّهمّ صَلِّ، اللّهمّ بارِک و رَبَّنا آتِنا خوانده میشود. به سمت راست و سپس به سمت چپ سلام داده میشود.
سنت نماز مغرب (۲ رکعت)
نیت و رکعت ۱
به این صورت نیت میشود: «به نیت خواندن سنت نماز مغرب». با گفتن «اللهُ اَکبَر» نماز آغاز میشود. سُبحانَک، اَعوذُ و بَسمَله، فاتحه و سورهٔ ضمیمه خوانده میشود. رکوع و سجدهها انجام میگیرد.
رکعت ۲ و سلام
برخاسته میشود. بَسمَله، فاتحه و سورهٔ ضمیمه خوانده میشود. رکوع و سجدهها انجام میگیرد. در نشست آخر تشهد، اللّهمّ صَلِّ، اللّهمّ بارِک و رَبَّنا آتِنا خوانده میشود. به سمت راست و سپس به سمت چپ سلام داده میشود و نماز پایان مییابد.
فضیلت ادای نماز مغرب با جماعت بزرگ است. نمازی که با جماعت خوانده میشود، ۲۷ برابر نماز فرادی فضیلت دارد. وقت مغرب چون معمولاً ساعتی است که مردم در خانهاند یا از محل کار باز میگردند، زمانی مناسب برای رفتن به مسجد است. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) بهویژه به خواندن نماز مغرب با جماعت تشویق فرموده است.
نکتهٔ مهمی که باید در نماز مغرب رعایت کرد، خواندن آن در نخستین لحظهٔ فرارسیدن وقت است. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) بهعنوان سنت، تأخیر در نماز مغرب را روا ندانستهاند. از این رو، به محض شنیدن اذان مغرب، گرفتن وضو و آماده شدن برای نماز، سپس خواندن نخست فرض و آنگاه تکمیل سنت، شایستهترین رفتار است. خواندن نماز بدون شتاب اما بدون تأخیر، هم با سنت سازگار است و هم از نظر خشوع، رویکردی آرمانی شمرده میشود.
فضیلت و اهمیت نماز مغرب
هرکس نماز صبح و نماز مغرب را به جای آورد، به بهشت داخل میشود.
این حدیث شریف بهروشنی نشان میدهد که نماز مغرب یکی از نمازهایی است که مژدهٔ بهشت را در پی دارد. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) نمازهای صبح و مغرب را با هم یاد فرمودهاند و به کسانی که این دو وقت را بهطور منظم به جای میآورند، بهشت را وعده دادهاند. علمای اسلام در تفسیر این حدیث بیان کردهاند که نمازهای صبح و مغرب بهعنوان آغاز و پایان روز یاد شدهاند و کسی که این دو را پایدار میخواند، به احتمال قوی نمازهای دیگر را نیز پی میگیرد.
خوانده شدن نماز مغرب با غروب خورشید، معنای معنوی ویژهای دارد. پایان یافتن روز، گذرا بودن زندگی و ناگزیر بودن مرگ را به انسان یادآور میشود. نماز مغربی که با این آگاهی خوانده میشود، فرصتی بینظیر است برای رهایی از مشغلههای دنیوی و اندیشیدن به آخرت. در قرآن کریم آمده است: «مردانی که نه تجارتی و نه داد و ستدی، آنان را از یاد خدا و برپا داشتن نماز و دادن زکات بازنمیدارد» (سوره نور، آیه ۳۷) و بدینسان بر اهمیت ترک نکردن نماز در برابر مشغلههای دنیوی تأکید شده است.
نماز مغرب از این جهت نیز جایگاهی ویژه دارد که با وقتهایی همزمان است که خانواده گرد هم میآید. اعضای خانواده که از کار و مدرسه باز میگردند، با نماز مغرب در خانه به یکدیگر میرسند و این نماز میتواند به عبادت مشترک خانواده بدل شود. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) فضیلت خواندن نماز همراه با اهل خانه را خبر دادهاند و خو دادن کودکان به نماز از سنین کوچک را توصیه فرمودهاند. خواندن نماز مغرب بهصورت خانوادگی، هم زندگی عبادی را تقویت میکند و هم پیوندهای خانوادگی را استوارتر میسازد.
از منظر اجتماعی نیز نماز مغرب جایگاهی ویژه دارد. بهویژه در مساجد محلهها، شمار جماعت در نماز مغرب معمولاً بالاست؛ زیرا مردم هنگام بازگشت از کار به خانه، گذری به مسجد میزنند. در تمدن عثمانی، پس از نماز مغرب مجالس گفتوگو در مساجد برپا میشد، همسایگان با یکدیگر دیدار میکردند و همبستگی اجتماعی استوار میگردید. تداوم این سنت در روزگار ما نیز به حفظ پیوندهای اجتماعی در محلههای مسلماننشین یاری میرساند.
اذان مغرب و رابطهٔ آن با وقت افطار
رابطهٔ میان اذان مغرب و وقت افطار، یکی از شناختهشدهترین و رایجترین کاربردهای عملی اسلام را شکل میدهد. اذان مغرب، در همان حال، آغاز وقت افطار است. با غروب خورشید، هم وقت نماز مغرب فرامیرسد و هم در ماه رمضان زمان گشودن روزه برای مسلمانان روزهدار آغاز میگردد. این دو عبادت، چون به یک رویداد نجومی (غروب خورشید) وابستهاند، با یکدیگر پیوندی مستقیم دارند.
در ماه رمضان، اذان مغرب پرشورترین و پر احساسترین لحظهٔ روز برای میلیونها مسلمان است. مؤمنانی که در سرتاسر روز برای خشنودی خدا روزه میگیرند، با شنیدن اذان مغرب روزهٔ خود را میگشایند و سپاس پروردگار خود را به جای میآورند. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) فرمودند: «روزهدار را در هنگام افطار دعایی است که ردّ نمیشود» (ابن ماجه، الصیام، ۴۸) و بدینسان مژده دادهاند که لحظهٔ افطار، زمان دعای مستجاب است. از این رو امید میرود دعایی که هنگام اذان مغرب خوانده میشود، پذیرفته گردد.
روزهدار هنگام افطار چنین بگوید: «اَللّهُمَّ لَکَ صُمتُ وَ عَلی رِزقِکَ اَفطَرت» (خدایا! برای تو روزه گرفتم و با روزی تو افطار کردم.)
شتاب کردن در گشودن روزه به هنگام افطار، یعنی پایان دادن به روزه به محض فرارسیدن وقت پس از انتظار اذان مغرب، سنت است. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) فرمودند: «مردم تا زمانی که در افطار شتاب کنند، بر خیر خواهند بود» (بخاری، الصوم، ۴۵). گشودن روزه با خرما یا آب سنت است و سپس نماز مغرب خوانده شده و آنگاه بر سفرهٔ افطار نشسته میشود. این ترتیب (نخست گشودن روزه، سپس نماز مغرب، سپس غذا) رایجترین کاربرد است؛ برخی علما نیز خواندن نخست نماز و سپس افطار را جایز شمردهاند.
خارج از رمضان نیز میان اذان مغرب و روزه پیوند وجود دارد. در روزههای دوشنبه و پنجشنبه، روزهٔ شوال، روزهٔ عاشورا و دیگر روزههای نافله نیز وقت افطار با اذان مغرب آغاز میگردد. از این رو اذان مغرب در همهٔ بخشهای سال برای مسلمانان روزهدار اهمیت بزرگی دارد. همچنین به نظر مذهب شافعی، افطار کردن روزهدار به محض اذان مغرب، هرچند از نظر صحت روزه الزامی نیست، سنت پذیرفته شده است.
در ترکیه در ماه رمضان، اذان مغرب از شبکههای تلویزیونی بهصورت زنده پخش میشود و میلیونها انسان همراه با برنامههای افطار بهطور همزمان پای صفحهٔ نمایش گرد میآیند. این آیین اجتماعی بار دیگر نشان میدهد که اذان مغرب تنها یک ندای عبادی فردی نیست، بلکه نماد یکپارچگی و همبستگی اجتماعی نیز هست. سفرههای افطار، فرصتی برای تقویت پیوندهای همسایگی، سیر کردن نیازمندان و افزایش یاری متقابل اجتماعی فراهم میآورد.
وقت نماز مغرب چه زمانی به پایان میرسد؟
وقت نماز مغرب با فرارسیدن وقت نماز عشاء به پایان میرسد. وقت عشاء نیز با ناپدید شدن کامل شفق (سرخی یا سپیدی) در غرب آغاز میشود. در تعریف شفق میان مذاهب اختلاف وجود دارد. به نظر مذهب حنفی شفق، ناپدید شدن کامل روشنایی سپید در غرب است؛ این بیانگر زمانی دیرتر است. به نظر مذهب شافعی شفق، ناپدید شدن سرخی است؛ این بیانگر زمانی زودتر است. ریاست امور دینی ترکیه (دیانت)، وقت عشاء را با فرورفتن خورشید به ۱۷ درجه زیر افق محاسبه میکند.
وقت نماز مغرب، یکی از کوتاهترین اوقات در میان نمازهای پنجگانه است. مدت زمانی که از غروب خورشید تا ناپدید شدن شفق میگذرد، بسته به فصلها و موقعیت، تقریباً میان ۱ ساعت تا ۱ ساعت و ۴۵ دقیقه تغییر میکند. در ماههای تابستان این مدت اندکی بلندتر و در ماههای زمستان کوتاهتر است. این مدت کوتاه، مهمترین دلیل عملی است که نشان میدهد نماز مغرب نباید به تأخیر افتد.
با فرارسیدن وقت عشاء، وقت نماز مغرب بهطور کامل پایان مییابد. پس از آن کسی که بخواهد نماز مغرب را بخواند، باید به نیت قضا به جای آورد. در نماز قضا تنها ۳ رکعت فرض خوانده میشود؛ سنت قضا نمیگردد. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) بهشدت توصیه فرمودهاند که نماز در وقت خود خوانده شود و فرمودند: «نمازی که در وقت خود خوانده شود، برترین عمل است». از این رو، خواندن نماز مغرب در نخستین ساعتهای وقت، حتی به محض شنیدن اذان، شایستهترین کار است.
در فقه اسلامی، یکی از بحثهای مهم دربارهٔ وقت نماز مغرب، این است که آیا این وقت کوتاه است یا نه. برخی علما گفتهاند وقت نماز مغرب بسیار کوتاه است و از این رو نماز مغرب باید نسبت به دیگر نمازها با شتاب بیشتری خوانده شود. چنانکه پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) خواندن نماز مغرب در نخستین لحظهٔ فرارسیدن وقت آن را ترجیح میدادند و به اصحاب نیز چنین توصیه میفرمودند. در برخی روایات آمده است که نماز مغرب باید «پیش از آشکار شدن ستارگان» خوانده شود.
حکم به تأخیر انداختن نماز مغرب
به تأخیر انداختن نماز مغرب در فقه اسلامی مکروه شمرده میشود. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) بهویژه بر خواندن نماز مغرب به محض فرارسیدن وقت تأکید فرمودهاند. در یک حدیث شریف آمده است: «امت من تا زمانی که نماز مغرب را پیش از آشکار شدن ستارگان بخوانند، بر فطرت خواهند بود» (احمد بن حنبل، ابوداود). این حدیث به اهمیت خواندن نماز مغرب بلافاصله پس از غروب خورشید و پیش از پدیدار شدن ستارگان اشاره دارد.
لزوم خواندن نماز مغرب با شتاب بیشتری نسبت به دیگر نمازها چند دلیل دارد. نخست، آنکه وقت نماز مغرب در مقایسه با اوقات نمازهای دیگر کوتاهتر است. دوم، آنکه سنت پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) بر خواندن نماز مغرب در نخستین لحظهٔ وقت است. سوم، آنکه علمای اسلام بیان کردهاند تأخیر در نماز مغرب، خطر شباهت به آیین جامعههای یهودی و مسیحی را در پی دارد. از این رو، چون اذان مغرب گفته شود، تا حد امکان بیدرنگ گرفتن وضو و ایستادن به نماز، سازگارترین رفتار با سنت است.
با این حال، در زمینهٔ تأخیر، عذرهای شرعی نیز ممکن است در میان باشد. خواندن نماز پس از افطار و اندکی استراحت در ماه رمضان، یافتن مکانی مناسب در حال سفر، جستوجوی امکان نماز در محل کار، از جمله عذرهای پذیرفتهشدهاند. مهم آن است که نماز پیش از پایان وقت آن خوانده شود. تا پیش از فرارسیدن وقت عشاء، خواندن نماز مغرب با گذشت اندکی تأخیر، در صحت نماز اثری ندارد؛ اما خواندن آن در نخستین لحظهٔ وقت همواره فضیلت بیشتری دارد.
به نظر امام اعظم ابوحنیفه، وقت نماز مغرب از غروب خورشید تا فرارسیدن وقت عشاء ادامه مییابد و خواندن نماز در این بازه جایز است؛ اما تأخیر مکروه است. امام شافعی بیان کرده است که وقت نماز مغرب کوتاهتر است و پس از گذشت مدتی به اندازهٔ خواندن نماز، وقت تنگ میشود. در هر صورت، چهار مذهب در عدم تأخیر در نماز مغرب همنظرند و این مسئله بهعنوان دیدگاه مشترک فقه اسلامی پذیرفته شده است.
اوقات اذان مغرب شهرهای ترکیه
ساعت اذان مغرب، چون به زمان غروب خورشید وابسته است، در شهرهای مختلف ترکیه تفاوتهای قابلتوجهی نشان میدهد. در ترکیه که گسترهٔ شرق-غرب آن تقریباً ۱۶۰۰ کیلومتر است، میان شرقیترین و غربیترین شهرها، تقریباً ۴۰ تا ۵۰ دقیقه تفاوت در ساعت اذان مغرب وجود دارد. همچنین میان فصلهای تابستان و زمستان نیز تفاوتهای بزرگی پدید میآید.
| شهر | تابستان (ژوئن) | زمستان (دسامبر) | تفاوت |
|---|---|---|---|
| استانبول | ~۲۰:۳۵ | ~۱۷:۰۰ | ~۳:۳۵ |
| آنکارا | ~۲۰:۲۰ | ~۱۶:۵۰ | ~۳:۳۰ |
| ازمیر | ~۲۰:۳۵ | ~۱۷:۱۰ | ~۳:۲۵ |
| آنتالیا | ~۲۰:۲۰ | ~۱۷:۰۵ | ~۳:۱۵ |
| طرابزون | ~۲۰:۰۵ | ~۱۶:۳۵ | ~۳:۳۰ |
| دیاربکر | ~۱۹:۵۰ | ~۱۶:۳۰ | ~۳:۲۰ |
| هاتای | ~۲۰:۰۰ | ~۱۶:۵۰ | ~۳:۱۰ |
چنانکه از جدول بالا برمیآید، تفاوت تابستان-زمستان در ساعت اذان مغرب میان ۳ تا ۳٫۵ ساعت در نوسان است. این تفاوت بسیار بزرگتر از تفاوت ۱ ساعتی اذان ظهر است و زندگی روزانه را بهطور مستقیم تحت تأثیر قرار میدهد. بهویژه در ماه رمضان، این تفاوت مهمترین عاملی است که مدت روزه را تعیین میکند. هنگامی که رمضان به ماههای تابستان میافتد، مدت روزه میتواند تا ۱۶ تا ۱۷ ساعت برسد؛ در حالی که در ماههای زمستان به حدود ۱۰ تا ۱۱ ساعت کاهش مییابد.
در شهرهای غربی (استانبول، ازمیر، ادرنه) اذان مغرب دیرتر و در شهرهای شرقی (دیاربکر، حکاری، وان) زودتر گفته میشود. این تفاوت از اختلاف طول جغرافیایی در گسترهٔ شرق-غرب ترکیه برمیخیزد. همچنین در شهرهای شمالی (طرابزون، سامسون) در ماههای تابستان وقت مغرب دیرتر فرامیرسد، در حالی که در شهرهای جنوبی (هاتای، آنتالیا) زودتر است؛ زیرا روزهای تابستان در عرضهای شمالی بلندترند. برای پیگیری تغییرات فصلی، بازبینی منظم اوقات روزآمد از طریق EzanVaktim.com اهمیت دارد.
احادیث شریف دربارهٔ نماز مغرب
پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) دربارهٔ نماز مغرب احادیث شریف فراوانی فرمودهاند. این احادیث، فضیلت، زمان خوانده شدن و آداب نماز مغرب را آشکار میسازند. در پایین، مهمترین احادیث شریف دربارهٔ نماز مغرب گردآوری شده است:
۱. شتاب در خواندن نماز مغرب
«امت من تا زمانی که نماز مغرب را پیش از آنکه ستارگان درهم آمیزند (پدیدار شوند) بخواند، بر فطرت خواهد بود.»
-- احمد بن حنبل، المسند؛ ابوداود
۲. فضیلت نماز صبح و مغرب
«هرکس نماز صبح و نماز مغرب را به جای آورد، به بهشت داخل میشود.»
-- بخاری، مواقیت الصلاة، ۲۶
۳. نماز پیش از نماز مغرب
«میان هر اذان و اقامه نمازی هست.»
-- بخاری، الأذان، ۱۶؛ مسلم، صلاة المسافرین، ۳۰۴
۴. افطار و نماز مغرب
«مردم تا زمانی که در افطار شتاب کنند، بر خیر خواهند بود.»
-- بخاری، الصوم، ۴۵؛ مسلم، الصیام، ۴۸
۵. قرائت در نماز مغرب
«رسولالله (صلیاللهعلیهوسلم) در نماز مغرب سورهٔ تین و سورههای کوتاه همانند آن را میخواند.»
-- بخاری، الأذان، ۱۰۰؛ نسائی، الافتتاح، ۶۵
این احادیث شریف، اهمیت نماز مغرب در اسلام را از زوایای گوناگون آشکار میسازند. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) فضیلت خواندن نماز مغرب در وقت و نیز ادای آن مطابق سنت را بهروشنی بیان فرمودهاند. بهویژه تأکید بر تأخیر نکردن در نماز مغرب، روشن میسازد که این نماز باید در نخستین لحظهٔ وقت خوانده شود. مسلمانان باید با گرفتن این احادیث بهعنوان راهنما، اهمیت لازم را به نمازهای مغرب خود بدهند.
سوره و دعاهایی که در نماز مغرب خوانده میشود
نماز مغرب یکی از نمازهایی است که قرائت در آن با صدای بلند (جهری) انجام میشود. امام یا کسی که بهتنهایی نماز میخواند، در دو رکعت نخست فاتحه و سورهٔ ضمیمه را آشکارا میخواند؛ در رکعت سوم تنها فاتحه را آهسته (خفیّ) میخواند. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) در نماز مغرب سورههای کوتاه و میاندراز را میخواند.
متن اذان مغرب
اَللهُ اَكْبَرُ اَللهُ اَكْبَرُ
اللهُ اَکبَر، اللهُ اَکبَر (۴ بار) - خدا بزرگترین است
اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ
اَشهَدُ اَن لا اِلهَ اِلَّا الله (۲ بار) - گواهی میدهم که جز خدا معبودی نیست
اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ
اَشهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً رَسولُ الله (۲ بار) - گواهی میدهم که محمد فرستادهٔ خداست
حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ
حَیَّ عَلَی الصَّلاة (۲ بار) - بشتابید به سوی نماز
حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ
حَیَّ عَلَی الفَلاح (۲ بار) - بشتابید به سوی رستگاری
اَللهُ اَكْبَرُ اَللهُ اَكْبَرُ
اللهُ اَکبَر، اللهُ اَکبَر - خدا بزرگترین است
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ
لا اِلهَ اِلَّا الله - جز خدا معبودی نیست
دعای اذان (دعای پس از اذان)
پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) فرمودند: «هرگاه اذان را شنیدید، شما نیز همان را که مؤذن میگوید، بگویید. سپس بر من صلوات بفرستید... سپس برای من از خدا «وسیله» را بخواهید» (مسلم، الصلاة، ۱۱). بر این پایه، هنگام اذان باید هر جملهٔ مؤذن را تکرار کرد و در جملههای «حَیَّ عَلَی الصَّلاة» و «حَیَّ عَلَی الفَلاح»، عبارت «لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ اِلَّا بِالله» (نیرو و توان تنها از آنِ خداست) گفته شود.
دعای پس از اذان
اَللّٰهُمَّ رَبَّ هٰذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلَاةِ الْقَائِمَةِ اٰتِ مُحَمَّدًا الْوَسٖيلَةَ وَالْفَضٖيلَةَ وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذٖى وَعَدْتَهُ
«اَللّهُمَّ رَبَّ هذِهِ الدَّعوَةِ التّامَّةِ وَ الصَّلاةِ القائِمَة، آتِ مُحَمَّداً الوَسیلَةَ وَ الفَضیلَة، وَ ابعَثهُ مَقاماً مَحموداً الَّذی وَعَدتَه.»
معنی: «خدایا! ای پروردگار این دعوت کامل و نماز برپاشده! به محمد وسیله و فضیلت عطا کن و او را به مقام محمودی که وعده دادهای، برسان.»
در نماز فرض (۳ رکعت)
- رکعت ۱ و ۲: فاتحه + سورهای کوتاه (با صدای بلند)
- رکعت ۳: تنها فاتحه (آهسته)
پیامبر اکرم سورههایی همچون تین، اعلی و مرسلات میخواند.
در نماز سنت (۲ رکعت)
- در هر رکعت: فاتحه + سورهای دلخواه
- نمونه: کافرون، اخلاص، فلق، ناس
خواندن سورههای کوتاه در سنت کاربرد رایج است.
از جمله سورههایی که روایت شده پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) در فرض نماز مغرب میخواند: سورهٔ تین، سورهٔ اعلی، سورهٔ مرسلات، سورهٔ دخان و سورهٔ طور. در برخی روایات نقل شده است که پیامبر اکرم در نماز مغرب سورههای بلندی همچون سورهٔ اعراف نیز میخواند. اما کاربرد رایج، خواندن سورههای کوتاه و میاندراز است. کسانی که نماز مغرب را بهتنهایی میخوانند، میتوانند هر سورهای را که میدانند بخوانند.
آداب و سنن نماز مغرب
نماز مغرب آداب و سنن ویژهای دارد که رعایت آنها بر ارزش معنوی نماز میافزاید و سازگاری آن را با سنت تضمین میکند. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) نکات ویژهای را که در نماز مغرب باید به آنها توجه شود، در احادیث گوناگون بیان فرمودهاند.
۱. خواندن به محض فرارسیدن وقت
مهمترین ادب نماز مغرب، خواندن آن در نخستین لحظهٔ فرارسیدن وقت است. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) هرگز نماز مغرب را به تأخیر نینداختند و آن را پیش از آشکار شدن ستارگان به جای میآوردند. در این باره باید بسیار بیش از دیگر نمازها حساس بود.
۲. آماده داشتن وضو از پیش
برای آنکه بتوان به محض فرارسیدن وقت مغرب بیدرنگ به نماز ایستاد، تا حد امکان حفظ وضو پس از نماز عصر یا گرفتن وضو چند دقیقه پیش از اذان مغرب توصیه میشود. بدینسان هنگام خوانده شدن اذان، میتوان مستقیماً به نماز پرداخت.
۳. نماز میان اذان و اقامه
پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) فرمودند: «میان هر اذان و اقامه نمازی هست». خواندن ۲ رکعت نماز نافله میان اذان و اقامهٔ مغرب جایز است. اما این نافله، سنت مؤکد نیست، بلکه نماز تطوع (داوطلبانه) است.
۴. خشوع و آرامش
در نماز مغرب نباید شتاب کرد، اما تأخیر هم درست نیست. نماز باید مطابق سنت و با تکمیل هر یک از ارکان آن خوانده شود. نمازی که با شتاب خوانده شود، چون ارکان آن ناقص میماند، شاید پذیرفته نشود.
۵. خواندن سنت پس از فرض
خواندن ۲ رکعت سنت مؤکد پس از فرض نماز مغرب اهمیت دارد. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) این سنت را بهطور منظم خواندهاند و ترک نکردهاند. پس از سنت میتوان نماز نافلهٔ ۶ رکعتی موسوم به نماز اوّابین را نیز خواند.
۶. نماز اوّابین
نماز نافلهای که پس از سنت نماز مغرب خوانده میشود، «نماز اوّابین» نام دارد. این نماز میتواند ۲، ۴ یا ۶ رکعت باشد. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) فرمودند: «هرکس پس از نماز مغرب شش رکعت بخواند، گناهانش حتی اگر مانند کف دریا فراوان باشد، آمرزیده میشود» (ترمذی).
یکی دیگر از آداب نماز مغرب، نگریستن به غروب خورشید و اندیشیدن به شکوه آفرینش خداست. در قرآن کریم آمده است: «همانا در آفرینش آسمانها و زمین و آمدوشد شب و روز، برای خردمندان نشانههایی است» (سوره آل عمران، آیه ۱۹۰). غروب خورشید، تعویض شب و روز و نظم طبیعت، مؤمنی را که نماز مغرب میخواند به اندیشهٔ ژرف و سپاسگزاری فرامیخواند.
وقت مغرب و زندگی روزانه
وقت مغرب در تمدن اسلامی، یکی از معنادارترین و آرامبخشترین بازههای زندگی روزانه شمرده شده است. با غروب خورشید، شتاب روز پایان میگیرد، مردم به خانههای خود باز میگردند و خانوادهها بر سفره گرد میآیند. نماز مغرب، نمایندهٔ بعد معنوی این لحظهٔ گذار است و پلی است میان آخرین ساعتهای پرکار روز و وقت آسایش شب.
در ماه رمضان، وقت مغرب یکی از ویژهترین و پرشورترین زمانهای سال است. سفرههای افطار، نمایندهٔ یکی از کهنترین سنتهای جامعهٔ ترکیهاند. خانوادههایی که با اذان مغرب بر سفره مینشینند، هم روزهٔ خود را میگشایند و هم سپاس روز را به جای میآورند. سفرههای افطار، در همان حال، زمانهاییاند که در آنها زیباترین نمونههای همسایگی، دوستی و مهماننوازی به نمایش گذاشته میشود. افطارهای جمعی، چادرهای افطار نهادهای خیریه و افطارهای محلهای، بعد اجتماعی وقت مغرب را آشکار میسازند.
در زندگی خانوادگی، نماز مغرب جایگاهی ویژه دارد. اعضای خانواده که پس از روز کار و مدرسه گرد هم میآیند، با خواندن نماز مغرب در کنار یکدیگر، هم عبادت خود را به جای میآورند و هم پیوندی معنوی برقرار میسازند. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) فضیلت خواندن نماز در خانه را خبر دادهاند و بهویژه به خواندن سنتها و نمازهای نافله در خانه توصیه فرمودهاند. خواندن فرض نماز مغرب در مسجد با جماعت و سنت آن در خانه، کاربردی آرمانی است.
در فرهنگ عثمانی، وقت مغرب آرامترین زمان روز شمرده میشد. با اذان مغرب، شهر آرام میگرفت، کوچهها از حرکت میایستاد، در خانهها چراغها روشن میشد و گفتوگوهای خانوادگی آغاز میگردید. گفتوگوهای کوتاهی که پس از نماز مغرب در مساجد محلهها برپا میشد، مایهٔ پیوند مردم با یکدیگر بود. در شعر و ادبیات عثمانی، وقت مغرب اغلب نماد آرامش، سکون و معنویت بوده است. زنده نگاه داشتن این سنت در روزگار ما نیز فرصتی مهم است برای رهایی از فشار زندگی نوین و یافتن آرامش معنوی.
در زندگی نوین، وقت مغرب برای بیشتر مردم بازهٔ گذار از پایان روز کاری به زمان شخصی است. به آگاهی انجام دادن این گذار با نماز مغرب، فشار روز را میکاهد و ذهن را آسوده میسازد. پژوهشهای روانشناختی نشان دادهاند که افراد دیندار، سطح فشار روانی پایینتر و رضایت از زندگی بالاتری دارند. نماز مغرب در این معنا، هم وسیلهای معنوی و هم وسیلهای روانشناختی برای پاکی درون است.
پرسشهای متداول
نماز مغرب چند رکعت است؟
نماز مغرب در مجموع ۵ رکعت است: ۳ رکعت فرض و ۲ رکعت سنت مؤکد. نماز مغرب تنها نمازی است که فرض آن شمارهٔ تک (۳ رکعت) دارد. در فرض، در دو رکعت نخست امام با صدای بلند (جهری) قرائت میکند و در رکعت سوم قرائت آهسته (خفیّ) انجام میگیرد. ۲ رکعت سنت پس از فرض، در دستهٔ سنت مؤکد قرار دارد و پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) آن را بهطور منظم خواندهاند. پیش از فرض نماز مغرب سنت مؤکدی نیست.
اذان مغرب چه ساعتی گفته میشود؟
اذان مغرب با غروب خورشید گفته میشود و بسته به فصل تفاوتهای بزرگی دارد. در استانبول در ماههای تابستان (ژوئن) تقریباً حدود ۲۰:۳۵ و در ماههای زمستان (دسامبر) تقریباً حدود ۱۷:۰۰ گفته میشود. در استانهای شرقی زودتر و در استانهای غربی دیرتر گفته میشود. ساعت اذان مغرب میان بلندترین و کوتاهترین روزهای سال تقریباً ۳ تا ۳٫۵ ساعت تغییر دارد. ساعت روزآمد اذان مغرب را میتوانید از طریق EzanVaktim.com دنبال کنید.
آیا نماز مغرب و وقت افطار یکی است؟
بله، وقت اذان مغرب و وقت افطار یکی است. هر دو با غروب خورشید آغاز میشوند. در ماه رمضان مسلمانان روزهدار با گفته شدن اذان مغرب روزهٔ خود را میگشایند. کاربرد سنت چنین است: نخست افطار با خرما یا آب، سپس خواندن فرض نماز مغرب و آنگاه نشستن بر سفرهٔ افطار. در برخی کاربردها چیز اندکی خورده و بیدرنگ به نماز ایستاده میشود و پس از نماز غذای اصلی خورده میشود.
نماز مغرب چگونه خوانده میشود؟
نماز مغرب نخست ۳ رکعت فرض و سپس ۲ رکعت سنت خوانده میشود. در فرض: ۱) نیت میشود و تکبیر گفته میشود. ۲) در دو رکعت نخست فاتحه و سورهٔ ضمیمه با صدای بلند خوانده، رکوع و سجده انجام میگیرد. ۳) در پایان رکعت دوم نشسته و تشهد (التحیات) خوانده میشود (نشست اول). ۴) در رکعت سوم تنها فاتحه آهسته خوانده، رکوع و سجده انجام میگیرد. ۵) در نشست آخر همهٔ ادعیه خوانده و سلام داده میشود. سپس ۲ رکعت سنت بهطور معمولی خوانده میشود.
آیا به تأخیر انداختن نماز مغرب درست است؟
به تأخیر انداختن نماز مغرب مکروه است. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) خواندن نماز مغرب به محض فرارسیدن وقت را بهعنوان سنت قرار دادهاند. حدیث «امت من تا زمانی که نماز مغرب را پیش از آشکار شدن ستارگان بخواند، بر فطرت خواهد بود» در این باره راهنمایی روشن است. چون وقت نماز مغرب از دیگر نمازها کوتاهتر است، تأخیر در آن خطر از دست رفتن نماز را نیز افزایش میدهد. بدون عذر شرعی، خواندن نماز مغرب بیدرنگ، درستترین رفتار است.
آیا نماز مغرب با صدای بلند خوانده میشود؟
بله، در فرض نماز مغرب در دو رکعت نخست امام با صدای بلند (جهری) قرائت میکند. در رکعت سوم تنها فاتحه بهصورت آهسته (خفیّ) خوانده میشود. این قاعده برای نمازهای صبح، مغرب و عشاء است؛ در این سه وقت، در دو رکعت نخست با صدای بلند قرائت میشود. اما در نمازهای ظهر و عصر همهٔ رکعتها آهسته خوانده میشود. کسی که بهتنهایی نماز میخواند میتواند به دلخواه با صدای بلند یا آهسته بخواند.
وقت نماز مغرب چه زمانی به پایان میرسد؟
وقت نماز مغرب با فرارسیدن وقت نماز عشاء به پایان میرسد. وقت عشاء نیز با ناپدید شدن کامل شفق در غرب آغاز میشود. به نظر مذهب حنفی، ناپدید شدن شفق سپید و به نظر مذهب شافعی، ناپدید شدن شفق احمر مبنا قرار میگیرد. این مدت بسته به فصل، تقریباً میان ۱ ساعت تا ۱ ساعت و ۴۵ دقیقه تغییر میکند. اگر بخواهیم پس از پایان وقت نماز مغرب آن را بخوانیم، باید به نیت قضا اقدام شود و تنها ۳ رکعت فرض قضا میگردد.
نماز اوّابین چیست و چگونه خوانده میشود؟
نماز اوّابین، نماز نافلهای است که پس از سنت نماز مغرب خوانده میشود. میتواند ۲، ۴ یا ۶ رکعت باشد. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) فرمودند: «هرکس پس از نماز مغرب شش رکعت بخواند، این برای او معادل عبادت دوازده ساله (نافله) نوشته میشود». نماز اوّابین دو رکعت دو رکعت خوانده میشود؛ هر دو رکعت با سلامی پایان مییابد. این نماز، سنت مؤکد نیست، بلکه نمازی است مندوب (توصیهشده).
