Katılım bankalarının uyguladığı ‘teverruk’ caiz midir?
Maelezo ya Swali
"Katılım bankaları ‘teverruk’ denilen bir usulle (vadeli olarak satın alınan bir malın üçüncü bir şahsa daha düşük bir fiyatla peşin fiyatına satılması) bedelli askerlik için finansman sağladıklarını söylüyorlar. Bu işlem için banka peşin aldığı bir malı müşteriye taksitle satıyor. Ardından müşteriden vekaletini alarak bu malı piyasaya peşin fiyatına satıyor. Bu satıştan elde edilen nakit para müşteriye aktarılıyor. Bedelli kredisi ile ilgili daha önce sorulan soruya ‘arada başka işlem yapılacaksa onu bilmemiz gerekir.’ diyerek son vermişsiniz. Katılım bankasının yaptığını iddia ettiği bu ‘teverruk’ işlemi meşru bir ara işlem olarak düşünülebilir mi? Açıkça faize girmektense bu yolu tercih edebilir miyiz?"
Açıklama
Katılım bankalarının uyguladığı "teverruk" yöntemi, vadeli olarak satın alınan bir malın üçüncü şahsa peşin fiyatından daha düşük bir bedelle satılması suretiyle finansman sağlamayı amaçlayan bir işlemdir. Bu yöntem, faizsiz finansman iddiasıyla kullanılsa da İslami açıdan değerlendirilmesi gerekir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, teverruk işlemi, esas itibarıyla riba (faiz) yasağına muhalif olabilir. Çünkü bu işlem, özünde vade farkı içeren bir satış gibi görünmekte ve bu da faiz yasağına girer. Dolayısıyla, teverruk yöntemiyle yapılan işlemler caiz değildir.
Deliller
Faizin haramlığı Kur'an-ı Kerim'de açıkça belirtilmiştir:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar... Allah faizi haram kılmıştır." (Bakara, 2/275)
Hz. Peygamber (sav) de faizle ilgili şu uyarıyı yapmıştır:
"Faiz yiyen, kıyamet günü Allah'ın lanet ettiği kimse olur." (Sahih Buhari)
Detaylı Açıklama
Teverruk işlemi, uygulamada peşin mal alınıp vadeli satılması ve ardından müşterinin vekaletiyle malın peşin fiyatına satılması şeklinde gerçekleşir. Bu yöntem, görünürde ticari bir işlem gibi gözükse de, aslında müşteriye vade farkı ile finansman sağlanmaktadır. Bu durum, İslam'da yasaklanan riba ile benzerlik taşır. Çünkü temel amaç, faizsiz finansman sağlamak değil, faizli krediye alternatif gibi gösterilen bir yöntemle kar elde etmektir.
Bu nedenle, İslam alimleri ve Diyanet İşleri Başkanlığı'nın görüşleri doğrultusunda, teverruk yöntemiyle yapılan işlemler meşru kabul edilmez. Müslümanların, faizden uzak durmaları ve gerçek anlamda faizsiz finansman yöntemlerini tercih etmeleri önemlidir. Katılım bankalarının sunduğu diğer ürünler ve yöntemler, İslami prensiplere uygunluk açısından dikkatlice incelenmelidir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler ve bazı çağdaş İslam finans uzmanları da teverruk yöntemini eleştirmekte, bu işlemin aslında riba yasağına aykırı olduğunu belirtmektedir. Bazı kurumlar ise bu yöntemi geçici ve zorunlu bir çözüm olarak görse de genel kanaat caiz olmadığı yönündedir.
Sonuç
Değerli Müslüman, teverruk yöntemiyle yapılan işlemler İslami açıdan uygun değildir. Faizden kaçınmak için bu tür yöntemlere başvurmak yerine, gerçek faizsiz finansman modellerini araştırmanız ve tercih etmeniz daha doğru olacaktır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
