Sular ve Hükümleri

💧 Temizlik • Qaybta 1

Sular ve Hükümleri

İslâm'da temizlik, ibadetlerin kabulü için temel şartlardan biridir. Temizliğin kaynağı ise sudur. Su, hem maddî hem de manevî kirlerden arınmada en önemli vasıtadır. Bu nedenle suların dinî hükümleri, hangi suların temizlik için kullanılabileceği veya kullanılamayacağı konusu, fıkıh ilminin önemli meselelerinden biridir. Bu bölümde, suların çeşitleri, hükümleri ve temizlikte kullanımına dair detaylı bilgiler verilecektir.

Suyun Tanımı ve Temizlikteki Yeri

Su, tabiatta en yaygın bulunan ve temizlik için en elverişli madde olarak kabul edilir. Kur'ân-ı Kerîm'de su, hayatın kaynağı ve temizliğin aracı olarak zikredilir. Fıkıh literatüründe su, mutlak su ve mukayyed su olmak üzere ikiye ayrılır. Mutlak su, tabiatta bulunan, rengi, kokusu ve tadı değişmemiş, içine herhangi bir madde karışmamış olan sudur. Yağmur suyu, deniz suyu, nehir suyu, kaynak suyu ve kuyu suyu mutlak suya örnektir. Mukayyed su ise, içine başka bir madde karışmış veya tabii hali değişmiş olan sudur. Gül suyu, meyve suyu, çorba gibi sıvılar mukayyed suya örnektir.

Temizlikte asıl olan, mutlak sudur. Mukayyed su ise, ancak bazı özel durumlarda temizlik için kullanılabilir. İslâm âlimleri, suyun temizlikte kullanılabilmesi için üç temel şartın bulunması gerektiği konusunda ittifak etmişlerdir: Su, temiz (tâhir) olmalı, temizleyici (mutahhir) olmalı ve kullanılmasında bir engel bulunmamalıdır.

"Allah, gökten su indirir de onunla yeryüzünü ölümünden sonra diriltir. Şüphesiz bunda dinleyen bir topluluk için bir ibret vardır." (er-Rûm 30/24)
"Ey iman edenler! Namaza kalkacağınız zaman yüzlerinizi, dirseklere kadar ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edip, topuklara kadar ayaklarınızı (yıkayın)..." (el-Mâide 5/6)
Ebû Hüreyre'den (r.a.) rivayet edildiğine göre, Resûlullah (s.a.s.) şöyle buyurmuştur: "Sizden biriniz uyandığı zaman, elini su kabına sokmasın; zira o, elinin nereye gittiğini bilmez." (Buhârî, "Vudû", 26; Müslim, "Tahâret", 87)

Suların Hükümleri ve Çeşitleri

Fıkıh âlimleri, suları temizlik açısından dört kategoriye ayırmışlardır:

  • Tahir ve Mutahhir Su: Hem temiz hem de temizleyici olan sudur. Bu su, abdest, gusül ve necâsetin (pisliğin) giderilmesi için kullanılabilir. Yağmur suyu, deniz suyu, nehir suyu, kaynak suyu ve kuyu suyu bu kategoriye girer. Deniz suyunun temiz ve temizleyici olduğu hadis-i şerifle sabittir:
Ebû Hüreyre'den (r.a.) rivayet edildiğine göre, bir adam Resûlullah'a (s.a.s.) gelerek, "Ey Allah'ın Resûlü! Biz deniz yolculuğuna çıkıyoruz ve yanımıza az miktarda su alıyoruz. Eğer bu su ile abdest alırsak susuz kalırız. Deniz suyu ile abdest alabilir miyiz?" diye sordu. Resûlullah (s.a.s.) şöyle buyurdu: "Onun suyu temizdir, ölüsü de helâldir." (Ebû Dâvûd, "Tahâret", 41; Tirmizî, "Tahâret", 52)
  • Tahir Fakat Gayr-i Mutahhir Su: Temiz olmakla birlikte temizleyici olmayan sudur. Bu su, içilebilir ve bazı temizlik işlerinde kullanılabilir; ancak abdest ve gusül için yeterli değildir. İçine temiz bir madde karışmış ve bu sebeple tabii hali değişmiş olan su bu kategoriye girer. Örneğin, içine sabun veya toprak karışmış su, temiz olmakla birlikte abdest ve gusül için kullanılmaz.
  • Necis Su: Pis olan ve temizlik için kullanılamayan sudur. İçine necâset (pislik) düşen ve bu sebeple rengi, kokusu veya tadı değişen su necistir. Ancak necâsetin miktarı az ise ve suyun üç özelliğinden (renk, koku, tat) hiçbiri değişmemişse, Hanefî mezhebine göre su temiz kabul edilir. Diğer mezheplere göre ise, necâsetin miktarı ne olursa olsun, su necistir.
  • Makruh Su: Temiz olmakla birlikte kullanılması mekruh olan sudur. Örneğin, güneşte ısınmış su, Hanefî mezhebine göre abdest ve gusül için mekruhtur. Ancak bu su ile alınan abdest geçerlidir. Diğer mezhepler, güneşte ısınmış suyun kullanılmasında bir sakınca görmemişlerdir.

Suyun Temizlikte Kullanılmasına Engel Durumlar

Suyun temizlik için kullanılabilmesi için bazı şartların sağlanması gerekir. Bu şartlar şunlardır:

  • Su Yeterli Miktarda Olmalıdır: Hanefî mezhebine göre, suyun miktarı en az 2 kulle (yaklaşık 500 litre) olmalıdır. Bu miktarın altındaki su, içine necâset düştüğünde necistir. Diğer mezhepler ise, suyun miktarına bakmaksızın, içine necâset düştüğünde rengi, kokusu veya tadı değişmişse necistir, değişmemişse temizdir.
  • Su Akıcı Olmalıdır: Su, akıcı olmalı ve bir yerden başka bir yere taşınabilmelidir. Bu nedenle, kar ve buz gibi katı haldeki sular, eritilmeden temizlik için kullanılmaz. Ancak Hanefî mezhebine göre, kar ve buz eritilerek kullanılırsa temizlik için geçerlidir.
  • Su Kullanılabilir Halde Olmalıdır: Su, kullanılmasına engel bir durumda olmamalıdır. Örneğin, su bir başkasının mülkiyetinde ise ve sahibi izin vermiyorsa, o su ile abdest alınmaz. Ayrıca, suyun kullanılması sağlık açısından zararlı ise, o su ile temizlik yapılmaz.

Mezhep Görüşleri

Suların hükümleri konusunda mezhepler arasında bazı farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklılıklar, suyun temizlikte kullanılabilirliği ve necâsetin suya etkisi gibi konularda ortaya çıkar.

  • Hanefî Mezhebi:
    • Su, en az 2 kulle (yaklaşık 500 litre) miktarında ise, içine necâset düştüğünde rengi, kokusu veya tadı değişmemişse temiz kabul edilir.
    • Güneşte ısınmış su, abdest ve gusül için mekruhtur; ancak bu su ile alınan abdest geçerlidir.
    • Kar ve buz, eritilerek kullanılırsa temizlik için geçerlidir.
  • Şâfiî Mezhebi:
    • Suyun miktarı ne olursa olsun, içine necâset düştüğünde rengi, kokusu veya tadı değişmişse necistir, değişmemişse temizdir.
    • Güneşte ısınmış suyun kullanılmasında bir sakınca yoktur.
    • Kar ve buz, eritilmeden de temizlik için kullanılabilir.
  • Mâlikî Mezhebi:
    • Suyun miktarı ne olursa olsun, içine necâset düştüğünde rengi, kokusu veya tadı değişmişse necistir. Ancak necâsetin miktarı çok az ise ve suyun üç özelliğinden hiçbiri değişmemişse, su temiz kabul edilir.
    • Güneşte ısınmış suyun kullanılmasında bir sakınca yoktur.
    • Kar ve buz, eritilmeden de temizlik için kullanılabilir.
  • Hanbelî Mezhebi:
    • Suyun miktarı ne olursa olsun, içine necâset düştüğünde rengi, kokusu veya tadı değişmişse necistir, değişmemişse temizdir.
    • Güneşte ısınmış suyun kullanılmasında bir sakınca yoktur.
    • Kar ve buz, eritilmeden de temizlik için kullanılabilir.

Günümüzde Suların Hükümleri ve Uygulama

Günümüzde şehir şebekesi, kuyu, artezyen, yağmur ve deniz suları gibi farklı kaynaklardan elde edilen suların temizlikte kullanımı konusunda bazı pratik meseleler ortaya çıkmaktadır. Bu konuda dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

  • Şehir Şebeke Suları: Şehir şebekesinden akan su, genellikle temiz ve temizleyici kabul edilir. Ancak suyun kaynağı ve arıtma süreci hakkında şüphe varsa, suyun temizliği konusunda ihtiyatlı davranmak gerekir. Hanefî mezhebine göre, suyun temiz olduğuna kanaat getirilirse, bu su ile abdest ve gusül alınabilir.
  • Kuyu ve Artezyen Suları: Kuyu ve artezyen suları, genellikle temiz kabul edilir. Ancak kuyunun çevresinde veya suyun geçtiği borularda bir pislik varsa, suyun temizliği konusunda şüphe oluşabilir. Bu durumda, suyun temiz olduğuna kanaat getirilirse kullanılabilir.
  • Yağmur Suları: Yağmur suyu, temiz ve temizleyici kabul edilir. Ancak yağmur suyunun toplandığı yerde bir pislik varsa, suyun temizliği konusunda dikkatli olunmalıdır. Hanefî mezhebine göre, yağmur suyu ile abdest ve gusül alınabilir.
  • Deniz Suları: Deniz suyu, temiz ve temizleyici kabul edilir. Hadis-i şerifte de belirtildiği gibi, deniz suyu ile abdest ve gusül alınabilir. Ancak deniz suyunun tuzlu olması, bazı durumlarda cilde zarar verebilir. Bu nedenle, mümkünse tatlı su ile temizlik yapmak daha uygundur.
  • Maden Suları ve İşlenmiş Sular: Maden suları ve işlenmiş sular (örneğin, içine aroma veya mineral eklenmiş sular), içine başka maddeler karıştığı için mukayyed su kabul edilir. Bu sular, içilebilir olmakla birlikte, abdest ve gusül için kullanılmaz. Ancak Hanefî mezhebine göre, bu suların içine karışan maddeler suyun tabii halini değiştirmiyorsa, temizlik için kullanılabilir.

Sonuç

Suların hükümleri, İslâm'ın temizlik anlayışının temelini oluşturur. Su, hem maddî hem de manevî kirlerden arınmada en önemli vasıtadır. Bu nedenle, suların temizliği ve temizlikte kullanılabilirliği konusunda bilgi sahibi olmak, ibadetlerin doğru ve geçerli bir şekilde yerine getirilmesi için gereklidir. Hanefî mezhebine göre, suyun temiz ve temizleyici olması için belirli şartların sağlanması gerekir. Diğer mezheplerin görüşleri de dikkate alındığında, suyun temizlikte kullanılabilmesi için rengi, kokusu ve tadı değişmemiş olmalı, yeterli miktarda bulunmalı ve kullanılmasına engel bir durum olmamalıdır.

Günümüzde şehir şebekesi, kuyu, artezyen, yağmur ve deniz suları gibi farklı kaynaklardan elde edilen suların temizlikte kullanımı konusunda dikkatli olunmalıdır. Suyun kaynağı ve temizliği konusunda şüphe varsa, ihtiyatlı davranmak ve mümkünse temiz olduğuna kanaat getirilen suları kullanmak en doğru yaklaşımdır. Ayrıca, suyun israf edilmemesi ve temizliğine özen gösterilmesi, İslâm'ın temizlik ve çevre bilincine verdiği önemin bir gereğidir.

Sonuç olarak, suların hükümleri konusunda bilgi sahibi olmak, Müslümanların ibadetlerini doğru bir şekilde yerine getirmelerine ve günlük hayatlarında temizliğe önem vermelerine katkı sağlayacaktır. Bu nedenle, her Müslümanın bu konuda temel bilgilere sahip olması ve uygulamalarında bu bilgileri dikkate alması önemlidir.