Mesh Hükümleri (Mest Üzerine Mesh)

Mesh Hükümleri (Mest Üzerine Mesh)

İslâm'da temizlik, ibadetlerin kabulü için temel şartlardan biridir. Abdest ve gusül gibi temizlik vecibelerinin yerine getirilmesinde bazı kolaylıklar da öngörülmüştür. Bu kolaylıklardan biri de mesh müessesesidir. Özellikle yolculuk, soğuk hava veya ayak sağlığı gibi durumlarda abdest alırken ayakları yıkamak yerine, mest veya sargı üzerine mesh etmek, dinimizin sağladığı bir ruhsattır. Bu yazıda, mest üzerine mesh hükümleri, şartları, süresi ve mezhepler arası görüş farklılıkları detaylı bir şekilde ele alınacaktır.

Mesh ve Mest Kavramları

Mesh, lügatte eli bir şeyin üzerine sürmek anlamına gelir. Fıkıh terimi olarak ise, abdest alırken elin ıslaklığıyla bir uzvun veya onun yerine geçen bir şeyin (mest, sargı gibi) üzerini meshetmek demektir. Mest ise, ayakları topuklarla birlikte örten, deriden veya benzeri malzemeden yapılmış ayakkabı veya örtüye verilen isimdir. Mest, ayakları yıkamak yerine mesh etmeyi mümkün kılan bir giysidir.

İslâm hukukunda mesh, abdestin farzlarından olan ayakları yıkama yükümlülüğünü hafifleten bir ruhsat olarak kabul edilir. Bu ruhsat, Kur'ân-ı Kerîm'de doğrudan zikredilmese de, Hz. Peygamber'in (s.a.s.) sünneti ve uygulamalarıyla sabittir. Meshin meşruiyeti, Müslümanlara ibadetlerde kolaylık sağlamak amacı taşır.

"Ey iman edenler! Namaza kalktığınızda yüzlerinizi, dirseklere kadar ellerinizi yıkayın; başlarınızı meshedin ve her iki topuğu da içine alacak şekilde ayaklarınızı yıkayın..." (Mâide 6)

Bu ayette ayakların yıkanması emredilmekle birlikte, Hz. Peygamber'in (s.a.s.) mest üzerine mesh ettiğine dair birçok hadis-i şerif bulunmaktadır. Bu hadisler, meshin meşruiyetine delil teşkil eder.

"Resûlullah (s.a.s.) mestler üzerine mesh etti." (Buhârî, "Vudû'", 35; Müslim, "Tahâret", 72)

Mest Üzerine Meshin Şartları

Mest üzerine mesh etmek için bazı şartların yerine gelmesi gerekir. Bu şartlar, Hanefî mezhebine göre şunlardır:

• Mestin abdestli olarak giyilmiş olması: Mest, abdestli iken giyilmelidir. Abdestsiz giyilen mest üzerine mesh etmek caiz değildir. Abdest bozulduktan sonra mest giyilirse, mesh yapılamaz.
• Mestin su geçirmez olması: Mest, normal şartlarda suyun içine geçirmeyecek kadar sağlam ve kalın olmalıdır. İnce veya delikli mestler üzerine mesh etmek caiz değildir. Ancak mestin üzerinde küçük bir delik veya yırtık varsa ve bu delik üç parmaktan daha küçükse, mesh caizdir.
• Mestin topukları örtmesi: Mest, ayakların topukları da dahil olmak üzere örtmelidir. Topukların açıkta kaldığı mestler üzerine mesh etmek caiz değildir.
• Mestin yürümeye elverişli olması: Mest, en az yaklaşık 5-6 km (bir fersah) yürümeye dayanıklı olmalıdır. Çok ince veya yıpranmış mestler üzerine mesh etmek caiz değildir.
• Mestin bağsız olarak ayakta durabilmesi: Mest, ayakta dururken kendiliğinden düşmeyecek şekilde olmalıdır. Bağsız olarak ayakta duramayan mestler üzerine mesh etmek caiz değildir.

Şâfiî mezhebine göre ise, mestin su geçirmez olması şartı aranmaz. Yeter ki mest, ayakları örtsün ve yürümeye elverişli olsun. Hanbelî mezhebi de Şâfiîler gibi düşünür. Mâlikî mezhebine göre ise, mestin su geçirmez olması şart değildir, ancak mestin en az bir saat yürümeye dayanıklı olması gerekir.

Meshin Süresi

Meshin belirli bir süresi vardır. Hanefî mezhebine göre, mukim (yerleşik) olan bir kişi için mesh süresi bir gün bir gece (24 saat), yolcu için ise üç gün üç gece (72 saat)dir. Bu süre, mestin abdestli olarak giyildiği andan itibaren başlar. Süre dolduktan sonra mesh etmek caiz olmaz; abdest alınırken ayakların yıkanması gerekir.

"Resûlullah (s.a.s.), mukim için bir gün bir gece, yolcu için üç gün üç gece mesh müddeti belirledi." (Müslim, "Tahâret", 86; Ebû Dâvûd, "Tahâret", 63)

Şâfiî ve Mâlikî mezheplerine göre, mesh için belirli bir süre yoktur. Abdest bozulmadığı sürece mesh devam edebilir. Ancak abdest bozulduğunda mestler çıkarılıp ayaklar yıkanmalıdır. Hanbelî mezhebi ise, Hanefîler gibi mesh için süre belirlemiştir: Mukim için bir gün bir gece, yolcu için üç gün üç gece.

Meshin Keyfiyeti ve Hükümleri

Mest üzerine mesh ederken, elin ıslaklığıyla mestin üst kısmına bir defa mesh etmek yeterlidir. Mesh, ayağın üst kısmının tamamını kapsamalıdır. Meshin parmak uçlarından başlayıp topuğa doğru yapılması müstehaptır. Mesh sırasında mestin altına veya yanlarına mesh etmek gerekmez.

Meshin bazı hükümleri şunlardır:

• Meshin bozulması: Mesh, aşağıdaki durumlarda bozulur:
  • Mestin çıkarılması veya ayaktan düşmesi.
  • Mesh süresinin dolması.
  • Cünüplük, hayız veya nifas gibi gusül gerektiren bir durumun meydana gelmesi.
  • Mestin ayakta duramayacak kadar yırtılması veya delinmesi.
• Meshin farz miktarı: Meshin farz mı yoksa sünnet mi olduğu konusunda mezhepler arasında görüş farklılığı vardır. Hanefî mezhebine göre, mesh farzdır; yani mest üzerine mesh etmek, ayakları yıkamak yerine geçer. Şâfiî ve Mâlikî mezheplerine göre ise, mesh sünnettir; ayakları yıkamak farzdır, mesh ise bir ruhsattır.
• Meshin tekrarlanması: Abdest bozulup yeniden abdest alındığında, mest üzerine tekrar mesh edilebilir. Ancak mesh süresi dolmuşsa veya mesh bozulmuşsa, ayakların yıkanması gerekir.

Mezhep Görüşleri

Mesh konusunda mezhepler arasında bazı farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklılıklar, meshin şartları, süresi ve hükümleriyle ilgilidir.

• Hanefî Mezhebi:
  • Mest, abdestli olarak giyilmelidir.
  • Mest, su geçirmez ve yürümeye elverişli olmalıdır.
  • Mesh süresi, mukim için 24 saat, yolcu için 72 saattir.
  • Mesh farzdır; ayakları yıkamak yerine geçer.
• Şâfiî Mezhebi:
  • Mest, abdestli olarak giyilmelidir.
  • Mestin su geçirmez olması şart değildir, ancak yürümeye elverişli olmalıdır.
  • Mesh için belirli bir süre yoktur; abdest bozulmadığı sürece mesh devam edebilir.
  • Mesh sünnettir; ayakları yıkamak farzdır.
• Mâlikî Mezhebi:
  • Mest, abdestli olarak giyilmelidir.
  • Mestin su geçirmez olması şart değildir, ancak en az bir saat yürümeye dayanıklı olmalıdır.
  • Mesh için belirli bir süre yoktur; abdest bozulmadığı sürece mesh devam edebilir.
  • Mesh sünnettir; ayakları yıkamak farzdır.
• Hanbelî Mezhebi:
  • Mest, abdestli olarak giyilmelidir.
  • Mest, su geçirmez ve yürümeye elverişli olmalıdır.
  • Mesh süresi, mukim için 24 saat, yolcu için 72 saattir.
  • Mesh farzdır; ayakları yıkamak yerine geçer.

Günümüzde Mesh Uygulaması

Günümüzde mesh uygulaması, özellikle soğuk iklimlerde yaşayan veya uzun süre ayakta durması gereken kişiler için büyük bir kolaylık sağlamaktadır. Ancak modern ayakkabıların çoğu, mest şartlarını taşımamaktadır. Bu nedenle, mesh yapmak isteyenlerin, mest şartlarına uygun ayakkabı veya örtü kullanmaları gerekir.

Bazı durumlarda, sargı veya alçı üzerine de mesh etmek caizdir. Hanefî mezhebine göre, sargı veya alçı üzerine mesh etmek için şu şartlar aranır:

• Sargı veya alçı, abdestli iken sarılmış olmalıdır.
• Sargının çıkarılması, zarar veya sıkıntıya yol açmamalıdır.
• Sargı, yaranın veya kırığın üzerini tamamen örtmelidir.

Sargı üzerine mesh, yaranın veya kırığın iyileşmesine kadar devam edebilir. Ancak abdest bozulduğunda, sargı üzerine mesh etmek caizdir. Sargı çıkarıldığında ise, altındaki uzuv yıkanmalıdır.

Günümüzde bazı Müslümanlar, mesh konusunda tereddüt yaşayabilmektedir. Özellikle mest şartlarına uygun ayakkabı bulmakta zorlananlar, mesh yapmaktan kaçınabilmektedir. Bu durumda, abdest alırken ayakları yıkamak en doğru seçenektir. Ancak mesh yapmak isteyenler, mest şartlarına uygun ayakkabı veya örtü kullanarak bu ruhsattan faydalanabilirler.

Sonuç

Mesh, İslâm'ın ibadetlerde sağladığı kolaylıklardan biridir. Özellikle yolculuk, soğuk hava veya ayak sağlığı gibi durumlarda, mest üzerine mesh etmek, Müslümanlara büyük bir rahatlık sağlar. Ancak meshin caiz olması için bazı şartların yerine gelmesi gerekir. Bu şartlar, mestin abdestli olarak giyilmesi, su geçirmez ve yürümeye elverişli olması, topukları örtmesi gibi hususları içerir.

Mesh süresi, Hanefî ve Hanbelî mezheplerine göre mukim için 24 saat, yolcu için 72 saattir. Şâfiî ve Mâlikî mezheplerine göre ise, mesh için belirli bir süre yoktur. Meshin farz mı yoksa sünnet mi olduğu konusunda da mezhepler arasında görüş farklılıkları bulunmaktadır.

Günümüzde mesh uygulaması, özellikle mest şartlarına uygun ayakkabı bulmakta zorlananlar için pratik olmayabilir. Bu durumda, abdest alırken ayakları yıkamak en doğru seçenektir. Ancak mesh yapmak isteyenler, mest şartlarına uygun ayakkabı veya örtü kullanarak bu ruhsattan faydalanabilirler. Önemli olan, ibadetlerin Allah'ın rızası doğrultusunda ve kolaylıkla yerine getirilmesidir.

Sonuç olarak, mesh hükümlerini öğrenmek ve doğru bir şekilde uygulamak, Müslümanların ibadet hayatını kolaylaştıracak ve temizlik vecibelerini daha rahat yerine getirmelerini sağlayacaktır. Bu nedenle, mesh konusundaki şartlar ve hükümler hakkında bilgi sahibi olmak, her Müslüman için önemlidir.