İslâm'da Günahların Bağışlanması
فهرست مطالب
- 1. İslâm'da Günahların Bağışlanması ve Kefâretler
- 2. Günah ve Bağışlanma Kavramları
- 3. Kefâretlerin Mahiyeti ve Çeşitleri
- 4. Kefâretlerin Hükümleri ve Uygulama Biçimleri
- 5. 1. Yemin Kefâreti
- 6. 2. Oruç Kefâreti
- 7. 3. Zıhâr Kefâreti
- 8. 4. Adam Öldürme Kefâreti
- 9. 5. Hacda Tıraş Olma Kefâreti
- 10. Mezhep Görüşleri
- 11. Günümüzde Kefâretlerin Uygulanması
- 12. Sonuç
İslâm'da Günahların Bağışlanması ve Kefâretler
İslâm, insanın yaratılış gayesine uygun bir hayat sürmesini ve bu hayatın sonunda Allah’ın rızasına nail olmasını hedefler. Ancak insan, yaratılışı gereği hata yapabilen, unutabilen ve günah işleyebilen bir varlıktır. Bu nedenle İslâm, günahların bağışlanması için çeşitli yollar sunar. Günahların affedilmesi, Allah’ın rahmetinin ve merhametinin bir tecellisidir. Kefâretler ise, bazı günahların dünyevî ve uhrevî sorumluluğunu hafifletmek veya ortadan kaldırmak amacıyla yerine getirilmesi gereken ibadetler veya maddî yükümlülüklerdir. Bu makalede, İslâm’da günahların bağışlanma yolları ve kefâretlerin mahiyeti, hükümleri ve uygulama biçimleri ele alınacaktır.
Günah ve Bağışlanma Kavramları
Günah, Allah’ın emirlerine aykırı davranmak veya yasaklarından kaçınmamak anlamına gelir. İslâm literatüründe günah, ma’siyet veya ism olarak da adlandırılır. Günahlar, büyük günahlar (kebâir) ve küçük günahlar (sağâir) olmak üzere ikiye ayrılır. Büyük günahlar, Allah’ın kesin olarak yasakladığı ve cezayı gerektiren fiillerdir. Küçük günahlar ise, daha hafif ihlaller olup, tövbe ve iyi amellerle affedilebilir.
Günahların bağışlanması, Allah’ın rahmetinin bir sonucudur. Kur’ân-ı Kerîm’de Allah’ın affediciliği sıkça vurgulanır:
"De ki: Ey kendi nefisleri aleyhine haddi aşan kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin. Çünkü Allah bütün günahları bağışlar. Şüphesiz ki O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir." (Zümer 39/53)
Günahların bağışlanması için temel şart, samimi bir tövbedir. Tövbe, kişinin günahından pişmanlık duyması, bir daha aynı hatayı tekrarlamamaya karar vermesi ve eğer günah kul hakkı içeriyorsa, bu hakkı sahibine iade etmesi veya helâlleşmesidir. Peygamber Efendimiz (s.a.s.) şöyle buyurmuştur:
"Günahından tövbe eden, hiç günah işlememiş gibidir." (İbn Mâce, "Zühd", 30)
Kefâretlerin Mahiyeti ve Çeşitleri
Kefâret, Arapça’da örtmek, gizlemek anlamına gelen kefâre kökünden türemiştir. İslâm hukukunda kefâret, belirli günahların veya hataların dünyevî ve uhrevî sorumluluğunu ortadan kaldırmak veya hafifletmek amacıyla yerine getirilmesi gereken ibadet veya maddî yükümlülüktür. Kefâretler, genellikle oruç tutmak, fakirleri doyurmak, köle azat etmek veya fidye vermek şeklinde olur.
Kefâretler, sebep oldukları günah veya hataya göre farklılık gösterir. Başlıca kefâret çeşitleri şunlardır:
- Yemin Kefâreti: Bozulan yeminler için yerine getirilir.
- Oruç Kefâreti: Ramazan orucunu kasten bozanlar için gerekir.
- Zıhâr Kefâreti: Cahiliye döneminde yapılan ve karısını annesine benzeterek boşama anlamına gelen zıhâr yeminini bozanlar için gerekir.
- Adam Öldürme Kefâreti: Hataen bir mümini öldürenler için gerekir.
- Hacda Tıraş Olma Kefâreti: Hac veya umre sırasında ihram yasaklarını ihlal edenler için gerekir.
Kefâretlerin Hükümleri ve Uygulama Biçimleri
1. Yemin Kefâreti
Yemin, Allah’ın adını anarak bir işi yapmak veya yapmamak üzere verilen sözdür. Eğer bir kişi yeminini bozarsa, kefâret ödemesi gerekir. Kur’ân-ı Kerîm’de yemin kefâreti şöyle açıklanır:
"Allah, kasıtsız olarak ağzınızdan çıkıveren yeminlerinizden dolayı sizi sorumlu tutmaz, fakat bilerek yaptığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar. Bunun da kefâreti, ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden on fakiri doyurmak yahut onları giydirmek ya da bir köle azat etmektir. Bunları bulamayan üç gün oruç tutmalıdır. İşte yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin kefâreti budur. Yeminlerinizi koruyun. Allah size âyetlerini işte böyle açıklıyor ki şükredesiniz." (Mâide 5/89)
Hanefî mezhebine göre, yemin kefâreti için üç seçenek vardır:
- On fakiri sabah ve akşam doyurmak.
- On fakiri orta halli bir şekilde giydirmek.
- Bir köle azat etmek.
Bu üç seçenekten birini yerine getiremeyen kişi, üç gün peş peşe oruç tutar. Şâfiî mezhebine göre ise, kefâretin öncelikli şekli on fakiri doyurmaktır. Oruç tutmak, ancak fakirleri doyurma imkânı bulunmadığında tercih edilir.
2. Oruç Kefâreti
Ramazan ayında oruç tutmak farzdır. Eğer bir kişi, Ramazan orucunu kasten ve geçerli bir mazeret olmaksızın bozarsa, kefâret ödemesi gerekir. Bu kefâret, Hanefî mezhebine göre şu şekildedir:
- Bir köle azat etmek.
- Buna gücü yetmezse, iki ay peş peşe oruç tutmak.
- Buna da gücü yetmezse, altmış fakiri doyurmak.
Peygamber Efendimiz (s.a.s.) bu konuda şöyle buyurmuştur:
"Bir adam Resûlullah’a (s.a.s.) gelerek: ‘Helak oldum ya Resûlallah!’ dedi. Resûlullah: ‘Seni helak eden nedir?’ diye sordu. Adam: ‘Ramazan ayında hanımımla cinsel ilişkiye girdim’ dedi. Resûlullah: ‘Bir köle azat edebilir misin?’ diye sordu. Adam: ‘Hayır’ dedi. Resûlullah: ‘İki ay peş peşe oruç tutabilir misin?’ diye sordu. Adam: ‘Hayır’ dedi. Resûlullah: ‘Altmış fakiri doyurabilir misin?’ diye sordu. Adam: ‘Hayır’ dedi." (Buhârî, "Savm", 30; Müslim, "Sıyâm", 81)
Şâfiî ve Mâlikî mezheplerine göre, Ramazan orucunu kasten bozan kişi sadece kaza eder ve tövbe eder; kefâret gerekmez. Hanbelî mezhebi ise, Hanefî mezhebi gibi kefâretin gerektiğini söyler.
3. Zıhâr Kefâreti
Zıhâr, Cahiliye döneminde bir erkeğin karısını annesine benzeterek boşaması anlamına gelir. İslâm’da bu tür bir boşama geçersizdir, ancak bu sözü söyleyen kişi kefâret ödemek zorundadır. Kur’ân-ı Kerîm’de bu konu şöyle açıklanır:
"İçinizden karılarını zıhâr yapanlar bilsinler ki, karıları onların anaları değildir. Onların anaları ancak kendilerini doğuran kadınlardır. Şüphesiz onlar çirkin ve yalan bir söz söylüyorlar. Allah affedicidir, bağışlayıcıdır. Karılarını zıhâr yaparak onlardan ayrılmak isteyip de sonra söylediklerinden dönenlerin karılarıyla temas etmeden önce bir köle azat etmeleri gerekir. Size öğütlenen budur. Allah yaptıklarınızdan haberdardır. Buna gücü yetmeyen, temas etmeden önce peş peşe iki ay oruç tutar. Buna da gücü yetmeyen altmış fakiri doyurur. Bu, Allah’a ve Resûlü’ne iman etmeniz içindir. Bunlar Allah’ın hükümleridir. Kâfirler için elem dolu bir azap vardır." (Mücâdele 58/2-4)
Zıhâr kefâreti, Hanefî mezhebine göre üç aşamalıdır:
- Bir köle azat etmek.
- Buna gücü yetmezse, iki ay peş peşe oruç tutmak.
- Buna da gücü yetmezse, altmış fakiri doyurmak.
Şâfiî ve Mâlikî mezheplerine göre, kefâretin öncelikli şekli köle azat etmektir. Oruç ve fakirleri doyurmak, ancak köle azat etme imkânı bulunmadığında tercih edilir.
4. Adam Öldürme Kefâreti
Bir mümin, hataen başka bir mümini öldürürse, kefâret ödemesi gerekir. Kur’ân-ı Kerîm’de bu konu şöyle açıklanır:
"Hata dışında bir müminin bir mümini öldürmesi olacak şey değildir. Kim bir mümini yanlışlıkla öldürürse, mümin bir köle azat etmesi ve ölenin ailesine teslim edilecek bir diyet vermesi gerekir. Ancak ölünün ailesinin bağışlaması müstesnadır. Eğer öldürülen, mümin olmakla birlikte size düşman bir topluluktan ise, o zaman mümin bir köle azat etmek gerekir. Eğer öldürülen, aranızda antlaşma bulunan bir topluluktan ise, ailesine teslim edilecek bir diyet ve mümin bir köle azat etmek gerekir. Bunlara gücü yetmeyenin, Allah tarafından tövbesinin kabulü için iki ay peş peşe oruç tutması gerekir. Allah her şeyi bilendir, hikmet sahibidir." (Nisâ 4/92)
Hanefî mezhebine göre, hataen adam öldürme kefâreti şu şekildedir:
- Bir köle azat etmek.
- Buna gücü yetmezse, iki ay peş peşe oruç tutmak.
Şâfiî ve Mâlikî mezheplerine göre, kefâretin öncelikli şekli köle azat etmektir. Oruç tutmak, ancak köle azat etme imkânı bulunmadığında tercih edilir.
5. Hacda Tıraş Olma Kefâreti
Hac veya umre sırasında ihramlı iken tıraş olmak, ihram yasaklarından biridir. Bu yasağı ihlal eden kişinin kefâret ödemesi gerekir. Kefâret, üç gün oruç tutmak, altı fakiri doyurmak veya bir koyun kurban etmek şeklinde olabilir. Kur’ân-ı Kerîm’de bu konu şöyle açıklanır:
"Hac ibadetlerinizi bitirdiğinizde, artık (cahiliye döneminde) atalarınızı andığınız gibi, hatta ondan da kuvvetli bir anışla Allah’ı anın. İnsanlardan öylesi vardır ki: ‘Ey Rabbimiz! Bize dünyada ver’ der; onun ahirette nasibi yoktur. Onlardan bir kısmı da: ‘Ey Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru’ der. İşte onlar için kazandıklarından büyük bir nasip vardır. Allah hesabı çok çabuk görendir. Sayılı günlerde Allah’ı anın. Kim iki gün içinde acele edip (Mina’dan) dönerse, ona günah yoktur. Kim geri kalırsa, ona da günah yoktur. Bu, Allah’a karşı gelmekten sakınanlar içindir. Allah’tan korkun ve bilin ki, hepiniz O’nun huzurunda toplanacaksınız." (Bakara 2/200-203)
Hanefî mezhebine göre, ihramlı iken tıraş olan kişi, üç gün oruç tutar, altı fakiri doyurur veya bir koyun kurban eder. Şâfiî mezhebine göre ise, kefâretin öncelikli şekli bir koyun kurban etmektir. Oruç ve fakirleri doyurmak, ancak kurban kesme imkânı bulunmadığında tercih edilir.
Mezhep Görüşleri
Kefâretler konusunda mezhepler arasında bazı farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklılıklar, genellikle kefâretin yerine getirilme sırası ve öncelikleriyle ilgilidir.
- Hanefî Mezhebi: Kefâretlerde genellikle üç aşamalı bir sistem benimser: Köle azat etmek, oruç tutmak ve fakirleri doyurmak. Köle azat etme imkânı bulunmadığında oruç tutulur, oruç tutma imkânı bulunmadığında fakirler doyurulur.
- Şâfiî Mezhebi: Kefâretlerde öncelikli seçenek köle azat etmektir. Köle azat etme imkânı bulunmadığında, kefâretin türüne göre oruç tutulur veya fakirler doyurulur.
- Mâlikî Mezhebi: Kefâretlerde köle azat etmeyi öncelikli görür. Köle azat etme imkânı bulunmadığında, kefâretin türüne göre oruç tutulur veya fakirler doyurulur.
- Hanbelî Mezhebi: Hanefî mezhebine benzer şekilde, kefâretlerde üç aşamalı bir sistem benimser. Ancak bazı kefâretlerde, örneğin Ramazan orucunu kasten bozma kefâretinde, Hanefî mezhebiyle aynı görüşü paylaşır.
Günümüzde Kefâretlerin Uygulanması
Günümüzde kefâretlerin uygulanması, bazı zorlukları da beraberinde getirmektedir. Örneğin, köle azat etme imkânı artık bulunmamaktadır. Bu nedenle, kefâretlerin yerine getirilmesinde genellikle oruç tutmak veya fakirleri doyurmak tercih edilmektedir.
Yemin kefâreti, günümüzde en sık karşılaşılan kefâret türlerinden biridir. İnsanlar, günlük hayatta sıkça yemin eder ve bazen bu yeminlerini bozarlar. Bu durumda, yemin kefâreti olarak on fakiri doyurmak veya üç gün oruç tutmak gerekir. Fakirleri doyurmak için, bir fakire iki öğün yemek verilebileceği gibi, bir günlük yiyecek ihtiyacını karşılayacak miktarda para da verilebilir.
Ramazan orucunu kasten bozanlar için gereken kefâret, günümüzde genellikle iki ay peş peşe oruç tutmak şeklinde yerine getirilir. Ancak, sağlık sorunları nedeniyle oruç tutamayanlar, altmış fakiri doyurabilirler. Fakirleri doyurmak için, bir fakire iki öğün yemek verilebileceği gibi, bir günlük yiyecek ihtiyacını karşılayacak miktarda para da verilebilir.
Hac veya umre sırasında ihram yasaklarını ihlal edenler için gereken kefâret, genellikle bir koyun kurban etmek şeklinde yerine getirilir. Kurban kesme imkânı bulunmadığında, üç gün oruç tutulur veya altı fakir doyurulur.
Sonuç
İslâm, günahların bağışlanması için tövbeyi ve kefâretleri birer vesile olarak sunar. Tövbe, günahların affedilmesi için en temel şarttır. Kefâretler ise, bazı günahların dünyevî ve uhrevî sorumluluğunu hafifletmek veya ortadan kaldırmak amacıyla yerine getirilen ibadetler veya maddî yükümlülüklerdir. Kefâretler, Allah’ın rahmetinin ve merhametinin bir tecellisidir.
Günümüzde kefâretlerin uygulanması, bazı zorlukları da beraberinde getirse de, İslâm’ın esnek hükümleri sayesinde bu yükümlülükler yerine getirilebilir. Önemli olan, günah işlediğimizde pişmanlık duymak, tövbe etmek ve kefâretleri yerine getirmektir. Böylece, Allah’ın affına nail olabilir ve O’nun rızasını kazanabiliriz.
Müslümanlar olarak, günahlarımızdan tövbe etmek ve kefâretlerimizi yerine getirmek konusunda titiz olmalıyız. Unutmamalıyız ki, Allah’ın rahmeti ve merhameti sonsuzdur. O, tövbe edenleri affeder ve onlara yeniden bir fırsat verir. Bu nedenle, günahlarımızdan dolayı ümitsizliğe kapılmamalı, Allah’ın affına sığınmalı ve O’na yönelmeliyiz.