Ziyaret (İfâza) Tavafı

Ziyaret (İfâza) Tavafı

Hac ibadeti, İslam’ın beş temel esasından biri olup, Müslümanların ömürlerinde en az bir kez yerine getirmeleri farz kılınan bir ibadettir. Haccın rükünlerinden biri olan ziyaret tavafı (diğer adıyla ifâza tavafı), haccın sahih olması için yerine getirilmesi gereken önemli bir unsurdur. Bu tavaf, hac ibadetinin tamamlanmasında kritik bir rol oynar ve belirli şartlar altında yapılması zorunludur. Bu makalede, ziyaret tavafının tanımı, hükümleri, yapılış şekli, mezhepler arasındaki görüş farklılıkları ve günümüzdeki uygulamaları ele alınacaktır.

Ziyaret Tavafının Tanımı ve Önemi

Ziyaret tavafı, hac menâsikinin (ibadetlerinin) bir parçası olarak, hacıların Kurban Bayramı’nın ilk üç günü içinde (10, 11 ve 12 Zilhicce) Kâbe’yi tavaf etmelerini ifade eder. Bu tavaf, tavaf-ı ifâza veya tavaf-ı ziyâret olarak da adlandırılır. Haccın farzlarından biri olan bu tavaf, Hanefi mezhebine göre haccın rükünlerinden olup, yapılmadığı takdirde hac geçersiz olur. Diğer mezheplere göre de haccın tamamlanması için gereklidir.

Ziyaret tavafı, hacıların Arafat vakfesinden sonra ihramdan çıkmalarını sağlayan ve haccın tamamlanmasına vesile olan bir ibadettir. Bu tavafın yapılmasının ardından hacılar, ihram yasaklarından kurtulur ve normal hayata dönebilirler. Bu nedenle, ziyaret tavafı, haccın en önemli aşamalarından biri olarak kabul edilir.

“Haccın menâsiki (ibadetleri) ancak şu üç şey ile tamam olur: Arafat’ta vakfe yapmak, ziyaret tavafını yapmak ve sa’y etmek.” (Tirmizî, “Hac”, 18)

“Şüphesiz, Allah Kâbe’yi, Beytullah’ı, haram ayı, kurbanı ve gerdanlıkları insanlar için kıyam (diriliş) sebebi kıldı. Bu, Allah’ın göklerde ve yerde olanları bildiğini ve Allah’ın her şeyi hakkıyla bilici olduğunu bilmeniz içindir.” (Mâide 5/97)

Ziyaret Tavafının Hükümleri ve Yapılış Şekli

1. Ziyaret Tavafının Vakti

Ziyaret tavafının vakti, Kurban Bayramı’nın ilk günü fecrin doğuşundan itibaren başlar ve ömrün sonuna kadar devam eder. Ancak, bu tavafın bayramın ilk üç günü içinde (10, 11 ve 12 Zilhicce) yapılması sünnet kabul edilir. Hanefi mezhebine göre, bu tavafın bayramın ilk günü yapılması daha faziletlidir. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre ise, ziyaret tavafının bayramın ilk günü yapılması vaciptir. Malikî mezhebine göre ise, bu tavafın bayramın ilk günü yapılması müstehaptır.

Ziyaret tavafının bayramın ilk üç gününden sonra yapılması durumunda, Hanefi mezhebine göre herhangi bir ceza (dem) gerekmez. Ancak, diğer mezheplere göre, bu tavafın geciktirilmesi durumunda ceza gerekir. Örneğin, Şâfiî mezhebine göre, ziyaret tavafının bayramın ilk üç gününden sonra yapılması durumunda bir kurban kesilmesi gerekir.

2. Ziyaret Tavafının Şartları

Ziyaret tavafının sahih olması için bazı şartların yerine getirilmesi gerekir. Bu şartlar şunlardır:

• Niyet: Tavafın ziyaret tavafı olduğuna dair niyet edilmelidir. Hanefi mezhebine göre, niyetin kalben yapılması yeterlidir. Ancak, dil ile de niyet edilmesi müstehaptır.
• Temizlik: Tavaf esnasında abdestli olmak gerekir. Cünüplük, hayız ve nifas hâllerinde tavaf yapmak caiz değildir. Bu durumlarda olanlar, temizlendikten sonra tavaf yapabilirler.
• Setr-i avret: Tavaf esnasında avret yerlerinin örtülü olması gerekir. Erkekler için avret yeri, göbek ile diz kapağı arasıdır. Kadınlar için ise, yüz, eller ve ayaklar hariç bütün vücut avrettir.
• Kâbe’nin etrafında dönmek: Tavaf, Kâbe’nin etrafında yedi defa dönülerek yapılır. Her bir dönüşe şavt denir. Tavafın başlangıç noktası, Hacerü’l-Esved’in hizasıdır.
• Tavafın Mescid-i Haram içinde yapılması: Tavaf, Mescid-i Haram’ın içinde yapılmalıdır. Mescidin dışında yapılan tavaf geçerli değildir.

3. Ziyaret Tavafının Yapılışı

Ziyaret tavafı, diğer tavaflar gibi yedi şavttan oluşur. Tavafın başlangıç noktası Hacerü’l-Esved’in hizasıdır. Hacerü’l-Esved’e yönelerek başlanan tavaf, Kâbe’nin etrafında saat yönünün tersine doğru dönülerek yapılır. Her şavtın başında Hacerü’l-Esved’e istilâm (selamlama) yapılır. İstilâm, Hacerü’l-Esved’e el sürmek veya uzaktan işaret etmek suretiyle yapılır.

Tavaf esnasında remel (hızlı ve kısa adımlarla yürüme) yapmak, erkekler için sünnettir. İlk üç şavtta remel yapılır, diğer dört şavtta ise normal yürüyüş yapılır. Kadınlar için remel yapmak sünnet değildir.

Tavafın tamamlanmasının ardından, iki rekât tavaf namazı kılınır. Bu namaz, tavafın hemen ardından veya daha sonra kılınabilir. Namazın birinci rekâtında Fâtiha’dan sonra Kâfirûn sûresi, ikinci rekâtında ise İhlâs sûresi okunması müstehaptır.

Mezhepler Arasındaki Görüş Farklılıkları

Ziyaret tavafı konusunda mezhepler arasında bazı görüş farklılıkları bulunmaktadır. Bu farklılıklar, tavafın vakti, şartları ve hükümleri ile ilgilidir.

1. Hanefi Mezhebi

Hanefi mezhebine göre, ziyaret tavafı haccın rükünlerinden biridir ve yapılmadığı takdirde hac geçersiz olur. Bu tavafın bayramın ilk üç günü içinde yapılması sünnettir. Bayramın ilk günü yapılması ise daha faziletlidir. Ziyaret tavafının bayramın ilk üç gününden sonra yapılması durumunda herhangi bir ceza gerekmez.

Hanefi mezhebine göre, ziyaret tavafının sahih olması için niyet, temizlik, setr-i avret ve Kâbe’nin etrafında dönme gibi şartların yerine getirilmesi gerekir. Ayrıca, tavafın Mescid-i Haram içinde yapılması da şarttır.

2. Şâfiî Mezhebi

Şâfiî mezhebine göre, ziyaret tavafı haccın rükünlerinden biridir ve yapılmadığı takdirde hac geçersiz olur. Bu tavafın bayramın ilk üç günü içinde yapılması vaciptir. Bayramın ilk günü yapılması ise daha faziletlidir. Ziyaret tavafının bayramın ilk üç gününden sonra yapılması durumunda bir kurban kesilmesi gerekir.

Şâfiî mezhebine göre, ziyaret tavafının sahih olması için niyet, temizlik, setr-i avret ve Kâbe’nin etrafında dönme gibi şartların yerine getirilmesi gerekir. Ayrıca, tavafın Mescid-i Haram içinde yapılması da şarttır.

3. Malikî Mezhebi

Malikî mezhebine göre, ziyaret tavafı haccın rükünlerinden biridir ve yapılmadığı takdirde hac geçersiz olur. Bu tavafın bayramın ilk üç günü içinde yapılması müstehaptır. Bayramın ilk günü yapılması ise daha faziletlidir. Ziyaret tavafının bayramın ilk üç gününden sonra yapılması durumunda herhangi bir ceza gerekmez.

Malikî mezhebine göre, ziyaret tavafının sahih olması için niyet, temizlik, setr-i avret ve Kâbe’nin etrafında dönme gibi şartların yerine getirilmesi gerekir. Ayrıca, tavafın Mescid-i Haram içinde yapılması da şarttır.

4. Hanbelî Mezhebi

Hanbelî mezhebine göre, ziyaret tavafı haccın rükünlerinden biridir ve yapılmadığı takdirde hac geçersiz olur. Bu tavafın bayramın ilk üç günü içinde yapılması vaciptir. Bayramın ilk günü yapılması ise daha faziletlidir. Ziyaret tavafının bayramın ilk üç gününden sonra yapılması durumunda bir kurban kesilmesi gerekir.

Hanbelî mezhebine göre, ziyaret tavafının sahih olması için niyet, temizlik, setr-i avret ve Kâbe’nin etrafında dönme gibi şartların yerine getirilmesi gerekir. Ayrıca, tavafın Mescid-i Haram içinde yapılması da şarttır.

Günümüzde Ziyaret Tavafının Uygulaması

Günümüzde, hac ibadetini yerine getiren Müslümanlar, ziyaret tavafını genellikle Kurban Bayramı’nın ilk günü yaparlar. Bu, hem sünnete uygun bir davranış hem de hac ibadetinin tamamlanması açısından önemlidir. Ancak, bazı durumlarda (hastalık, kalabalık, vb.) ziyaret tavafının bayramın ilk üç gününden sonra yapılması gerekebilir. Bu durumda, mezheplerin görüşlerine göre hareket edilir.

Ziyaret tavafı esnasında dikkat edilmesi gereken bazı hususlar şunlardır:

• Kalabalık ve düzen: Ziyaret tavafı, özellikle bayramın ilk günü, oldukça kalabalık olabilir. Bu nedenle, hacıların birbirlerine zarar vermemek için dikkatli olmaları ve düzeni korumaları gerekir.
• Temizlik ve abdest: Tavaf esnasında abdestli olmak ve temiz olmak önemlidir. Hacılar, tavaf öncesinde abdest almaya özen göstermelidirler.
• İstilâm ve remel: Tavaf esnasında Hacerü’l-Esved’e istilâm yapmak ve erkeklerin ilk üç şavtta remel yapmaları sünnettir. Bu sünnetlerin yerine getirilmesine özen gösterilmelidir.
• Tavaf namazı: Tavafın tamamlanmasının ardından iki rekât tavaf namazı kılınmalıdır. Bu namaz, tavafın hemen ardından veya daha sonra kılınabilir.

Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte, hacıların ziyaret tavafını daha rahat bir şekilde yapabilmeleri için bazı kolaylıklar sağlanmıştır. Örneğin, Mescid-i Haram’ın genişletilmesi, tavaf alanlarının düzenlenmesi ve elektronik sistemlerin kullanılması, hacıların tavafı daha rahat bir şekilde yapmalarına yardımcı olmaktadır.

Sonuç

Ziyaret tavafı, hac ibadetinin en önemli rükünlerinden biri olup, haccın sahih olması için yerine getirilmesi gereken bir ibadettir. Bu tavaf, hacıların Arafat vakfesinden sonra ihramdan çıkmalarını sağlar ve haccın tamamlanmasına vesile olur. Ziyaret tavafının vakti, şartları ve yapılış şekli konusunda mezhepler arasında bazı görüş farklılıkları bulunsa da, genel olarak bu tavafın bayramın ilk üç günü içinde yapılması tavsiye edilir.

Günümüzde, hac ibadetini yerine getiren Müslümanlar, ziyaret tavafını genellikle bayramın ilk günü yaparlar. Bu, hem sünnete uygun bir davranış hem de hac ibadetinin tamamlanması açısından önemlidir. Hacılar, ziyaret tavafını yaparken temizlik, abdest, istilâm ve remel gibi sünnetlere dikkat etmeli ve tavaf namazını kılmayı ihmal etmemelidirler.

Sonuç olarak, ziyaret tavafı, haccın en önemli aşamalarından biri olup, Müslümanların bu ibadeti yerine getirirken dikkatli ve özenli olmaları gerekir. Bu tavafın doğru bir şekilde yapılması, haccın kabul edilmesi ve sevabının tam olarak elde edilmesi açısından büyük önem taşır.