Xufton namozi nima?
Xufton namozi, Islomda besh vaqt namozning oxirgisi boʼlib, kechaning boshlanishida oʼqiladigan va kunning ibodat dasturini yakunlovchi muqaddas namozdir. Arab tilida "Salotul-Ishaʼ" deb nomlanadigan xufton namozi, shom qizilligining (shafaqning) toʼliq yoʼqolishi bilan boshlanadigan vaqtda ado etiladi. Xufton namozi, musulmonning kundalik ibodat hayotining soʼnggi halqasi sifatida, kechaning xotirjamligi va sukunati ichida Rabbisiga yuzlanishini taʼminlovchi chuqur maʼnaviy tajribadir.
Xufton namozining Islomdagi oʼrni nihoyatda muhimdir. Bu namoz, kecha qorongʼuligining choʼkkan soatlarida oʼqilishi sababli alohida fazilatga ega. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Agar ummatimga ogʼir kelmasligini bilganimda edi, xufton namozini kechaning uchdan biriga qadar kechiktirar edim" (Muslim, Masojid, 220) deb buyurib, xufton namozining kechaning bir qismida oʼqilishining fazilatiga ishora qilganlar. Kecha, insonning dunyoviy mashgʼulotlardan uzoqlashib oʼz ichki olamiga yuzlanadigan, maʼnaviyat eng kuchli his qilinadigan vaqt boʼlagidir. Shu sababli xufton namozi, ham kunning yakunlanishi, ham kecha ibodatlarining boshlanishi sifatida katta maʼno tashiydi.
Tarixiy jihatdan xufton namozi, Islom madaniyatida kechaning tartibga solinishida markaziy rol oʼynagan. Usmonli shaharlarida xufton azoni bilan birga bozorlar yopilar, shahar darvozalari berkilar va kechki qorovullar oʼz vazifalariga kirishar edilar. Xufton namozi, musulmon jamiyatlarining kundalik hayot ritmida kechaning boshlanishini belgilovchi asosiy oʼlchov boʼlgan. Masjidlarda xufton namozidan keyin oʼqiladigan tarovih namozi (Ramazon oyida), xatm duolari va zikr majlislari, Islom madaniyatida kecha ibodatining boyligining eng goʼzal namunalaridir.
Xufton namozi, boshqa namozlardan farqli ravishda oʼz tarkibida vitr namozini qamrab oladi. Vitr namozi, Hanafiy mazhabiga koʼra vojib hukmida boʼlib, xufton namozining ajralmas qismidir. Vitr namozi bilan birga xufton namozi jami 13 rakatga yetadi va shu tarzda kundalik namozlar orasida eng koʼp rakatga ega vaqt boʼlish xususiyatini qoʼlga kiritadi. Bu jihati bilan xufton namozi, ham farz, ham sunnat, ham vojib ibodatlarni birga qamrab oluvchi keng qamrovli ibodat majmuasidir. Kecha boʼyi oʼqilishi mumkinligi, sayohatda shom namozi bilan jamʼ qilinishi va tahajjud namoziga vosita boʼlishi kabi xususiyatlari bilan ham imtiyozli mavqega ega.
Xufton azoni necha soatda aytiladi?
"Bugun xufton azoni soat nechada?" degan savol, ayniqsa mavsumlar oʼzgarishi davrida eng koʼp soʼraladigan diniy savollardan biridir. Xufton azoni vaqti, shom qizilligining yoʼqolish zamoniga bogʼliq boʼlgani uchun yilning fasli va yashayotgan shaharning geografik joylashuviga koʼra katta oʼzgarishlar koʼrsatadi. Turkiya boʼylab xufton azoni, yoz oylarida taxminan 22:00-23:00 oraligʼida, qish oylarida esa 17:30-18:30 oraligʼida aytiladi. Bu taxminan 4-5 soatlik ulkan farq, xufton azonini mavsumiy oʼzgarishdan eng koʼp taʼsirlanadigan namoz vaqtlaridan biriga aylantirmoqda.
Istanbulda xufton azoni, yozgi quyosh turgʼunligi atrofida (iyun) taxminan 22:45-23:00 kabi ancha kech soatlarga toʼgʼri kelsa, qishki quyosh turgʼunligida (dekabr) taxminan 17:45-18:00 atrofida aytiladi. Ankarada esa Istanbulga nisbatan taxminan 10-15 daqiqa erta xufton vaqti soʼz mavzusiga aylanadi. Turkiyaning eng sharqidagi Hakkorida xufton azoni Istanbulga nisbatan taxminan 40-50 daqiqa erta, eng gʼarbidagi Edirneda esa taxminan 10 daqiqa keyinroq aytiladi. Toshkentda xufton azoni yoz oylarida taxminan 22:00-22:30 oraligʼida, qish oylarida 18:30-19:00 oraligʼida boʼladi. Bu farq, boylam darajasidagi va kenglik farqlaridan kelib chiqadi.
Xufton azoni vaqtiga taʼsir qiluvchi eng muhim omil, quyoshning botishidan keyin shafaqning qancha muddat ichida yoʼqolishidir. Yoz oylarida quyosh sekinroq botadi va shafaq uzunroq davom etadi; shu sababli xufton vaqti ancha kechikadi. Qish oylarida esa quyosh tez botadi va shafaq qisqa vaqt ichida yoʼqoladi, demak xufton vaqti erta kiradi. Ayniqsa yoz mavsumida shimoliy kengliklarda (60 daraja va undan yuqori) shafaq mutlaqo yoʼqolmasligi mumkin va bu hol, Skandinaviya mamlakatlaridagi musulmonlar uchun maxsus fiqhiy tartibga solishlarni talab qiladi. Turkiyaning shimoliy-sharqiy hududlarida ham yoz oylarida xufton vaqti ancha kech soatlarga ogʼishi mumkin.
Turkiya Diniy ishlar boshqarmasi (Diyanet), Turkiya boʼylab barcha viloyat va tumanlar uchun astronomik hisob-kitoblarga asoslanib xufton azoni vaqtlarini hisoblab eʼlon qiladi. Joriy xufton azoni vaqtlarini EzanVaktim.com orqali yoki Diyanetning rasmiy mobil ilovasidan kuzatishingiz mumkin. Sahifaning yuqori qismida joylashgan dinamik soat koʼrsatkichi, joylashgan oʼrninggizga koʼra joriy xufton azoni vaqtini avtomatik tarzda koʼrsatadi. Turkiyada 2016-yildan beri qoʼllanilayotgan doimiy yozgi soat (UTC+3) tufayli, qish oylarida xufton azoni vaqti siferblatda erta koʼrinsa-da, astronomik jihatdan vaqt aynan shu tarzda hisoblanadi.
Xufton namozi vaqti qachon kiradi?
Xufton namozining vaqti, shom qizilligining (shafaqning) ufqda toʼliq yoʼqolishi bilan boshlanadi. Astronomik jihatdan bu, quyoshning ufq ostiga maʼlum bir burchakka tushishi bilan hisoblanadi. Islom fiqhida xufton vaqtining boshlanishi haqida mazhablarga koʼra baʼzi farqlar mavjud. Bu farqlar, "shafaq" tushunchasining taʼrifidan kelib chiqadi.
Imom Aʼzam Abu Hanifaga koʼra xufton vaqtining boshlanishi, oq shafaqning yoʼqolishi bilan belgilanadi. Oq shafaq, quyosh botgandan keyin ufqda dastlab qizillik, soʼngra sariqlik va eng oxirida oqlik tarzida koʼrinadigan yorugʼlikning toʼliq tugashidir. Bu qarashga koʼra xufton vaqti, Imomayn (Abu Yusuf va Imom Muhammad)ning qarashiga koʼra biroz kechroq kiradi. Imomayn va boshqa uch mazhab (Shofiiy, Molikiy, Hanbaliy) esa qizil shafaqning yoʼqolishini asos qilib oladi. Bu qarashga koʼra xufton vaqti, qizil shafaqning yoʼqolishi bilan boshlanadi va Abu Hanifaning qarashiga koʼra biroz erta kiradi. Diyanet, Turkiyada Imomaynning qarashini (qizil shafaq) asos qilib oladi.
Quyosh peshin vaqtida gʼarbga ogʼganidan boshlab tun qorongʼusiga qadar namozni oʼqi, bomdod namozini ham; chunki bomdod namozida farishtalar hozir boʼladilar.
Bu sharafli oyatda kelgan "tun qorongʼusiga qadar" iborasi, mufassirlarga koʼra xufton namozi vaqtini ham qamrab oladi. Kecha qorongʼuligining choʼkishi, shafaqning toʼliq yoʼqolishi bilan amalga oshadi va bu on xufton vaqtining boshlanishidir. Jabroil (a.s.) Payg'ambarimizga (s.a.v.) imomlik qilgan rivoyatda, xufton namozini shafaq yoʼqolgan onda oʼqitgani naql qilingan (Abu Dovud, Termiziy). Bu hadis, xufton namozi vaqtining shafaqning yoʼqolishi bilan boshlanishini ochiqdan-ochiq koʼrsatib turadi.
Zamonaviy astronomiyada quyoshning ufq ostidagi burchagi nozik bir tarzda hisoblanishi mumkin. Xufton vaqti uchun odatda quyoshning ufq ostida 17-18 daraja boʼlishi mezon sifatida olinadi. Diyanet, xufton vaqtini hisoblashda quyoshning ufq ostidagi burchagini asos qilib olgan astronomik formulalarni qoʼllaydi. Bu hisob-kitoblar, Turkiyaning har bir viloyat va tumani uchun alohida-alohida amalga oshirilib rasmiy namoz vaqtlari belgilanadi. Qadim davrlarda Islom astronomlari, ufqdagi qizillik yoki oqlikning koʼz bilan kuzatilib yoʼqolish onining aniqlanishi orqali xufton vaqtini belgilar edilar.
Xufton namozi necha rakat?
Xufton namozi, vitr namozi bilan birga jami 13 rakat qilib oʼqiladi: 4 rakat dastlabki sunnat (gʼayri muakkad), 4 rakat farz, 2 rakat soʼnggi sunnat (muakkad) va 3 rakat vitr namozi (vojib). Bu rakat tartibi, xufton namozini kundalik namozlar orasida eng koʼp rakatga ega namoz qiladi. Vitr namozi, Hanafiy mazhabida vojib hukmida boʼlib, xufton namozining tugallovchi qismi sifatida qabul qilinadi.
Xufton namozining dastlabki sunnati: 4 rakat boʼlib, gʼayri muakkad sunnat toifasiga kiradi. Bu, Payg'ambarimiz (s.a.v.) baʼzan oʼqimagan sunnat ekanini bildiradi. Shunday boʼlsa-da oʼqilishi tavsiya etiladi va savobi kattadir. Dastlabki sunnat, ikki rakatda bir oʼtirilib (birinchi oʼtirish qilinib) oʼqiladi; yaʼni birinchi va ikkinchi rakatdan keyin oʼtirib Attahiyyot oʼqiladi, soʼng uchinchi va toʼrtinchi rakatlar oʼqilib salom beriladi.
Xufton namozining farzi: 4 rakat boʼlib, har aqli raso va balogʼatga yetgan musulmonga farzdir. Xufton namozining farzida imom dastlabki ikki rakatda jahriy (ovoz chiqarib) oʼqiydi; bu jihati bilan peshin va asr namozlaridan ajraladi. Bomdod, shom va xufton namozlari ovozli qiroatli namozlardir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) xufton namozining farzini jamoat bilan oʼqishni qattiq ragʼbatlantirganlar.
| Namoz | Turi | Rakat | Izoh |
|---|---|---|---|
| Dastlabki sunnat | Sunnat | 4 | Gʼayri muakkad sunnat — ikki rakatda bir oʼtiriladi |
| Xufton farzi | Farz | 4 | Farzi ayn — dastlabki 2 rakatda jahriy (ovoz bilan) qiroat |
| Soʼnggi sunnat | Sunnat | 2 | Muakkad sunnat — oddiy 2 rakat |
| Vitr namozi | Vojib | 3 | Vojib — 3-rakatda qunut duolari oʼqiladi |
Xufton namozining soʼnggi sunnati: 2 rakat boʼlib, farzdan keyin oʼqiladi. Bu muakkad sunnat toifasiga kiradi; yaʼni Payg'ambarimiz (s.a.v.) bu sunnatni muntazam ravishda oʼqiganlar va uni tark etish xush koʼrilmagan. Soʼnggi sunnatdan keyin 3 rakat vitr namozi oʼqiladi. Vitr namozi, Hanafiy mazhabida vojib hukmida boʼlib, boshqa mazhablarda muakkad sunnat sifatida qabul qilinadi. Vitr namozining xususiyati, uchinchi rakatida qunut duolarining oʼqilishidir. Xufton namozi, jami 13 rakati bilan kundalik ibodat hayotining eng keng qamrovli namozidir.
Xufton namozi qanday oʼqiladi?
Xufton namozi, avval 4 rakat dastlabki sunnat, soʼng 4 rakat farz, ardidan 2 rakat soʼnggi sunnat va eng oxirida 3 rakat vitr namozi tarzida oʼqiladi. Quyida har bir qismning qadamlari batafsil bayon qilingan. Namozni boshlashdan oldin tahoratli boʼlish, avrat joylarini berkitish, qiblaga yuzlanish va vaqt ichida boʼlish shartlari bajarilgan boʼlishi kerak.
Xufton namozining dastlabki sunnati (4 rakat)
Niyat va iftitoh takbiri
Qalbdan "Xufton namozining dastlabki sunnatini oʼqishga niyat qildim" deb niyat qilinadi. Qoʼllar quloq barobariga (ayollar yelka barobariga) koʼtarilib "Allohu Akbar" deyiladi va namoz boshlanadi.
Qiyom (tik turib oʼqish) — 1- va 2-rakat
Qoʼllar kindik ostida (Hanafiy) bogʼlanadi. Tartib bilan Subhonaka duosi, Aʼuzu-basmala, Fotiha surasi va bir zammi sura oʼqiladi. Rukuʼ va sajdalar qilinadi. Ikkinchi rakat oxirida oʼtirib Attahiyyot oʼqiladi (birinchi oʼtirish).
3- va 4-rakat
"Allohu Akbar" deyilib tik turiladi. Basmala, Fotiha va zammi sura oʼqiladi (sunnat namozida har rakatda sura oʼqiladi). Rukuʼ va sajdalar qilinadi. Toʼrtinchi rakat oxirida oʼtirib Attahiyyot, Allohumma solli, Allohumma borik va Robbano otino duolari oʼqiladi. Oʼngga va chapga salom beriladi.
Xufton namozining farzi (4 rakat)
Dastlabki sunnatdan keyin iqomat keltiriladi va xufton namozining farzi oʼqiladi. Jamoat bilan oʼqilayotgan boʼlsa imomga ergashiladi; yakka oʼqilayotgan boʼlsa quyidagicha oʼqiladi:
Niyat va iftitoh takbiri
"Xufton namozining farzini oʼqishga niyat qildim" deb niyat qilinadi. Jamoat bilan oʼqilayotgan boʼlsa "imomga ergashib" iborasi qoʼshiladi. "Allohu Akbar" deyilib namoz boshlanadi.
1- va 2-rakat (jahriy qiroat)
Subhonaka, Aʼuzu-basmala, Fotiha va zammi sura oʼqiladi. Xufton namozida dastlabki ikki rakatda qiroat jahriy (ovoz chiqarib) bajariladi. Jamoat bilan oʼqilayotgan boʼlsa imom ovoz bilan oʼqiydi, jamoat tinglaydi. Rukuʼ va sajdalar qilinadi. Ikkinchi rakat oxirida oʼtirib Attahiyyot oʼqiladi.
3- va 4-rakat (jim qiroat)
Tik turiladi, faqat basmala va Fotiha oʼqiladi (farz namozining uchinchi va toʼrtinchi rakatlarida zammi sura oʼqilmaydi). Bu rakatlarda qiroat jim (sirriy) bajariladi. Rukuʼ va sajdalar qilinadi. Toʼrtinchi rakat oxirida soʼnggi oʼtirishda barcha duolar oʼqilib salom beriladi.
Xufton namozining soʼnggi sunnati (2 rakat)
Farzdan keyin 2 rakat soʼnggi sunnat oʼqiladi. Oʼqilishi, bomdod namozining sunnati kabidir: niyat qilinadi, 2 rakat oʼqiladi va salom beriladi. Soʼnggi sunnatda har rakatda Fotiha va zammi sura oʼqiladi. Bu sunnat muakkad sunnat toifasida boʼlib, Payg'ambarimiz (s.a.v.) muntazam ravishda oʼqiganlar.
Vitr namozi (3 rakat)
Soʼnggi sunnatdan keyin 3 rakat vitr namozi oʼqiladi. Vitr namozining oʼqilishi, boshqa namozlardan farqli xususiyatlarga ega va quyidagi boʼlimda batafsil bayon qilingan.
Xufton namozini jamoat bilan oʼqishning fazilati katta. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kim xufton namozini jamoat bilan oʼqisa, kechaning yarmini namoz oʼqigan kabi boʼladi. Kim bomdod namozini ham jamoat bilan oʼqisa, butun kechani namoz oʼqigan kabi boʼladi" (Muslim, Masojid, 260) deb buyurganlar. Bu hadis, xufton namozining jamoat bilan oʼqilishining qanchalik katta savob tashishini ochiqdan-ochiq koʼrsatib turadi. Kecha vaqti masjidga borish, qorongʼuda yoʼlga chiqish va mashaqqatga chidash, bu namozning ajrini ikki barobar qiladi.
Vitr namozi nima va qanday oʼqiladi?
Vitr namozi, Hanafiy mazhabiga koʼra vojib hukmida boʼlgan va xufton namozidan keyin oʼqiladigan 3 rakatlik namozdir. "Vitr" soʼzi arab tilida "toq" maʼnosini anglatadi; chunki namozning rakat soni toq (3) boʼlib, kundalik namozlarning umumiy rakat sonini ham toq songa toʼldiradi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Alloh toqdir, toqni sevadi. Ey Qurʼon ahli! Vitr namozini oʼqinglar" (Abu Dovud, Termiziy) deb buyurib, vitr namozining ahamiyatini taʼkidlaganlar.
Vitr namozi, boshqa mazhablarda (Shofiiy, Molikiy, Hanbaliy) muakkad sunnat sifatida qabul qilinadi. Shofiiy mazhabida vitr namozi 1 rakat sifatida ham oʼqilishi mumkin; ammo 3, 5, 7, 9 yoki 11 rakat sifatida oʼqilishi ham joiz. Hanafiy mazhabida esa faqat 3 rakat sifatida oʼqiladi va orasiga tanaffus bermay (yagona salom bilan) tugatiladi. Vitr namozining eng ajralib turadigan xususiyati, uchinchi rakatida oʼqiladigan qunut duolaridir.
Vitr namozining oʼqilishi (qadam-baqadam)
Niyat va iftitoh takbiri
"Vitr namozini oʼqishga niyat qildim" deb niyat qilinadi. "Allohu Akbar" deyilib namoz boshlanadi. Qoʼllar bogʼlanadi.
1- va 2-rakat
Subhonaka, Aʼuzu-basmala, Fotiha va zammi sura oʼqiladi. Rukuʼ va sajdalar qilinadi. Ikkinchi rakat oxirida oʼtirib Attahiyyot oʼqiladi (birinchi oʼtirish). Salom berilmaydi, tik turiladi.
3-rakat (qunut duolari)
Basmala, Fotiha va zammi sura oʼqiladi. Zammi suradan keyin "Allohu Akbar" deyilib qoʼllar quloq barobariga koʼtariladi (qunut takbiri). Qoʼllar bogʼlanib qunut duolari oʼqiladi. Soʼng rukuʼga boriladi, sajdalar qilinadi va soʼnggi oʼtirishda barcha duolar oʼqilib salom beriladi.
Qunut duolari
Qunut duosi — 1 (Allohumma inna nastaʼinuka)
اَللّٰهُمَّ اِنَّا نَسْتَعٖينُكَ وَنَسْتَغْفِرُكَ وَنَسْتَهْدٖيكَ وَنُؤْمِنُ بِكَ وَنَتُوبُ اِلَيْكَ وَنَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ وَنُثْنٖى عَلَيْكَ الْخَيْرَ كُلَّهُ نَشْكُرُكَ وَلَا نَكْفُرُكَ وَنَخْلَعُ وَنَتْرُكُ مَنْ يَفْجُرُكَ
"Allohumma inna nastaʼinuka va nastagʼfiruka va nastahdika va nuʼminu bika va natubu ilayka va natavakkalu alayka va nusniy alaykal-xayra kullahu nashkuruka va la nakfuruka va naxlaʼu va natruku man yafjuruk."
Maʼnosi: "Ey Allohim! Sendan yordam soʼraymiz, gunohlarimizning kechirilishini soʼraymiz, bizni hidoyatga yetkazishingni soʼraymiz. Senga imon keltiramiz, Senga tavba qilamiz, Senga tavakkul qilamiz. Barcha xayr va yaxshiliklarni Senga nisbat berib Seni esga olamiz. Senga shukr qilamiz, biror neʼmatingni inkor etmaymiz. Senga qarshi chiqqanlarni tark etamiz va ular bilan aloqalarimizni uzamiz."
Qunut duosi — 2 (Allohumma iyyaka naʼbudu)
اَللّٰهُمَّ اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَلَكَ نُصَلّٖى وَنَسْجُدُ وَاِلَيْكَ نَسْعٰى وَنَحْفِدُ نَرْجُو رَحْمَتَكَ وَنَخْشٰى عَذَابَكَ اِنَّ عَذَابَكَ بِالْكُفَّارِ مُلْحِقٌ
"Allohumma iyyaka naʼbudu va laka nusalliy va nasjudu va ilayka nasʼa va nahfidu narju rahmataka va naxsha azobaka inna azobaka bil-kuffari mulhiq."
Maʼnosi: "Ey Allohim! Biz faqat Senga ibodat qilamiz, faqat Sen uchun namoz oʼqiymiz va sajda qilamiz. Faqat Senga shoshamiz va Senga yaqinlashishga harakat qilamiz. Rahmatingni umid qilamiz, azobingdan qoʼrqamiz. Shubhasiz, Sening azobing kofirlarga yetib boradi."
Qunut duolarini hali yodlay olmagan kishilar, ularning oʼrniga "Robbana otina fid-dunya hasanatan va fil-axirati hasanatan va qina azoban-nor" (Robbimiz! Bizga dunyoda yaxshilik ber, oxiratda ham yaxshilik ber va bizni doʼzax azobidan saqla) duosini oʼqishlari mumkin. Bu duo, qunut duolari oʼrganilguncha vaqtinchalik yechimdir. Qunut duolarini imkon qadar tezroq yodlash va namozda oʼqish katta fazilat tashiydi.
Xufton namozining fazilati
Kim xufton namozini jamoat bilan oʼqisa, kechaning yarmini namoz oʼqigan kabi boʼladi. Kim bomdod namozini ham jamoat bilan oʼqisa, butun kechani namoz oʼqigan kabi boʼladi.
Bu sharafli hadis, xufton namozining jamoat bilan oʼqilishi kechaning yarmini ibodat bilan oʼtkazgan kabi savob qozonishini koʼrsatib turibdi. Kecha vaqti masjidga borish, qorongʼuda yoʼlga chiqish va mashaqqatga chidash, bu namozning ajrini ikki barobar qiladi. Ayniqsa sovuq qish kechalarida yoki yoz oylarida kech soatlarga qolgan xufton namozi uchun masjidga borish, kishining ixlosining va samimiyatining koʼrsatkichidir.
Xufton namozi, ayni vaqtda kecha ibodatlarining eshigini ochuvchi kalitdir. Xufton namozini oʼqib boʼlgach tahajjud namozi uchun niyat qilgan kishi, kecha ibodatining barakasiga erishadi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Farz namozlardan keyin eng fazilatli namoz, kecha namozidir" (Muslim, Siyom, 202) deb buyurganlar. Xufton namozi, bu kecha namozining tayyorlovchisi va boshlangʼichidir. Xufton namozini xushuʼ bilan oʼqigan va ardidan kechaning bir qismini ibodat bilan oʼtkazgan kishi, maʼnaviyat jihatidan juda yuqori martabaga yetadi.
Payg'ambarimiz (s.a.v.), xufton namozining munofiqlarga eng ogʼir kelgan namoz ekanini bildirganlar: "Munofiqlarga eng ogʼir kelgan namoz, xufton va bomdod namozidir. Agar bu namozlardagi fazilatni bilganlarida, emaklasalar ham kelar edilar" (Buxoriy, Azon, 34). Bu hadis, xufton namozining imonning darajasini oʼlchovchi mezon ekanini koʼrsatib turibdi. Kecha qorongʼuligida, qulay mintaqadan chiqib masjidga yuzlangan kishi, imonining quvvatini namoyon qilgan boʼladi.
Ijtimoiy jihatdan ham xufton namozining alohida oʼrni bor. Ramazon oyida xufton namozidan keyin oʼqiladigan tarovih namozi, Islom jamiyatlarida birlik va hamjihatlikning eng kuchli koʼrinishlaridan biridir. Masjidlarda tarovih namozi uchun toʼplangan minglab kishilar, ham ibodatlarini bajaradilar, ham ijtimoiy rishtalarini mustahkamlaydilar. Xufton namozi, Ramazon davomida tarovih namozining boshlanishi sifatida alohida ahamiyat kasb etadi. Usmonli anʼanasida xufton namozidan keyin masjidlarda xatm oʼqilar, vaʼz beriladi va jamoat xabardor qilinardi.
Xufton namozining vaqti qachon tugaydi?
Xufton namozining vaqti, imsok (fajri sodiq) vaqtining kirishi bilan tugaydi. Bu, bomdod namozining vaqtining kirishi bilan bir onga toʼgʼri keladi. Yaʼni xufton namozi, kecha boʼyi imsok vaqtigacha oʼqilishi mumkin. Lekin Islom olimlari, xufton namozini yarim kechadan keyinga qoldirishni makruh deb bilganlar. Namozni vaqtning oxirigacha kechiktirish, unutish yoki uxlab qolish xavfini oshirgani uchun maʼqul koʼrilmagan.
Islom fiqhida "yarim kecha" tushunchasi, astronomik yarim kechadan farq qiladi. Fiqhiy yarim kecha, xufton vaqtining kirishi bilan imsok vaqti orasidagi muddatning toʼliq oʼrtasidir. Masalan xufton vaqti soat 20:00 da kirayotgan va imsok vaqti 04:00 da kirayotgan boʼlsa, fiqhiy yarim kecha soat 00:00 dir. Qishda xufton vaqti erta kirib imsok ham erta boʼlgani uchun, fiqhiy yarim kecha erta soatlarga toʼgʼri kelishi mumkin. Yoz oylarida esa xufton vaqti kech kirib imsok ham kech boʼlgani uchun, yarim kecha kechroq soatlarga ogʼadi.
Payg'ambarimiz (s.a.v.) xufton namozining kechaning dastlabki uchdan birida oʼqilishini tavsiya qilganlar. Baʼzi rivoyatlarda esa "Agar ummatimga ogʼir kelmasligini bilganimda edi, xufton namozini kechaning uchdan biriga (yoki yarmiga) qadar kechiktirar edim" (Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 25) deb buyurganlar. Bu hadis, xufton namozini biroz kechiktirishning (ammo haddan oshmasdan) fazilatli ekanini koʼrsatadi. Muhim boʼlgani, namozni imkon qadar yarim kechadan oldin oʼqish va vitr namozini qoʼshishni unutmaslikdir.
Imsok vaqtining kirishi bilan birga xufton namozining vaqti butunlay tugaydi. Bundan keyin xufton namozini oʼqimoqchi boʼlgan kishi, buni qazo sifatida niyat qilishi shart. Qazo namozida faqat 4 rakat farz va 3 rakat vitr (vitr vojib boʼlgani uchun) oʼqiladi; sunnatlar qazo qilinmaydi. Vitr namozining qazosi haqida mazhablarga koʼra turli qarashlar boʼlsa-da, Hanafiy mazhabida vitr namozi vojib boʼlgani uchun qazosi lozim boʼladi.
Xufton namozini kechiktirish joizmi?
Xufton namozini kechiktirish masalasi, boshqa namozlardan farqli hukm tashiydi. Islom olimlarining katta koʼpchiligiga koʼra, xufton namozini kechaning dastlabki uchdan biriga qadar kechiktirish joiz va hatto mustahabdir. Bu qarashning asosiy dalili, Payg'ambarimizning (s.a.v.) hadislaridir. Bir rivoyatda Payg'ambarimiz (s.a.v.), xufton namozini kechaning bir qismiga qadar kechiktirib soʼng oʼqiganlar (Buxoriy, Mavoqit us-Salot).
Agar ummatimga mashaqqat bermasligini bilganimda edi, xufton namozini kechaning uchdan biriga yoki yarmiga qadar kechiktirar edim.
Bu hadisdan tushunilganidek, xufton namozini biroz kechiktirish Payg'ambarimizning (s.a.v.) tanlagan amaliyotidir. Ammo bu yerda muhim bir muvozanat mavjud: kechiktirish fazilatli boʼlsa-da, haddan oshish va yarim kechani oʼtkazib yuborish makruhdir. Baʼzi holatlarda esa kechiktirish joiz emas:
Jamoat bilan oʼqish holati
Agar xufton namozi jamoat bilan oʼqiladigan boʼlsa, jamoatning vaqtiga rioya qilinishi kerak. Jamoat namozi uchun kechiktirish maʼqul emas; chunki jamoat bilan oʼqishning fazilati, kechiktirishning fazilatidan kattaroqdir.
Uxlab qolish xavfi
Kishi, kechiktirgan paytida uxlab qolib namozni qoldirib yuborish xavfi borligini his qilsa, vaqtning boshida oʼqishi kerak. Namozni qoldirib yuborish, kechiktirishning fazilatidan koʼp koʼra kattaroq vabolingdir.
Yarim kechadan keyin
Fiqhiy yarim kechadan keyinga qoldirish makruhdir. Garchi imsok vaqtigacha oʼqilishi mumkin boʼlsa-da, yarim kechadan oldin oʼqilishi kuchli ravishda tavsiya etiladi.
Xulosa qilib aytganda, xufton namozini vaqti kirgandan keyin biroz kechiktirish mustahab, yarim kechagacha oʼqish joiz, yarim kechadan imsokgacha oʼqish makruh va imsok vaqtining oʼtishi bilan qazo lozim boʼladi. Eng ideal amaliyot, xufton namozini jamoat bilan oʼqish yoki vaqtning birinchi yarmida ado etishdir. Hazrat Umar (r.a.) va Hazrat Usmon (r.a.) kabi sahobalarning xufton namozini biroz kechiktirganlari rivoyat qilingan; ammo ular ham yarim kechadan oʼtmaganlar.
Turkiyada shaharlarga koʼra xufton vaqtlari
Xufton namozi vaqti, Turkiyaning geografik joylashuvi va mavsumiy oʼzgarishlar tufayli shahardan shaharga va oydan oyga katta farqlar koʼrsatadi. Quyidagi jadvalda Turkiyaning turli shaharlarida yoz va qish oylarida taxminiy xufton vaqtlari keltirilgan. Bu soatlar, mavsum va yilga koʼra bir necha daqiqa farq koʼrsatishi mumkin; joriy vaqtlar uchun EzanVaktim.com ni kuzatib turing.
| Shahar | Yoz (iyun) | Qish (dekabr) | Farq |
|---|---|---|---|
| Istanbul | ~22:50 | ~17:50 | ~5 soat |
| Ankara | ~22:30 | ~17:35 | ~5 soat |
| Izmir | ~22:40 | ~17:55 | ~4:45 |
| Antalya | ~22:15 | ~17:50 | ~4:25 |
| Trabzon | ~22:20 | ~17:20 | ~5 soat |
| Diyorbakir | ~21:50 | ~17:10 | ~4:40 |
| Hatay | ~21:45 | ~17:30 | ~4:15 |
Yuqoridagi jadvaldan koʼrinib turganidek, xufton azoni vaqtidagi yoz-qish farqi taxminan 4-5 soat kabi ulkan oraliqdadir. Bu farq, xufton namozini mavsumiy oʼzgarishdan eng koʼp taʼsirlanadigan namoz vaqtlaridan biriga aylantirmoqda. Shimoliy kengliklarda (Istanbul, Trabzon) bu farq ancha sezilarli boʼlsa, janubiy kengliklarda (Antalya, Hatay) biroz kamroqdir. Sharqdagi viloyatlarda (Diyorbakir, Trabzon) xufton vaqti ertaroq, gʼarbdagi viloyatlarda (Istanbul, Izmir) kechroq kiradi.
Ayniqsa yoz oylarida xufton vaqtining juda kech soatlarga ogʼishi, ishlovchi musulmonlar va bolali oilalar uchun qiyinchilik tugʼdirishi mumkin. Bu holda Islom olimlari, namozni erta oʼqish imkoni boʼlmasa vaqti kirgunicha kutishni, ammo namozni mumkin qadar qisqa muddatda ado etishni tavsiya qilganlar. Yoz oylarida Turkiyaning baʼzi shimoliy hududlarida xufton vaqti 23:00 ga yaqinlashishi mumkin, bu esa kecha ibodatlari uchun juda qisqa muddat qoldiradi.
Mavsumiy oʼzgarishni kuzatish uchun muntazam ravishda joriy namoz vaqtlarini tekshirib turish muhim. EzanVaktim.com, joylashgan oʼrninggizga koʼra joriy xufton azoni vaqtini avtomatik tarzda hisoblab koʼrsatadi. Sahifamizning yuqori qismidagi orqaga sanash hisoblagichi, xufton azoniga yoki imsok vaqtiga (soʼnggi vaqt) qolgan muddatni real vaqt rejimida koʼrsatib turadi.
Xufton namozi haqidagi sharafli hadislar
Payg'ambarimiz (s.a.v.) xufton namozining fazilati, vaqti va oʼqilishi haqida koʼplab sharafli hadislar rivoyat qilganlar. Bu hadislar, xufton namozining Islomdagi oʼrnini va ahamiyatini ochiqdan-ochiq namoyon qiladi. Quyida xufton namozi bilan bogʼliq eng muhim sharafli hadislardan baʼzilari jamlangan:
"Munofiqlarga eng ogʼir kelgan namoz, xufton va bomdod namozidir. Agar bu namozlardagi fazilatni bilganlarida, emaklasalar ham kelar edilar."
"Kim xufton namozini jamoat bilan oʼqisa, kechaning yarmini namoz oʼqigan kabi boʼladi. Kim bomdod namozini ham jamoat bilan oʼqisa, butun kechani namoz oʼqigan kabi boʼladi."
"Alloh toqdir, toqni sevadi. Ey Qurʼon ahli! Vitr namozini oʼqinglar."
"Kechangizning soʼnggi namozini vitr qilinglar."
"Qorongʼularda masjidlarga piyoda yuruvchilarni, qiyomat kunida toʼliq nur bilan xushxabar bering."
Bu sharafli hadislar, xufton namozi va vitr namozining Islomdagi mustasno oʼrnini ochiqdan-ochiq koʼrsatib turibdi. Ayniqsa "qorongʼularda masjidlarga piyoda yuruvchilar" iborasi, xufton va bomdod namozlariga boruvchi musulmonlarni bevosita murojaat qiluvchi boʼlib, ularga qiyomat kunida toʼliq nurni vaʼda qilmoqda. Payg'ambarimizning (s.a.v.) vitr namozi haqidagi qatʼiy tavsiyalari, bu namozning farzlarga yaqin ahamiyatga ega ekanini koʼrsatib turibdi.
Hazrat Oysha (r.a.) onamiz, Payg'ambarimizning (s.a.v.) kecha ibodatlari haqida shunday deganlar: "Rasululloh (s.a.v.) xufton namozini oʼqib boʼlgach oilasiga (yonimga) kelar, toʼrt yoki olti rakat namoz oʼqir, soʼng uxlar edilar. Kechaning soʼnggi uchdan birida turib tahajjud oʼqir edilar" (Buxoriy, Tahajjud). Bu rivoyat, xufton namozidan keyin qoʼshimcha nafl namozlar oʼqish va kechada tahajjudga turish Payg'ambarimizning amaliyoti ekanini koʼrsatib turibdi.
Xufton namozida oʼqiladigan suralar va duolar
Xufton namozi, dastlabki ikki rakati jahriy (ovoz chiqarib) qiroatli namozlardan biridir. Imom yoki yakka oʼqigan kishi, farzning dastlabki ikki rakatida Fotiha va zammi surani ovoz bilan oʼqiydi; soʼnggi ikki rakatda esa jim (sirriy) holda faqat Fotiha oʼqiladi. Xufton namozida oʼrtacha uzunlikdagi suralarni oʼqish sunnatdir.
Sunnat va vitr namozlarida
- Har rakatda: Fotiha + xohlagan bir sura
- Vitr 1-rakat: Fotiha + Aʼlo surasi (tavsiya)
- Vitr 2-rakat: Fotiha + Kofirun surasi (tavsiya)
- Vitr 3-rakat: Fotiha + Ixlos surasi (tavsiya)
Sunnat va vitr namozlarida har rakatda zammi sura oʼqiladi.
Farz namozida
- 1- va 2-rakat: Fotiha + oʼrtacha uzunlikdagi sura (ovoz bilan)
- 3- va 4-rakat: faqat Fotiha (jim)
Farzning soʼnggi ikki rakatida zammi sura oʼqilmaydi.
Payg'ambarimizning (s.a.v.) xufton namozining farzida oʼqigani rivoyat qilingan suralardan baʼzilari quyidagilardir: Shams surasi, Layl surasi, Tin surasi, Alaq surasi va shunga oʼxshash oʼrtacha uzunlikdagi suralar. Vitr namozi uchun esa Payg'ambarimiz (s.a.v.) birinchi rakatda Aʼlo surasini, ikkinchi rakatda Kofirun surasini va uchinchi rakatda Ixlos surasini oʼqiganlar (Termiziy, Vitr). Bu amaliyot, sunnatga muvofiq oʼqilish shaklidir; ammo boshqa suralar ham oʼqilishi mumkin.
Xufton azoni duosi va azondan keyingi duo
Xufton azonini eshitganingizda, muazzin aytayotgan jumlalarni takrorlang. "Hayya alas-solah" va "Hayya alal-falah" jumlalarida esa "La havla va la quvvata illa billah" deyish kerak. Azon tugagandan keyin quyidagi duoni oʼqing:
Azondan keyingi duo
اَللّٰهُمَّ رَبَّ هٰذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلَاةِ الْقَائِمَةِ اٰتِ مُحَمَّدًا الْوَسٖيلَةَ وَالْفَضٖيلَةَ وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذٖى وَعَدْتَهُ
"Allohumma Robba hazihid-daʼvatit-tommati vas-solatil-qoʼimati, oti Muhammadanil-vasilata val-fazilata, vabʼashhu maqoman mahmudanillazi vaʼadtah."
Maʼnosi: "Ey Allohim! Bu mukammal daʼvatning va oʼqilajak namozning Rabbi! Muhammadga vasila va fazilatni ato et. Uni vaʼda etganing Maqomi Mahmudga yetkaz."
Xufton namozidan keyin, uxlashdan oldin oʼqilishi tavsiya etilgan duolar va zikrlar ham bor. Oyatul-Kursi oʼqish, Ixlos, Falaq va Nos suralarini oʼqib qoʼllarga puflab tanani masx etish, Payg'ambarimizning (s.a.v.) uxlashdan oldingi amaliyotlaridandir. Bu amaliyotlar, xufton namozidan keyin kecha xotirjamligiga oʼtishning bir qismi boʼlib, maʼnaviy himoya taʼminlaydi.
Xufton namozining odoblari
Xufton namozi, kechaning boshlanishida oʼqiladigan soʼnggi farz namoz sifatida maxsus odob qoidalariga ega. Bu qoidalar, namozning maʼnaviy chuqurligini oshirish va kishining xushuʼini kuchaytirish maqsadida Islom olimlari tomonidan diqqat bilan jamlangan.
1. Xuftondan oldin uxlamaslik
Payg'ambarimiz (s.a.v.), xufton namozidan oldin uxlashni xush koʼrmaganlar. Xuftondan oldin uxlash, namozni qoldirib yuborish xavfini oshiradi. Agar juda charchagan boʼlsangiz qisqa mizgʼish qilishingiz mumkin; ammo budilnik qoʼyib xufton vaqtini qoldirib yubormaslikka eʼtibor bering.
2. Xuftondan keyin keraksiz suhbat qurmaslik
Payg'ambarimiz (s.a.v.), xufton namozidan keyin keraksiz suhbat (gʼiybat, behuda gap)ni makruh deb bilganlar. Xufton namozidan keyin ibodatga yuzlanish, Qurʼon oʼqish yoki uxlashni afzal koʼrish kerak. Ilm majlisi, foydali maslahat va oila suhbati bundan istisnodir.
3. Tahoratni yangilang
Kecha namozi uchun yangi tahorat olish, ham jismoniy ham maʼnaviy poklik jihatidan muhimdir. Tahoratli holda uxlash ham Payg'ambarimizning (s.a.v.) tavsiyalaridan biridir.
4. Vitr namozini unutmang
Xufton namozining soʼnggi sunnatidan keyin vitr namozini albatta oʼqing. Vitr namozi, Hanafiy mazhabida vojibdir va tark etilishi katta kamchilikdir. Kechada tahajjud oʼqishni rejalashtirgan boʼlsangiz, vitr namozini tahajjuddan keyinga qoldirishingiz mumkin.
5. Uxlashdan oldin zikr va duo
Xufton namozidan keyin uxlashdan oldin Oyatul-Kursi oʼqish, 33 marta Subhonalloh, 33 marta Alhamdulilloh, 34 marta Allohu Akbar deyish Payg'ambarimizning (s.a.v.) sunnatidir.
6. Qorongʼuda masjidga borarkan duo
Kecha qorongʼuligida masjidga borarkan "Allohummajʼal fi qalbi nuran" (Ey Allohim, qalbimga nur ber) duosini oʼqish sunnatdir. Bu duo, qorongʼuda yuruvchi musulmonning maʼnaviy nurlanishini ramz qiladi.
Bu odob qoidalari, xufton namozini faqat jismoniy ibodatdan chiqarib ruhiy sayohatga aylantiradi. Kechaning sukunati va qorongʼuligi, bandaning Rabbisi bilan yolgʼiz qolishining eng goʼzal muhitidir. Bu muhitni qadrlash, xufton namozining maʼnaviy barakasidan toʼla istifoda etishning kalitidir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kechalari bir soat borki, musulmon kishi oʼsha soatda dunyo va oxirat haqida Allohdan biron-bir xayr soʼrasa, Alloh albatta uni beradi. Bu har kecha shundaydir" (Muslim) deb buyurganlar.
Kecha ibodati: Tahajjud va xufton namozi munosabati
Xufton namozi, Islomda kecha ibodatlarining eshigini ochuvchi asosiy namozdir. Xufton namozidan keyin boshlanadigan kecha vaqti, Qurʼoni karimda va sharafli hadislarda alohida ibodat uchun tavsiya etilgan muborak vaqt boʼlagidir. Tahajjud namozi, xufton namozidan keyin uxlab yarim kechadan keyin turib oʼqiladigan nafl namozdir va Islomda kecha ibodatining eng yuqori martabasidir.
Kechaning bir qismida uygʼonib, sen uchun maxsus qoʼshimcha ibodat sifatida tahajjud namozini oʼqi. Umid qilinadiki, Robbing seni Maqomi Mahmudga yetkazadi.
Bu sharafli oyat, Tahajjud namozining Payg'ambarimizga (s.a.v.) maxsus ibodat sifatida buyurilganini va Maqomi Mahmudga yetkazuvchi vosita ekanini bildirmoqda. Tahajjud namozi, Payg'ambarimiz (s.a.v.) uchun farz boʼlsa, ummati uchun nafl (ixtiyoriy) ibodatdir. Lekin farz namozlardan keyin eng fazilatli namoz sifatida qabul qilinadi.
Xufton namozi bilan Tahajjud orasidagi munosabat quyidagicha: Xufton namozi, kechaning farz namozi boʼlib, albatta oʼqilishi kerak. Tahajjud namozi esa xuftondan keyin uxlab kechada uygʼonib oʼqiladigan nafl namozdir. Vitr namozi, bu ikki namoz orasida koʼprik vazifasini bajaradi. Agar kishi tahajjud oʼqishni rejalashtirayotgan boʼlsa, vitr namozini tahajjuddan keyinga qoldirishi tavsiya etiladi; chunki Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kechangizning soʼnggi namozini vitr qilinglar" (Buxoriy, Vitr) deb buyurganlar.
Tahajjud namozi odatda 2, 4, 8 yoki 12 rakat sifatida oʼqiladi. Ikki rakatda bir salom berib oʼqilishi eng fazilatli shaklidir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) koʼpincha 8 rakat tahajjud oʼqib, soʼng 3 rakat vitr oʼqib jami 11 rakatga yetganlar. Kecha namozining eng fazilatli vaqti, kechaning soʼnggi uchdan biridir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Robbimiz har kecha, kechaning soʼnggi uchdan birida dunyo osmoniga tushadi va ʼMenga duo qiluvchi yoʼqmi, duosini qabul qilay? Mendan biron narsa soʼrovchi yoʼqmi, istagini berayin? Mendan magʼfirat soʼrovchi yoʼqmi, uni kechirayin?ʼ deb buyuradi" (Buxoriy, Tahajjud, 14) hadisini bildirganlar.
Xufton namozini xushuʼ bilan oʼqish, ardidan uxlashdan oldin duo va zikr qilish va kechaning soʼnggi qismida tahajjudga turish, bir musulmonning kecha ibodat dasturining ideal shaklidir. Bu dastur, xufton namozi bilan boshlanib imsok vaqti bilan tugaydi. Bu jarayonni muntazam ravishda qoʼllaydigan kishi, ham dunyoviy ham uxraviy hayotida katta baraka va xotirjamlik topadi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kecha namoziga davom etinglar; chunki u, sizdan oldingi soliq bandalarning odatidir. Kecha namozi Allohga yaqinlashtiradi, gunohlardan toʼsadi, gunohlarga kafforat boʼladi va tandan kasalliklarni uzoqlashtiradi" (Termiziy, Daavot, 101) deb buyurganlar.
Tez-tez beriladigan savollar
Xufton namozi necha rakat?
Xufton namozi vitr namozi bilan birga jami 13 rakatdir: 4 rakat dastlabki sunnat (gʼayri muakkad), 4 rakat farz, 2 rakat soʼnggi sunnat (muakkad) va 3 rakat vitr namozi (vojib). Dastlabki sunnat gʼayri muakkad boʼlgani uchun baʼzan oʼqilmasligi mumkin; ammo farz, soʼnggi sunnat va vitr albatta oʼqilishi kerak. Vitr namozi, Hanafiy mazhabida vojib hukmida boʼlib, xufton namozining ajralmas qismidir.
Xufton azoni necha soatda aytiladi?
Xufton azoni, shom qizilligining toʼliq yoʼqolishi bilan aytiladi. Turkiyada bu vaqt mavsumlarga koʼra katta oʼzgarish koʼrsatadi. Yoz oylarida taxminan 22:00-23:00 oraligʼida, qish oylarida esa 17:30-18:30 oraligʼida aytiladi. Istanbulda yozgi quyosh turgʼunligida taxminan 22:50, qishki quyosh turgʼunligida esa taxminan 17:50 atrofida aytiladi. Sharqiy viloyatlarda ertaroq, gʼarbiy viloyatlarda kechroq aytiladi. Joriy xufton azoni vaqtini EzanVaktim.com dan kuzatishingiz mumkin.
Vitr namozi qanday oʼqiladi?
Vitr namozi 3 rakat sifatida oʼqiladi va yagona salom bilan tugatiladi (Hanafiy). Niyat qilinganidan keyin namoz boshlanadi. Dastlabki ikki rakatda Fotiha va zammi sura oʼqiladi, ikkinchi rakat oxirida oʼtirib Attahiyyot oʼqiladi. Soʼng tik turiladi, uchinchi rakatda Fotiha va zammi sura oʼqiladi. Zammi suradan keyin "Allohu Akbar" deyilib qoʼllar koʼtariladi (qunut takbiri) va qunut duolari oʼqiladi. Soʼng rukuʼga boriladi, sajdalar qilinadi va soʼnggi oʼtirishda barcha duolar oʼqilib salom beriladi.
Xufton namozining vaqti qachon tugaydi?
Xufton namozining vaqti, imsok (fajri sodiq) vaqtining kirishi bilan tugaydi. Yaʼni xufton namozi, kecha boʼyi imsok vaqtigacha oʼqilishi mumkin. Lekin yarim kechadan keyinga qoldirish makruhdir. Imsok vaqtining kirishidan keyin xufton namozi qazo sifatida oʼqiladi. Qazo namozida faqat farz (4 rakat) va vitr (3 rakat) oʼqiladi; sunnatlar qazo qilinmaydi.
Xufton namozini kechiktirish savobmi?
Ha, xufton namozini kechaning dastlabki uchdan biriga qadar kechiktirish mustahabdir (savoblidir). Payg'ambarimiz (s.a.v.) buni tavsiya qilganlar. Ammo jamoat bilan oʼqish imkoni boʼlsa, jamoatni qoldirib yubormaslik koʼproq fazilatlidir. Bundan tashqari uxlab qolish xavfi boʼlsa namozni darhol oʼqish kerak. Yarim kechadan keyinga qoldirish makruhdir, imsok vaqtini oʼtkazib yuborish esa qazoni talab qiladi.
Xufton namozida imom ovoz bilan oʼqiydimi?
Ha, xufton namozining farzida imom dastlabki ikki rakatda jahriy (ovoz chiqarib) oʼqiydi. Uchinchi va toʼrtinchi rakatlarda esa jim (sirriy) oʼqiydi. Bomdod, shom va xufton namozlari ovozli qiroatli namozlardir; peshin va asr namozlari esa jim qiroatli namozlardir. Yakka oʼqigan kishi ham dastlabki ikki rakatda ovoz bilan oʼqishi mumkin; ammo jim oʼqishi ham joiz.
Qunut duolarini bilmasam nima oʼqiyman?
Qunut duolarini hali yodlay olmagan kishilar, ularning oʼrniga "Robbana otina fid-dunya hasanatan va fil-axirati hasanatan va qina azoban-nor" (Robbimiz! Bizga dunyoda yaxshilik ber, oxiratda ham yaxshilik ber va bizni doʼzax azobidan saqla) duosini oʼqishlari mumkin. Baʼzi olimlar, uch marta "Allohummagʼfirli" (Ey Allohim, meni kechir) deyish ham kifoya boʼlishini bildirganlar. Lekin qunut duolarini imkon qadar qisqa muddat ichida yodlash muhimdir.
Xufton bilan shom namozi jamʼ qilinishi mumkinmi?
Hanafiy mazhabiga koʼra namozlarni jamʼ qilish (birlashtirish) faqat haj ibodatida (Arafotda peshin bilan asr, Muzdalifada shom bilan xufton) joizdir. Ammo Shofiiy, Molikiy va Hanbaliy mazhablariga koʼra sayohat, kasallik, qattiq yomgʼir kabi uzrlar bilan shom va xufton namozlari jamʼ qilinishi mumkin. Jamʼi taqdim (shom vaqtida har ikkalasini oʼqish) yoki jamʼi taʼxir (xufton vaqtida har ikkalasini oʼqish) shaklida boʼlishi mumkin. Hanafiy mazhabiga ergashuvchilar, zarurat holatlarida boshqa mazhablarning qarashidan foydalanishlari mumkin.
