Bir Borcun Zamanı Geçtiği İçin İsteyerek Fazlasının Verilmesi
Sorunun Detayı
"Selamünaleyküm hocam, kız kardeşimin eşi benim eşimden kasım 2007 tarihinde 1 hafta sonra ödemek üzere 3000 lira aldı. O sırada hamile olduğum için doğumda lazım olur diye araba almak için para biriktiriyorduk. Enişte bey çok zor durumda olduğunu söylediği için eşim kıyamadı ve bin bir zahmetlerle biriktirdiğimiz parayı ona verdi. Neyse, aradan 6 ay, 1 sene, 2 sene derken 4 seneyi geçti. ortada para falan yok. Borcum vardı, ödeyemedim, şu zaman öderim gibi bi söz de yok... Biz 4 sene önce kendimiz ordan burdan borç bulup aldık arabayı. Borcumuzu da ödedik... Bi ara çok sıkılmıştık, kız kardeşimin ve eşinin umarsız tavrı benim birkaç söz söylememe sebep oldu. Ufak bi tatasızlık oldu, düzeldi. Şimdide 2012 mart-ağustos ayları arasında 500 lira ödeyerek borçlarını taksit taksit kapatmayı uygun gördü. Ama fazladan 1000 lira verecekmiş, bizi mağdur ettğinden dolayı. Yani 3000 lira alıp, 4000 lira ödemiş olacak.Fazladan verdiği para helal midir? Teşekkür ederim... Allah’a emanet olunuz..."
Açıklama
Bir borcun vadesi geçtikten sonra borçlunun isteğiyle fazladan para vermesi, İslam hukukunda önemli bir meseledir. Bu durum, borcun ödenmesi ve fazlasının helal olup olmadığı açısından değerlendirilmelidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, borcun aslı vadesinde ödenmezse ve alacaklı fazladan para isterse veya borçlu fazladan para verirse, bu fazlalık genellikle faiz (riba) sayılır ve haramdır. Ancak borçlu, kendi isteğiyle ve alacaklıya herhangi bir zorlamayla olmadan fazladan para verirse, bu para helal olur.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de faiz kesinlikle haram kılınmıştır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir. Bu, onların, 'Alım satım da faiz gibidir' demelerindendir. Oysa Allah, alım satımı helal, faizi haram kılmıştır." (Bakara, 2:275)
Bir hadis-i şerifte Peygamber Efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
"Faizin her çeşidi haramdır." (Müslim)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, borcun vadesi geçtikten sonra alacaklının fazladan para talep etmesi veya borçlunun fazladan ödeme yapması, İslam'da faiz kapsamına girer ve yasaktır. Ancak burada önemli olan, fazladan verilen paranın zorla mı yoksa gönüllü olarak mı verildiğidir. Eğer borçlu, alacaklıyı zorlamadan, kendi rızasıyla ve pişmanlık veya teşekkür niyetiyle fazladan para veriyorsa, bu para helal olur ve kabul edilir. Çünkü bu durumda fazlalık, bir rıza ve ihsan olarak değerlendirilir.
Örneğinizde, borcun vadesi geçtiği halde alacaklı 1000 lira fazladan almak istemiştir. Eğer bu talep zorlayıcı değil, gönüllü bir iyilik ve telafi niyetiyle yapılmışsa, borçlunun fazladan verdiği 1000 lira helal olur. Fakat alacaklı bu fazlalığı zorla talep etmişse veya borçlu buna mecbur bırakılmışsa, bu faiz olur ve caiz değildir.
Günümüzde borç ilişkilerinde, özellikle aile içinde yaşanan bu tür durumlarda, karşılıklı anlayış ve kolaylık esastır. Borçlu zor durumda ise alacaklı da zorlamamalı, borcun aslı kadarını almakla yetinmelidir. Fazla ödeme ise tamamen gönüllülük esasına dayanmalıdır.
Diğer Görüşler
Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de benzer şekilde, vadesi geçen borcun fazlasının alınması faiz sayılır. Ancak gönüllü verilen fazlalık helaldir. Maliki mezhebinde ise benzer hükümler vardır, ancak bazı durumlarda fazlalık daha dikkatli değerlendirilir. Genel olarak mezhepler arasında bu konuda ihtilaf yoktur.
Sonuç
Özetle, borcun vadesi geçtikten sonra fazladan verilen para, borçlunun gönüllü rızasıyla verilmişse helaldir. Zorlama varsa haramdır. Bu nedenle, fazladan verilen 1000 lira, zorla değilse helal kabul edilir. Allah kolaylık versin.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
