Alacakları Bankanın Ödemesi
Sorunun Detayı
"Bir şahsın parası yoktur. Ama alış veriş yapmak zorundadır. İş yerine gider. Ve der ki "Benim şu an cebimde nakit param yok. Ben ancak bir ay sonra ödeyebilirim. Ayrıca ödeyeceğim de garantidir. Ödememe gibi bir durumum asla yoktur. Kabul ediyor musun?" İş yeri kabul eder ve bir aylık vade ile o malı 100 YTL ye satar. Ertesi gün banka devreye girer ve der ki: "Dün 1 ay vadeli sattığın malın parasını ben sana hemen ödeyeyim. Yani 1 ay sonra alacağın paranı hemen bugün al ancak sana 97 YTL öderim der ve iş yeri bu şartı kabul eder, parasını alır." Caiz mi?"
Açıklama
Bir malın vadeli satışından doğan alacağın, vadeden önce banka tarafından iskonto edilerek peşin ödenmesi durumu, İslam hukukunda faiz ve ribâ ile ilişkilendirilen önemli bir meseledir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, vadeli satıştan doğan alacağın vadeden önce iskonto edilerek (yani belli bir indirimle) peşin ödenmesi, eğer bu işlem faiz (ribâ) unsuru taşıyorsa caiz değildir. Çünkü bu tür işlemler, Kur'an ve sünnette yasaklanan ribâ kapsamına girer.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de ribâ kesin olarak haram kılınmıştır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir. Onların yaptıkları, alınıp verilmek suretiyle çoğalır." (Bakara, 2/275)
Hz. Peygamber (s.a.v) de ribâ ile ilgili birçok hadisinde kesin yasaklamalar getirmiştir:
"Altın altınla, gümüş gümüşle, buğday buğdayla, arpa arpayla, hurma hurmayla, tuz tuzla aynı miktarda ve aynı türde takas edilir; eğer miktar veya tür farklıysa peşin yapılır." (Buhari, Ribâ, 1)
Detaylı Açıklama
Burada yaşanan durum, iş yerinin vadeli satış yaptığı malın parasını bir ay sonra alacağına dair hakkını, banka aracılığıyla erken tahsil etmesidir. Banka, bu alacağı peşin ödemek için bir indirim (iskonto) yapmaktadır. Bu iskonto, alacağın nominal değerinden daha az bir bedelle alınmasıdır. İslam hukukunda vadeli satışta alacağın vadeden önce iskonto edilerek satılması, ribâ olarak değerlendirilir ve haramdır.
Bu durum, alacağın vadesinden önce paraya çevrilmesi için yapılan bir faiz işlemidir. Çünkü alacak sahibi, parasını erken almak için belli bir bedel (indirim) ödemektedir. Bu da ribâ yasağını ihlal eder.
Günümüzde bankalar ve finans kurumları, alacakların iskonto edilmesi yoluyla finansman sağlarlar. Ancak bu işlemler İslam hukukuna uygun yapılmadığı sürece caiz değildir. İslami finans kurumları ise bu tür işlemleri faizsiz yöntemlerle (mudaraba, murabaha gibi) yapmaya çalışır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak bu tür iskonto işlemlerini ribâ kapsamında değerlendirir ve caiz görmezler. Ancak bazı çağdaş İslam finans kurumları, belirli şartlar altında ve faizsiz yöntemlerle bu tür işlemleri yapmaya çalışmaktadır. Yine de klasik fıkıh açısından bu işlem sakıncalıdır.
Sonuç
Değerli Müslüman, vadeli satıştan doğan alacağın vadeden önce iskonto edilerek banka tarafından peşin ödenmesi ribâ yasağına girer ve caiz değildir. Bu nedenle böyle bir işlemden kaçınmak ve faizsiz finansman yöntemlerini tercih etmek gerekir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
