Haccın Sünnetleri

Haccın Sünnetleri

Hac, İslam’ın beş temel esasından biri olup, farz ibadetler arasında yer alır. Ancak farz ve vacip hükümlerinin yanı sıra, haccın daha faziletli ve mükemmel bir şekilde yerine getirilmesi için Peygamber Efendimiz’in (s.a.s) uyguladığı ve tavsiye ettiği bazı sünnetler de bulunmaktadır. Bu sünnetler, haccın ruhuna uygun bir şekilde eda edilmesine, ibadetin daha huşûlu ve bereketli olmasına katkı sağlar. Haccın sünnetleri, hem ibadetin şeklî yönünü hem de manevî derinliğini artıran davranışlar ve dualar bütünüdür. Bu makalede, haccın sünnetleri, delilleri, mezhepler arası görüş farklılıkları ve günümüzdeki uygulama biçimleri ele alınacaktır.

Haccın Sünnetlerinin Tanımı ve Önemi

Sünnet, İslam hukukunda Peygamber Efendimiz’in (s.a.s) farz ve vacip dışında yaptığı, tavsiye ettiği veya müstehap gördüğü davranışları ifade eder. Haccın sünnetleri de, Hz. Peygamber’in (s.a.s) haccı esnasında uyguladığı, ashabına öğrettiği ve Müslümanlara örnek olarak bıraktığı davranışlar ve dualardır. Bu sünnetler, haccın farz ve vaciplerini tamamlayıcı nitelikte olup, ibadetin daha faziletli ve kabul olma ihtimalini artırıcı özellik taşır.

Haccın sünnetlerine riayet etmek, ibadetin kemale ermesine vesile olur. Nitekim Peygamber Efendimiz (s.a.s), “Hac, Arafat’tır” (Tirmizî, “Hac”, 57) buyurarak haccın özünü vurgularken, diğer sünnetlerin de bu özü tamamladığını ifade etmiştir. Sünnetlere uygun bir hac, hem Allah’ın rızasını kazanmaya hem de Peygamber’in (s.a.s) sünnetine ittiba etmeye vesile olur.

“De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” (Âl-i İmrân 3/31)

“Peygamber size ne verdiyse onu alın, size neyi yasakladıysa ondan da sakının.” (Haşr 59/7)

Haccın Başlıca Sünnetleri

Haccın sünnetleri, ihrama girmeden önceki hazırlıklardan başlayarak, haccın tamamlanmasına kadar geçen süreçte yerine getirilen davranışlar ve dualardır. Bu sünnetler, genel olarak şu başlıklar altında toplanabilir:

• İhrama girmeden önceki hazırlıklar ve sünnetler
• İhramlı iken yerine getirilen sünnetler
• Mekke’de ve Harem bölgesinde yapılan sünnetler
• Arafat, Müzdelife ve Mina’da yerine getirilen sünnetler
• Tavaf ve sa’y ile ilgili sünnetler
• Veda tavafı ve haccın tamamlanmasıyla ilgili sünnetler

1. İhrama Girmeden Önceki Hazırlıklar ve Sünnetler

Hac veya umreye niyet eden kişinin, ihrama girmeden önce bazı hazırlıkları yapması ve sünnetlere riayet etmesi müstehaptır. Bu hazırlıklar şunlardır:

• Gusletmek veya abdest almak: İhrama girmeden önce gusletmek veya abdest almak sünnettir. Hz. Peygamber (s.a.s), ihrama girmeden önce gusletmiştir (Buhârî, “Hac”, 20; Müslim, “Hac”, 1). Gusül, hem bedeni temizlemek hem de manevi bir hazırlık yapmak anlamına gelir.
• Tırnakları kesmek ve kasık/koltuk altı kıllarını temizlemek: İhrama girmeden önce tırnakların kesilmesi, kasık ve koltuk altı kıllarının temizlenmesi sünnettir. Bu, ihrama girmeden önce bedeni temiz ve düzenli hale getirmek içindir.
• Güzel koku sürünmek: İhrama girmeden önce güzel koku sürünmek sünnettir. Hz. Aişe (r.a) validemiz, Peygamber Efendimiz’in (s.a.s) ihrama girmeden önce güzel koku süründüğünü belirtmiştir (Buhârî, “Hac”, 21; Müslim, “Hac”, 2). Ancak ihramlı iken koku sürünmek yasaktır.
• İhram elbisesi giymek: Erkeklerin, ihram elbisesi olarak beyaz ve dikişsiz iki parça örtü (izar ve rida) giymesi sünnettir. Bu örtüler, dünyevi ziynetlerden uzaklaşmayı ve eşitliği simgeler. Kadınlar ise normal kıyafetleriyle ihrama girerler, ancak yüzlerini örtmezler.
• İhram namazı kılmak: İhrama girmeden önce iki rekât namaz kılmak sünnettir. Bu namaz, ihrama girmenin manevi bir hazırlığı olarak görülür. Namazdan sonra hac veya umreye niyet edilir ve telbiye getirilir.

“Peygamber (s.a.s) ihrama girerken iki rekât namaz kılar ve ihram elbisesini giyerdi.” (Buhârî, “Hac”, 20)

2. İhramlı İken Yerine Getirilen Sünnetler

İhrama girdikten sonra, hac veya umre ibadetini tamamlayıncaya kadar bazı sünnetlere riayet edilir. Bunlar şunlardır:

• Telbiye getirmek: İhrama girdikten sonra telbiye getirmek sünnettir. Telbiye, “Lebbeyk Allahümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk, innel-hamde ven-ni’mete leke vel-mülk, lâ şerîke lek” şeklinde okunur. Telbiye, Allah’ın davetine icabet etmenin bir ifadesidir ve ihram süresince sık sık tekrarlanır.

“Peygamber (s.a.s) ihrama girdiğinde telbiye getirir ve şöyle derdi: Lebbeyk Allahümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk, innel-hamde ven-ni’mete leke vel-mülk, lâ şerîke lek.” (Buhârî, “Hac”, 26; Müslim, “Hac”, 19)

• Tekbir, tehlil ve salavat getirmek: İhramlı iken Allah’ı zikretmek, tekbir, tehlil ve salavat getirmek sünnettir. Bu zikirler, ihram süresince yapılabilir ve hac ibadetinin manevi yönünü güçlendirir.
• Mescid-i Haram’a girerken sağ ayakla girmek: Mescid-i Haram’a girerken sağ ayakla girmek ve “Allahümmeftah lî ebvâbe rahmetik” (Allah’ım, bana rahmet kapılarını aç) diye dua etmek sünnettir.

3. Mekke’de ve Harem Bölgesinde Yapılan Sünnetler

Mekke’ye ulaşan hacı adayının, Harem bölgesinde ve Mescid-i Haram’da bazı sünnetleri yerine getirmesi müstehaptır. Bunlar şunlardır:

• Mekke’ye girerken dua etmek: Mekke’ye girerken dua etmek ve şehre hürmet göstermek sünnettir. Hz. Peygamber (s.a.s), Mekke’ye girerken şöyle dua etmiştir: “Allah’ım, burayı bize emniyetli kıl, halkına rızık ver.” (Buhârî, “Hac”, 44)
• Kabe’yi görünce dua etmek: Kabe’yi ilk gördüğünde dua etmek ve tekbir getirmek sünnettir. Bu, Kabe’nin manevi heybetine duyulan saygının bir ifadesidir.
• Hacerü’l-Esved’i istilam etmek: Tavafa başlarken Hacerü’l-Esved’i istilam etmek (selamlamak) sünnettir. İstilam, Hacerü’l-Esved’e el sürmek veya uzaktan işaret ederek selamlamak anlamına gelir. Hz. Ömer (r.a), “Eğer Resûlullah’ı (s.a.s) seni öperken görmeseydim, seni öpmezdim” demiştir (Buhârî, “Hac”, 50).
• Tavaf esnasında remel yapmak: Erkeklerin, tavafın ilk üç şavtında remel yapması (hızlı ve çalımlı yürümek) sünnettir. Bu, Hz. Peygamber’in (s.a.s) Mekke’nin fethi sırasında yaptığı bir sünnettir (Buhârî, “Hac”, 55). Kadınlar remel yapmazlar.
• Iztıba yapmak: Erkeklerin, tavaf esnasında ridalarını sağ koltuk altından geçirip sol omuzlarına atmaları (ıztıba) sünnettir. Bu da remel gibi, tavafın ilk üç şavtında yapılır.
• Tavaf namazı kılmak: Tavafın ardından iki rekât namaz kılmak sünnettir. Bu namaz, Makam-ı İbrahim’in arkasında veya Mescid-i Haram’ın uygun bir yerinde kılınır. Namazdan sonra dua etmek de müstehaptır.

4. Arafat, Müzdelife ve Mina’da Yerine Getirilen Sünnetler

Arafat, Müzdelife ve Mina, haccın en önemli vakfelerinin yapıldığı yerlerdir. Bu mekanlarda yerine getirilen bazı sünnetler şunlardır:

• Arafat’a çıkmadan önce gusletmek: Arefe günü Arafat’a çıkmadan önce gusletmek sünnettir. Bu, hem bedeni temizlemek hem de manevi bir hazırlık yapmak içindir.
• Arafat’ta vakfe esnasında dua etmek: Arafat’ta vakfe esnasında bol bol dua etmek, tevbe etmek ve zikirle meşgul olmak sünnettir. Hz. Peygamber (s.a.s), Arafat’ta vakfe yaparken ellerini kaldırarak dua etmiştir (Müslim, “Hac”, 147).
• Güneş batmadan önce Arafat’tan ayrılmamak: Güneş batmadan önce Arafat’tan ayrılmamak sünnettir. Vakfe, güneş batıncaya kadar devam eder.
• Müzdelife’de gecelemek ve sabah namazını kıldıktan sonra vakfe yapmak: Müzdelife’de gecelemek ve sabah namazını kıldıktan sonra vakfe yapmak sünnettir. Hz. Peygamber (s.a.s), Müzdelife’de gecelemiş ve sabah namazını kıldıktan sonra vakfe yapmıştır (Buhârî, “Hac”, 98).
• Mina’da şeytan taşlama esnasında dua etmek: Mina’da şeytan taşlama (remy-i cimar) esnasında her taş atıldıktan sonra tekbir getirmek ve dua etmek sünnettir. Hz. Peygamber (s.a.s), taş atarken tekbir getirmiştir (Buhârî, “Hac”, 116).
• Kurban kesmeden önce tıraş olmamak: Kurban kesmeden önce tıraş olmamak sünnettir. Tıraş, kurban kesildikten sonra yapılır. Bu, Hz. Peygamber’in (s.a.s) sünnetine uygun bir davranıştır (Buhârî, “Hac”, 124).

5. Tavaf ve Sa’y ile İlgili Sünnetler

Tavaf ve sa’y, haccın temel rükünlerinden olup, bu ibadetler esnasında da bazı sünnetlere riayet edilir:

• Tavafa Hacerü’l-Esved’den başlamak: Tavafa Hacerü’l-Esved’den başlamak ve her şavtta Hacerü’l-Esved’i istilam etmek sünnettir.
• Tavaf esnasında dua etmek: Tavaf esnasında dua etmek ve Kur’an okumak sünnettir. Hz. Peygamber (s.a.s), tavaf esnasında dua etmiştir (Tirmizî, “Hac”, 39).
• Sa’y esnasında yeşil ışıklar arasında hızlı yürümek: Sa’y esnasında Safa ile Merve arasındaki yeşil ışıklar arasında erkeklerin hızlı yürümesi (hervele) sünnettir. Kadınlar normal yürürler.
• Sa’y esnasında dua etmek: Sa’y esnasında dua etmek ve zikirle meşgul olmak sünnettir. Hz. Peygamber (s.a.s), sa’y esnasında dua etmiştir (Müslim, “Hac”, 147).

6. Veda Tavafı ve Haccın Tamamlanmasıyla İlgili Sünnetler

Hac ibadeti tamamlandıktan sonra, Mekke’den ayrılmadan önce veda tavafı yapmak sünnettir. Veda tavafı, haccın son rüknü olup, şu sünnetlere riayet edilir:

• Veda tavafı yapmak: Hac ibadeti tamamlandıktan sonra, Mekke’den ayrılmadan önce veda tavafı yapmak sünnettir. Hz. Peygamber (s.a.s), “Sizden biriniz, son olarak Kabe’yi tavaf etmedikçe Mekke’den ayrılmasın” buyurmuştur (Buhârî, “Hac”, 132).
• Veda tavafından sonra dua etmek: Veda tavafından sonra Makam-ı İbrahim’in arkasında veya Mescid-i Haram’ın uygun bir yerinde dua etmek sünnettir.
• Mekke’den ayrılırken dua etmek: Mekke’den ayrılırken dua etmek ve şehre hürmet göstermek sünnettir. Hz. Peygamber (s.a.s), Mekke’den ayrılırken şöyle dua etmiştir: “Allah’ım, bize Mekke’de emniyet ver, halkına rızık ver ve bizi tekrar buraya döndür.” (Buhârî, “Hac”, 44)

Mezhep Görüşleri

Haccın sünnetleri konusunda mezhepler arasında bazı farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklılıklar, genellikle sünnetlerin bağlayıcılığı ve uygulama şekilleri ile ilgilidir.

• Hanefî Mezhebi: Hanefî mezhebinde, haccın sünnetleri müstehap olarak kabul edilir. Bu sünnetlere riayet etmek faziletli olmakla birlikte, terk edilmesi haccı geçersiz kılmaz veya ceza gerektirmez. Ancak sünnetlere uygun bir hac, daha faziletli ve mükemmel kabul edilir.
• Şâfiî Mezhebi: Şâfiî mezhebinde, haccın sünnetleri de önemlidir ve bu sünnetlere riayet etmek tavsiye edilir. Ancak Hanefî mezhebinde olduğu gibi, sünnetlerin terk edilmesi haccı geçersiz kılmaz. Şâfiîler, tavaf namazının vacip olduğunu kabul ederler.
• Mâlikî Mezhebi: Mâlikî mezhebinde, haccın sünnetlerine riayet etmek faziletli görülmekle birlikte, bu sünnetlerin terk edilmesi haccı geçersiz kılmaz. Mâlikîler, tavaf namazının sünnet olduğunu kabul ederler.
• Hanbelî Mezhebi: Hanbelî mezhebinde, haccın sünnetlerine riayet etmek önemlidir ve bu sünnetlerin terk edilmesi mekruh görülür. Hanbelîler, tavaf namazının vacip olduğunu kabul ederler.

Günümüzde Haccın Sünnetlerinin Uygulanması

Günümüzde hac ibadeti, milyonlarca Müslüman tarafından yerine getirilmektedir. Bu yoğunluk, bazı sünnetlerin uygulanmasını zorlaştırabilmektedir. Ancak hacı adaylarının, imkânlar ölçüsünde sünnetlere riayet etmeleri önemlidir. Günümüzde haccın sünnetlerinin uygulanmasıyla ilgili bazı hususlar şunlardır:

• İhrama girmeden önceki hazırlıklar: Günümüzde hacı adayları, ihrama girmeden önce gusletme, tırnak kesme ve güzel koku sürünme gibi sünnetlere riayet edebilirler. Bu hazırlıklar, ihrama girmenin manevi yönünü güçlendirir.
• Telbiye ve zikir: İhramlı iken telbiye getirmek ve zikirle meşgul olmak, günümüzde de kolaylıkla yerine getirilebilecek sünnetlerdendir. Hacı adayları, ihram süresince sık sık telbiye getirerek Allah’ın davetine icabet ettiklerini hatırlayabilirler.
• Tavaf ve sa’y esnasında sünnetlere riayet: Tavaf ve sa’y esnasında remel, ıztıba ve hervele gibi sünnetlere riayet etmek, günümüzde de mümkündür. Ancak yoğunluk nedeniyle bu sünnetlerin yerine getirilmesi zor olabilir. Bu durumda, hacı adayları imkânlar ölçüsünde bu sünnetlere riayet etmeye çalışmalıdırlar.
• Dua ve zikir: Hac ibadeti esnasında dua etmek ve zikirle meşgul olmak, günümüzde de önemini koruyan sünnetlerdendir. Hacı adayları, Arafat’ta, Müzdelife’de ve Mina’da bol bol dua ederek Allah’a yakınlaşabilirler.
• Veda tavafı: Günümüzde veda tavafı, hac ibadetinin son rüknü olarak yerine getirilir. Hacı adayları, Mekke’den ayrılmadan önce veda tavafı yaparak haccı tamamlarlar.

Sonuç

Haccın sünnetleri, farz ve vaciplerin yanı sıra, ibadetin daha faziletli ve mükemmel bir şekilde yerine getirilmesine vesile olan davranışlar ve dualardır. Bu sünnetler, Peygamber Efendimiz’in (s.a.s) haccı nasıl eda ettiğini gösteren örnekler olup, Müslümanların bu sünnetlere riayet etmeleri, hem ibadetin kabulüne hem de Allah’ın rızasını kazanmaya vesile olur. Hacı adaylarının, imkânlar ölçüsünde bu sünnetlere riayet etmeleri, haccın manevi yönünü güçlendirecek ve ibadetin daha huşûlu bir şekilde yerine getirilmesini sağlayacaktır.

Haccın sünnetlerine riayet etmek, aynı zamanda Peygamber Efendimiz’in (s.a.s) sünnetine ittiba etmenin bir göstergesidir. Bu nedenle, hacı adaylarının, haccın farz ve vaciplerini yerine getirmenin yanı sıra, sünnetlere de özen göstermeleri büyük önem taşır. Unutulmamalıdır ki, sünnetlere riayet etmek, ibadetin kemale ermesine ve Allah’ın rızasını kazanmaya vesile olur.

“Kim benim sünnetimi ihya ederse, beni sevmiş olur. Beni seven de cennette benimle beraber olur.” (Tirmizî, “İlim”, 16)