Önceden Verilmiş Borç Sonradan Zekat Yerine Sayılabilir mi?
Sorunun Detayı
"Selam aleykum Hocam. Bir yakınıma hatırı sayılır bir borç para verdim. Süresi geldiği halde ödemedi, ödeme niyeti de yok, bundan sonra belki de ödeme gücüde olmayacak, ben bu arkadaşı dünya ve ahirette bu sorumluluktan kurtarmak için hem de bu verdiğim parayı zekatımdan düşerek silebilir miyim. Zekatımdan düşebilir miyim?"
Açıklama
Bu soruda, önceden verilmiş bir borcun sonradan zekat yerine sayılıp sayılmayacağı konusu ele alınmaktadır. Borç verilen kişinin ödemede niyeti ve gücü yoksa, borcun zekat olarak kabul edilip edilmeyeceği sorgulanmaktadır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, önceden verilmiş borçlar zekat yerine sayılmaz. Zekat, malın nisap miktarına ulaşması ve yılını doldurması şartıyla, belirlenen mal türleri üzerinden verilmelidir. Borcun ödenmemesi veya ödenememesi, borcun zekat yerine geçmesini sağlamaz.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de zekatın maldan verilmesi emredilir:
"Mallarınızda belirli bir miktar (nisap) ve yıl tamamlandıktan sonra zekat verin." (Bakara, 2/267)
Hz. Peygamber (s.a.v) de zekatın belirli mal türlerinden verilmesini belirtmiştir:
"Zekat, altın, gümüş, deve, sığır ve koyundan verilir." (Buhari, Zekat 1)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, borç vermek sadaka ve iyilik olarak çok değerlidir ancak bu borcun ödenmemesi veya ödenemeyecek olması, onu zekat yerine koymaz. Zekat, malın temizlenmesi ve ihtiyaç sahiplerine verilmesi için farz kılınmıştır. Borç ise bir alacak hakkıdır ve zekatın hükmü farklıdır.
Eğer borçlu kişi ödeme niyeti yoksa ve ödeme gücü de yoksa, borcu bağışlamak sadaka ve iyilik olur. Ancak bu, zekatın yerine geçmez. Zekat, sahip olunan maldan verilmelidir. Ayrıca, zekat vermekle borç alacak ilişkisi birbirinden ayrıdır; zekat, malın temizlenmesi ve paylaşılmasıdır, borç ise karşılıklı bir hak ve yükümlülüktür.
Bu durumda, borcu bağışlamak güzel bir davranıştır fakat zekatınızı ayrıca hesaplayıp vermeniz gerekir. Zekatınızı vermekle hem Allah'ın emrini yerine getirmiş olursunuz hem de malınızı temizlemiş olursunuz.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de benzer şekilde, borcun zekat yerine sayılması kabul edilmez. Zekatın maldan verilmesi gerektiği konusunda ittifak vardır. Ancak bazı alimler, borcun tahsil edilemeyeceği kesinleşirse, bağışlanmasının sadaka hükmünde olduğunu belirtirler.
Sonuç
Önceden verilmiş borcu, ödenmeme durumu nedeniyle zekat yerine saymak caiz değildir. Borcu bağışlamak iyidir ancak zekatınızı ayrıca vermelisiniz.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
