Doktorlar Eşantiyonları Nasıl Kullanmalı?
Sorunun Detayı
"Değerli hocam, aile hekimi olarak çalışmaktayım. Bizlere ilaç firmaları gelip kağıt, kalem, dil basacağı, bardak gibi çok, bir maliyeti olmayan, iş yerinde çoğunlukla iş amacıyla kullandığımız ürünler getirmektedirler. Gerçi devlet bunlar için bizlere zaten ödeme yapmakta, bu tür sarf malzemeleri almak bizim sorumluluğumuzda. Ayrıca bazı ilaçların numunelerini de getiriyorlar ki, bunları sağlık güvencesi olmayan veya köylerde oturup ilçe merkezine pek gelemeyen hastalara, aşı yaptığımız çocuklara vs. dağıtıyoruz. Şüphesiz kendi ilaçlarının yazılması için bu tür reklam amaçlı hediyeler veriyorlar. Ben elimden geldiğince ve bilgim dahilinde hastaların fayda göreceği ilaçları yazmaya çalışıyorum.Yani onların reklamlarının çok bir etkisi olmuyor ancak tabi insanız, hiç etkilenmemek de mümkün değil. Sürekli çalıştıkları için onların ilaçları daha çabuk insanın aklına geliyor.Ancak aramızda şunu getir ki ilacını yazayım gibi bir şey söz konusu değil. Zaten şu anki uygulamada benim yazdığım ilacı eczane etken maddesi aynı kalmak şartıyla dilediği ilaca değiştirebiliyor ki çoğunu bu şekilde değiştirerek veriyorlar. Bunları alıp kullanalım mı, yoksa sadece hastalara; öğrencilere, çocuklara falan hediye olarak dağıtmak için gerekli olanları alıp(kalem, defter, not kağıdı gibi) dağıtalım mı, ya da hiç muhatap olmayalım mı?"
Açıklama
Doktorların ilaç firmalarından aldıkları eşantiyonlar ve promosyon ürünlerinin kullanımı, hem mesleki etik hem de İslami açıdan değerlendirilmesi gereken bir konudur.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, doktorların ilaç firmalarından aldıkları maddi değeri düşük ve iş yerinde kullanılan sarf malzemeleri (kalem, defter, bardak vb.) mesleki ihtiyaçlar kapsamında makul sayılır ve caizdir. Ancak, ilaç numunelerinin veya promosyonların hastalara fayda sağlamak amacıyla ve ihtiyaç doğrultusunda verilmesi, menfaat karşılığı veya rüşvet olarak alınması veya hastaların zararına olacak şekilde kullanılması caiz değildir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de dürüstlük ve haksız kazançtan kaçınma emredilmiştir:
“Ve hile yapmayın, çünkü Allah hile yapanları sevmez.” (Maide, 5/42)
Hz. Peygamber (s.a.v) de mesleki etik ve dürüstlükle ilgili şöyle buyurmuştur:
“Her alım-satımda hilekarlık yapan kimse kıyamet gününde Allah’a karşı haksızlık etmiş olur.” (Buhari, Ticaret, 87)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, ilaç firmalarının getirdiği kalem, defter gibi iş yerinde kullanılan küçük promosyon ürünlerini almak, mesleki ihtiyaçlarınız doğrultusunda ve makul miktarda ise Hanefi mezhebine göre uygundur. Bunlar, işinizi kolaylaştıran ve hastalarınıza daha iyi hizmet vermenize yardımcı olan araçlardır.
İlaç numuneleri konusunda ise, bunların hastalara ücretsiz ve ihtiyaçları doğrultusunda verilmesi önemlidir. Özellikle sağlık güvencesi olmayan veya ulaşımı zor olan hastalara numune ilaç vermek, onların tedavisine katkı sağlıyorsa caizdir. Ancak, ilaç firmalarının bu numuneleri doktorların ilaç yazma tercihlerini etkilemek amacıyla vermesi, mesleki etik ve İslam ahlakı açısından sakıncalıdır. Bu nedenle, ilaç seçiminde önceliğiniz hastanın menfaati olmalı, reklam ve promosyon etkisinde kalmamalısınız.
Türkiye’de eczanelerin etken madde bazında ilacı değiştirme hakkı, doktorların ilaç firmalarının promosyonlarına karşı bağımsız kalmasını kolaylaştırmaktadır. Bu da sizin doğru ilacı yazmanız açısından bir güvence sağlar.
Sonuç olarak, promosyon ürünlerini makul ölçüde ve iş amaçlı kullanabilir, ilaç numunelerini ise hastaların faydasına olacak şekilde dağıtabilirsiniz. Ancak, menfaat karşılığı veya reklam etkisiyle hareket etmekten kaçınmalısınız. Mesleki sorumluluğunuz ve İslami ahlak gereği, dürüstlük ve hastaların yararını gözetmek esastır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde, rüşvet ve haksız kazanç içeren promosyonları caiz görmezler. Ancak, iş yerinde kullanılan küçük ve değeri düşük hediyeler konusunda ihtilaf yoktur. Bazı alimler, bu tür hediyelerin doktorun mesleki bağımsızlığını zedelememesi şartıyla kabul edilebilir olduğunu belirtir.
Sonuç
İlaç firmalarının getirdiği küçük iş yeri malzemelerini makul ölçüde kullanmak ve ilaç numunelerini hastaların yararına dağıtmak caizdir. Ancak, menfaat karşılığı veya reklam etkisiyle hareket etmekten kaçının. Mesleki ve ahlaki sorumluluğunuzu ön planda tutunuz.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
