Bomdod azoni nima?
Bomdod azoni — Islomda kunning birinchi namoz vaqti kirganini eʼlon qiladigan azon boʼlib, subhi sodiq deb ataladigan tong yorishishi bilan birga aytiladi. Besh vaqt azonning birinchisi boʼlgan bomdod azoni boshqa azonlardan farqli oʼlaroq oʼzida maxsus bir iborani saqlaydi: "As-salotu xayrun minan-navm" yaʼni "Namoz uyqudan yaxshiroqdir" ifodasi faqat bomdod azonida aytiladi. Bu ibora moʼminlarga tunning qorongʼusida uyqudan turib, Alloh huzurida namozga turish qanchalik buyuk neʼmat ekanini eslatuvchi maxsus daʼvatdir.
Bomdod azonining boshqa azonlardan ajralib turadigan eng yorqin xususiyati subhi sodiq va subhi kozib tushunchalari bilan bevosita bogʼliqligidir. Subhi kozib — tun qorongʼusida ufqda paydo boʼladigan va qisqa muddatda yoʼqolib ketadigan aldovchi yorugʼlikdir; subhi sodiq esa ufq boʼylab yoyilgan va asta-sekin kuchayib boruvchi haqiqiy yorugʼlikdir. Bomdod azoni subhi sodiq paydo boʼlishi bilan aytiladi. Bu nozik farqni bilish, ayniqsa roʼza tutuvchilar uchun katta ahamiyatga ega; chunki imsok vaqti subhi sodiq bilan boshlanadi.
Tarix davomida musulmon jamiyatlarida bomdod azoni alohida oʼringa ega boʼlgan. Usmonli davrida muazzinlar bomdod azonini ayniqsa kuchli va taʼsirli ovozda aytib, mahalla xalqini namozga turgʼizish vazifasini katta masʼuliyat tuygʼusi bilan bajarganlar. Bugun ham masjid karnaylari orqali aytiladigan bomdod azoni butun islom dunyosida millionlab odamlar kunini boshlash uchun birinchi vositadir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Azonni eshitganingizda muazzin aytayotgan soʼzlarni siz ham takrorlang" (Muslim, Salot, 7) deb buyurgan holda, azondan keyin qilinadigan duo va zikrlar borasida ummatga yoʼl koʼrsatganlar.
Bomdod azoni islom madaniyatida nafaqat daʼvat, balki ayni paytda zamon oʼlchovi va ijtimoiy tartib vositasi hamdir. Usmonli shaharlarida kundalik hayot bomdod azoni bilan boshlanardi: doʼkonlar ochilar, madrasa talabalari darsga tayyorgarlik koʼrar va jamiyatning umumiy maromi shu birinchi azon bilan shakl olardi. Bugun ham, ayniqsa Ramazon oyida bomdod azonining iftor va saharlik orasidagi oʼtish nuqtasida tutgan oʼrni bu qadimiy ibodatning ijtimoiy vazifasini yaqqol koʼrsatib turadi.
Bomdod azoni necha soatda aytiladi?
"Bugun bomdod azoni soat nechada?" degan savol Turkiyada va Markaziy Osiyo mamlakatlarida eng koʼp soʼraladigan diniy savollardan biridir. Bomdod azoni vaqti yashayotgan shaharning geografik joylashuvi (kenglik va uzunlik) va yilning qaysi faslida ekanligiga koʼra sezilarli darajada oʼzgaradi. Bir mamlakatning sharqidagi shahar bilan gʼarbidagi shahar oʼrtasida bir kun uchun 30-40 daqiqaga yetadigan farq boʼlishi mumkin. Xuddi shunday yoz va qish oylarida bir xil shaharda bomdod azoni vaqti 2-3 soatga oʼzgarishi mumkin.
Masalan, Istanbulda yozgi quyosh turgʼunligiga yaqin kunlarda bomdod azoni soat 03:25-03:35 oraligʼida aytilsa, qishki quyosh turgʼunligida bu vaqt 06:25-06:35 atrofidadir. Toshkentda yozda bomdod taxminan 03:00-03:30 atrofida, qishda esa 06:00-06:30 oraligʼida boʼladi. Turkiyaning eng sharqidagi Hakkoride bomdod azoni Istanbulga nisbatan taxminan 40 daqiqa avval, eng gʼarbidagi Edirneda esa taxminan 15 daqiqa keyinroq aytiladi.
Bomdod azoni vaqtiga taʼsir qiluvchi yana bir muhim omil — kenglik darajasidir. Shimoldagi shaharlar (masalan, Sinop, Trabzon, Toshkent shimoli) janubdagi shaharlarga nisbatan yoz oylarida bomdodi erta keladi. Buning sababi yozgi quyosh turgʼunligida shimolda kechaning qisqaroq boʼlishi va tongning erta otishidir. Qish oylarida esa bu holat teskari boʼladi.
Turkiya Diniy ishlar boshqarmasi (Diyanet) Turkiyadagi barcha viloyat va tumanlar uchun astronomik hisob-kitoblarga asoslanib bomdod azoni vaqtlarini hisoblab, eʼlon qiladi. Bu vaqtlar quyoshning ufqdan pastdagi burchagi (fajr burchagi) boʼyicha aniqlanadi. Diyanet fajr burchagi sifatida 18 darajani qoʼllaydi; bu esa bomdod azoni subhi sodiq aynan boshlangan paytda aytilishini anglatadi. Joriy bomdod azoni vaqtlarini EzanVaktim.com orqali yoki Diyanet rasmiy mobil ilovasidan kuzatishingiz mumkin. Sahifa yuqorisidagi dinamik soat koʼrsatkichimiz joylashgan oʼrningizga koʼra joriy bomdod azoni vaqtini avtomatik tarzda koʼrsatadi.
Bomdod namozi vaqti qachon kiradi?
Bomdod namozi vaqti subhi sodiq deb ataladigan ikkinchi fajr tugʼilishi bilan boshlanadi va quyosh diskining ufqdan koʼrina boshlashigacha (tulu' ush-shams) davom etadi. Fiqh manbalarida bomdod namozi vaqti ushbu ikki paytlik oraliqda aniq belgilangan. Lekin oddiy koʼrinadigan bu taʼrif ortida islom olimlari asrlar davomida diqqat bilan oʼrgangan astronomik va fiqhiy chuqurlik yotadi.
Subhi sodiq bilan subhi kozib oʼrtasidagi farqni ajrata bilish bomdod namozi vaqtini toʼgʼri belgilash uchun hayotiy ahamiyatga ega. Subhi kozib (yolgʼonchi fajr) — tun qorongʼusida ufqda tik koʼtariluvchi va qisqa fursatda yoʼqolib ketuvchi ingichka, oq nurli chiziqdir. Bu nur quyosh nurlarining atmosferaning yuqori qatlamlaridan aks etishi natijasida paydo boʼladi va haqiqiy yorugʼlikning xabarchisi emas. Subhi sodiq (haqiqiy fajr) esa ufq boʼylab gorizontal yoyiluvchi, davomli kengayib va kuchayib boruvchi yorugʼlikdir. Bu yorugʼlik endi yoʼqolmaydi, balki uzluksiz oshib boradi va quyosh chiqishigacha davom etadi. Islom fiqhida bomdod namozi vaqti subhi sodiqning paydo boʼlishi bilan boshlanadi.
Astronomik jihatdan subhi sodiq quyoshning ufqdan pastda maʼlum bir darajaga yetishi bilan hosil boʼladi. Dunyodagi turli islom muassasalari bu burchak uchun har xil qiymatlardan foydalanadilar. Turkiyada Diyanet 18 daraja fajr burchagini asos qilib oladi. Misrdagi Al-Azhar universiteti 19,5 darajadan foydalansa, Shimoliy Amerika Islom Jamiyati (ISNA) 15 daraja bilan hisoblaydi. Bu farq turli mamlakatlardagi imsok vaqtlari oʼrtasida bir necha daqiqalik tafovutga sabab boʼladi. Turkiya qoʼllayotgan 18 darajalik burchak umuman olganda oʼrtacha qiymat hisoblanadi va fiqhiy aniqlikni eng yaxshi aks ettiruvchi oʼlchovlardan biri sifatida baholanadi.
Imsok vaqti bilan bomdod namozi vaqti oʼrtasidagi munosabat tez-tez aralashtirib yuboriladigan mavzudir. Texnik jihatdan imsok vaqti va bomdod namozi vaqtining kirishi bir paytdir; ikkalasi ham subhi sodiqning tugʼilishi bilan boshlanadi. Lekin Turkiyada Diyanet taqvimlarida, ayniqsa Ramazon oyida roʼza tutuvchilar uchun imsok vaqti maʼlum bir ehtiyot ulushi (taʼmkin muddati) qoʼshilgan holda biroz oldinroq koʼrsatiladi. Bu ehtiyot ulushi odatda 5-10 daqiqa atrofida boʼladi va roʼzadorning xavfsizligini taʼminlash maqsadida qoʼyilgan. Shuning uchun Ramazon taqvimlarida koʼriladigan imsok vaqti bomdod namozi vaqtining boshlanishidan bir necha daqiqa avvalga ishora qiladi.
Kunduzning ikki tomonida va tunning kunduzga yaqin soatlarida namoz oʼqi. Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazadi.
Bomdod namozi vaqtini belgilashda zamonaviy texnologiya katta qulayliklar yaratdi. Bugungi kunda astronomik hisob-kitoblar nihoyatda aniqlik bilan amalga oshirilishi mumkin, GPS yordamidagi ilovalar va veb-saytlar orqali har kim uchun oniy namoz vaqtlari hisoblab beriladi. Shunday boʼlsa-da, osmonni kuzatish va subhi sodiqni shaxsan tanish musulmon uchun qimmatli bilim va tajribadir. Ayniqsa shahar yorugʼliklaridan uzoq qishloq joylarda yoki sayohatda boʼlganlar uchun bu bilim amaliy zaruratga aylanadi.
Bomdod namozi necha rakat?
Bomdod namozi jami 4 rakat qilib oʼqiladi: 2 rakat sunnat va 2 rakat farz. Bu rakat soni masalasida toʼrt katta mazhab (Hanafiy, Shofiiy, Molikiy, Hanbaliy) oʼrtasida hech qanday ixtilof yoʼq. Bomdod namozi besh vaqt namoz orasida rakati eng kam boʼlgan namozdir, ammo savob va fazilat jihatidan eng buyuk namozlardan biridir.
Bomdod namozining sunnati: 2 rakat boʼlib, muakkad sunnat toifasiga kiradi. Muakkad sunnat — Payg'ambarimiz (s.a.v.) deyarli hech tark etmagan va ummatga qattiq tavsiya qilgan sunnatlardir. Bomdod namozining sunnati barcha muakkad sunnatlar orasida eng kuchlisidir. Oysha onamiz (r.a.) shunday rivoyat qilganlar: "Payg'ambar (s.a.v.) hech bir nafl namozga, bomdod namozining ikki rakat sunnatiga koʼrsatganday eʼtibor koʼrsatmagan." (Buxoriy, Tahajjud, 27; Muslim, Musofirin, 66).
Bomdod namozining farzi: 2 rakat boʼlib, har bir aqli raso, balogʼatga yetgan musulmonga farzdir. Bomdod namozining farzi subhi sodiq tugʼilishidan quyosh chiqishigacha oʼqilishi mumkin. Jamoatda oʼqilganda imom birinchi rakatda uzunroq, ikkinchi rakatda biroz qisqaroq qiroat qiladi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) bomdod namozining farzini jamoat bilan oʼqishga katta ahamiyat berib, "Agar odamlar xufton va bomdod namozidagi savobni bilganlarida, hatto sudralib boʼlsa-da kelar edilar" (Buxoriy, Azon, 9) deb buyurganlar.
| Namoz | Turi | Rakat | Izoh |
|---|---|---|---|
| Bomdod sunnati | Sunnat | 2 | Muakkad sunnat — eng kuchli sunnat |
| Bomdod farzi | Farz | 2 | Farzi ayn — har bir musulmonga vojib |
Bomdod namozining sunnati farzdan oldin oʼqilishi kerak. Agar masjidga kelganda jamoat namozga turib qolgan boʼlsa, sunnatning oʼqilishi yoki oʼqilmasligi borasida mazhablarga koʼra turli qarashlar mavjud. Hanafiy mazhabiga koʼra, agar sunnat oʼqilgan taqdirda farzning hech boʼlmaganda bir rakatiga yetib olish mumkin boʼlsa, sunnat alohida oʼqiladi va undan keyin imomga qoʼshiladi. Yetib olish mumkin boʼlmasa, bevosita imomga ergashiladi va farzdan keyin sunnat qazo qilinmaydi. Shofiiy mazhabiga koʼra esa sunnat uchun vaqt boʼlsa oʼqiladi, boʼlmasa farzdan keyin quyosh chiqishigacha oʼqilishi mumkin. Bu masalada mashhur hanafiy faqih Imom Saraxsiy sunnatni oʼqib jamoatga yetib olish koʼproq faziliatga ega ekanini bayon qilgan.
Bomdod namozi qanday oʼqiladi?
Bomdod namozi avval 2 rakat sunnat, soʼngra 2 rakat farz tartibida oʼqiladi. Quyida har ikki qismdagi qadamlar batafsil bayon qilingan. Namozni boshlashdan oldin tahoratli boʼlish, avrat joylarini berkitish, qiblaga yuzlanish va vaqt ichida boʼlish shartlari bajarilgan boʼlishi kerak.
Bomdod namozining sunnati (2 rakat)
Niyat va iftitoh takbiri
Qalbdan "Bomdod namozining sunnatini oʼqishga niyat qildim" deb niyat qilinadi. Qoʼllar quloq barobariga (ayollar yelka barobariga) koʼtarilib "Allohu Akbar" deyiladi va namoz boshlanadi.
Qiyom (tik turib oʼqish)
Qoʼllar kindik ostida (Hanafiy) yoki koʼkrak ustida (Shofiiy) bogʼlanadi. Tartib bilan Subhonaka duosi, Aʼuzu-basmala, Fotiha surasi va bir zammi sura (masalan, Kofirun surasi) oʼqiladi.
Rukuʼ (egilish)
"Allohu Akbar" deb egiladi, qoʼllar tizzaga qoʼyiladi, bel toʼgʼri tutiladi. Uch marta "Subhona Robbiyal Aziym" deyiladi.
Qavma (toʼgʼrilanish) va sajda
"Samiʼallohu liman hamidah" deb toʼgʼrilaniladi, "Robbano lakal hamd" deyiladi. Soʼng "Allohu Akbar" deb sajdaga boriladi, uch marta "Subhona Robbiyal Aʼlo" deyiladi. Qisqa oʼtirishdan keyin ikkinchi sajda qilinadi.
Ikkinchi rakat
"Allohu Akbar" deb oyoqqa turiladi. Basmala, Fotiha va zammi sura (masalan, Ixlos surasi) oʼqiladi. Rukuʼ va sajdalar birinchi rakatdagidek bajariladi.
Oxirgi oʼtirish va salom
Ikkinchi sajdadan keyin oʼtiriladi. Attahiyyot, Allohumma salli, Allohumma borik va Robbano otina duolari oʼqiladi. "Assalomu alaykum va rahmatulloh" deb avval oʼngga, soʼng chapga salom beriladi.
Bomdod namozining farzi (2 rakat)
Bomdod namozining farzi sunnatdan keyin oʼqiladi. Jamoat bilan oʼqilayotgan boʼlsa qomat keltirilib imomga ergashiladi. Yakka oʼqilayotgan boʼlsa, oʼqilishi sunnatga juda oʼxshash tarzda amalga oshiriladi. Asosiy farqlari quyidagicha:
- Niyat: "Bomdod namozining farzini oʼqishga niyat qildim" deb niyat qilinadi. Jamoat bilan oʼqilayotgan boʼlsa "imomga ergashib" iborasi qoʼshiladi.
- Qiroatda ovoz: Imom bomdod namozining farzida ovoz chiqarib (jahriy) oʼqiydi. Yakka oʼqigan kishi ham xohlasa ovoz chiqarib oʼqiy oladi.
- Qunut duosi: Shofiiy mazhabida ikkinchi rakatda rukuʼdan toʼgʼrilangandan keyin Qunut duosi oʼqiladi. Hanafiy mazhabida oddiy bomdod namozida Qunut oʼqilmaydi, ammo vitr namozida oʼqiladi.
- Sura tanlash: Imom bomdod namozida boshqa namozlarga qaraganda uzunroq suralar oʼqiydi. Bu Payg'ambarimiz (s.a.v.) ning amaliyotidir.
Bomdod namozini jamoat bilan oʼqishning savobi yakka oʼqishga qaraganda yigirma yetti barobar ortiqdir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kim bomdod namozini jamoat bilan oʼqisa, butun tunni namozda oʼtkazgandek boʼladi" (Muslim, Masojid, 260) deb buyurganlar. Shuning uchun bomdod namozini masjidda jamoat bilan oʼqishga harakat qilish katta savobga ega ameldir. Bugungi kunda koʼplab masjidlarda bomdod namozini jamoat bilan oʼqish imkoni mavjud va bu imkoniyatdan foydalanish moʼminlar uchun muhim fursatdir.
Bomdod namozida xushuʼ (qalb sokinligi va diqqat) ayniqsa muhimdir. Tunning oxirgi soatlarida uygʼonib, Allohning huzuriga chiqish nafs tarbiyasining eng taʼsirchan yoʼllaridan biridir. Shu sababli bomdod namoziga tayyorgarlik jarayonida — tahorat olayotganda ham — qalbni tayyorlash, dunyoviy fikrlardan tozalanishga harakat qilish va namozni shoshilmasdan, sokinlik bilan oʼqish katta ahamiyatga ega.
Bomdod namozining sunnati va ahamiyati
Bomdod namozining ikki rakat sunnati dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir.
Bu sharafli hadis bomdod namozining sunnati islomdagi oʼrnini eng aniq tarzda ifodalaydi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) dunyodagi barcha narsalardan qimmatliroq deb bilgan bu ikki rakat namozni hatto safarda ham tark etmaganlari rivoyat qilingan. Oysha onamiz (r.a.) "Payg'ambar (s.a.v.) nafl namozlar orasida bomdod namozining ikki rakat sunnatiga bergan eʼtiborni boshqa hech qaysi namozda koʼrmadim" (Buxoriy) deb aytganlar.
Bomdod namozi sunnatining fazilati haqida juda koʼp hadislar mavjud. Payg'ambarimiz (s.a.v.) bu namozni yengil oʼqishni, yaʼni qisqa suralar oʼqib oʼqishni tavsiya qilganlar. Rivoyat qilinishicha, birinchi rakatda Kofirun surasi, ikkinchi rakatda esa Ixlos surasi oʼqirdilar. Shu bilan birga bu namozni uyda oʼqishni tarjih etganlari ham baʼzi rivoyatlarda zikr qilingan; ammo olimlarning aksariyati agar masjidga yetib kelinsa, sunnatni masjidda oʼqish ham joiz ekanini bayon qilganlar.
Bomdod namozining oʼzi ham buyuk fazilatlarga ega. Qurʼoni karimda "Fajr namoziga ham (bomdod namoziga) davom etinglar. Chunki fajr namozida farishtalar guvoh boʼladilar." (Iso surasi, 78) deyilgan. Bu oyatdagi "farishtalarning guvoh boʼlishi" iborasi tun farishtalari bilan kunduz farishtalarining navbatlashish ayni paytda bomdod namozi vaqti ekanligini va har ikkala guruh farishtaning bomdod namozida uchrashishini koʼrsatadi. Bu hol bomdod namozining osmonlardagi qanchalik alohida oʼringa ega ekanini ochiq koʼrsatib turadi.
Payg'ambarimiz (s.a.v.) bomdod namozini oʼqigan kishini Alloh kafolati ostida ekanini bildirganlar: "Kim bomdod namozini oʼqisa, u kishi Allohning zimmatida (himoyasida) boʼladi. Allohning zimmati borasida hech qanday kamchilik qilmang" (Muslim). Bu hadis bomdod namozini oʼqigan kishi oʼsha kunini Allohning himoyasi va barakati bilan oʼtkazishi xushxabaridir. Yana bomdod namozini jamoat bilan oʼqiganlar xufton namozini ham jamoat bilan oʼqigandek savob olishlari rivoyat qilingan.
Bomdod namozining ijtimoiy jihati ham eʼtibordan chetda qolmasligi kerak. Erta soatda masjidga kelib jamoat bilan namoz oʼqish musulmonlar orasidagi birdamlik va birodarlik rishtalarini mustahkamlaydi. Usmonli madaniyatida bomdod namozidan keyin masjidlarda suhbat halqalari quriladi, ilm majlislari oʼtkazilar va jamiyat masalalari muhokama qilinardi. Bugungi kunda ham bu anʼanani jonlantirish musulmon jamiyatining mustahkamlanishiga muhim hissa qoʼshadi.
Imsok vaqti nima maʼno anglatadi?
"Imsok" soʼzi arabchadan "amsaka" feʼlidan olingan boʼlib "tutmoq, oʼzini tiymoq, ovqat va ichimlikdan qoʼl tortmoq" maʼnolarini anglatadi. Islom fiqhida imsok vaqti subhi sodiqning tugʼilishi bilan boshlanadigan va roʼzadorning endi yeyish, ichish va boshqa roʼzani buzuvchi ishlardan saqlanishi kerak boʼlgan paytni anglatadi. Bu vaqt ayni paytda bomdod namozi vaqtining kirganini ham bildiradi.
Qurʼoni karimda roʼzaning boshlanish vaqti quyidagicha taʼriflangan: "Tongning oq ipi qora ipidan sizga ajralib koʼringuncha yeb, ichinglar; soʼng roʼzani tungacha tugating." (Baqara surasi, 187). Bu oyatdagi "oq ip" iborasi subhi sodiqni, yaʼni tongning yorishishini ramz qiladi. "Qora ip" esa tunning qorongʼusini ifodalaydi. Demak, roʼzadorning yeyish va ichishi tugaydigan nuqta — koʼzga koʼrinarli darajada subhi sodiqning paydo boʼlishi paytidir.
Imsok vaqtining Ramazon oyidagi ahamiyati alohida katta. Ramazon davomida saharlikka turgan musulmonlar imsok vaqtigacha yeyish va ichish ishlarini tugatishlari va shu vaqt bilan birga roʼzalarini boshlashlari kerak. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Saharlik qilinglar, chunki saharlikda baraka bor" (Buxoriy, Savm, 20) deb saharlik taomining ahamiyatini taʼkidlaganlar. Lekin saharlik taomini imsok vaqtidan bir necha daqiqa avval tugatish, ehtiyotni qoʼldan bermaslik maqsadida tavsiya qilinadi.
Turkiyada Diyanet tomonidan eʼlon qilinadigan Ramazon imsokliklarida imsok vaqti sifatida koʼrsatilgan soat astronomik hisob-kitob bilan aniqlangan subhi sodiq vaqtidan bir necha daqiqa avvalroqdir. Bu amaliyot "taʼmkin muddati" deb ataladi va roʼzadorlarning xavfsizligini taʼminlash maqsadini koʼzlaydi. Taʼmkin muddati odatda 7-10 daqiqa atrofidadir. Shu sababli imsoklik taqvimlarida koʼrgan imsok vaqtingiz subhi sodiqning haqiqatda tugʼilgan vaqtidan biroz oldinroq boʼladi. Roʼzadorlar shu vaqtni asos qilib yeyish va ichishni toʼxtatishlari kerak.
Imsok vaqti borasida eʼtibor berish kerak boʼlgan yana bir jihat — turli hisoblash usullari turli natijalar berishi mumkinligidir. Dunyoning turli mintaqalaridagi islom muassasalari fajr burchagi sifatida har xil qiymatlardan foydalanganlari uchun imsok vaqtlari oʼrtasida bir necha daqiqalik farqlar yuzaga keladi. Shuning uchun siz boʼlgan mamlakatdagi vakolatli diniy muassasaning rasmiy taqvimini asos qilib olish eng toʼgʼrisidir. Turkiya uchun bu muassasa Diyanet, Oʼzbekiston uchun esa Oʼzbekiston Musulmonlari idorasidir.
Bomdod azoni bilan quyosh chiqishi oʼrtasida necha daqiqa bor?
Bomdod azoni (imsok) bilan quyosh chiqishi oraligʼidagi muddat fasllar va joylashuvga koʼra oʼzgaradi. Bu muddat bomdod namozini oʼqish uchun mavjud zamon oraligʼini belgilagani uchun katta ahamiyatga ega. Turkiya boʼylab bu muddat taxminan 75 dan 110 daqiqagacha oʼzgarib turadi.
| Oy | Istanbul (daq) | Ankara (daq) | Antalya (daq) |
|---|---|---|---|
| Yanvar | ~105 | ~100 | ~95 |
| Fevral | ~100 | ~98 | ~93 |
| Mart | ~95 | ~92 | ~88 |
| Aprel | ~90 | ~87 | ~85 |
| May | ~85 | ~82 | ~80 |
| Iyun | ~78 | ~76 | ~76 |
| Iyul | ~80 | ~78 | ~77 |
| Avgust | ~87 | ~84 | ~82 |
| Sentabr | ~93 | ~90 | ~87 |
| Oktabr | ~98 | ~95 | ~90 |
| Noyabr | ~103 | ~98 | ~93 |
| Dekabr | ~107 | ~102 | ~96 |
Yuqoridagi jadvalda uchta turli shahar uchun oyma-oy bomdod azoni va quyosh chiqishi oraligʼidagi taxminiy muddatlar farqi koʼrsatilgan. Koʼrinib turibdiki, yoz oylarida bu muddat qisqaradi (taxminan 76-85 daqiqa), qish oylarida esa uzayadi (taxminan 95-107 daqiqa). Bu hol subhi sodiqning quyosh chiqishidan qancha vaqt avval boshlanishi fasllar boʼyicha oʼzgarishidan kelib chiqadi.
Bu muddat farqining amaliy ahamiyati shuki: Bomdod namozini oʼqish uchun yetarli zamon rejasini tuza olasiz. Masalan, yoz oylarida Istanbulda bomdod azoni soat 03:30 atrofida aytilishini va quyosh chiqishi 05:30 atrofida boʼlishini bilsangiz, bomdod namozini oʼqish uchun taxminan 2 soatlik oraliqqa ega ekanligingizni anglashingiz mumkin. Lekin namozni vaqt oxiriga qoldirish makruh deb hisoblangani uchun bomdod azoni aytilgan dastlabki daqiqalarda namozni boshlash eng faziilatlidir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Namozning birinchi vaqtida oʼqilishini" tavsiya qilganlar.
Mamlakatning turli mintaqalarida bu muddatlar ham oʼzgarib turadi. Shimoli-sharqdagi shaharlarda (Qors, Ardahon, Igʼdir kabi) yoz oylarida imsok bilan quyosh chiqishi oraligʼi qisqaroq, janubdagi shaharlarda (Hatay, Mersin kabi) esa nisbatan uzunroq boʼladi. Sharq bilan gʼarb oʼrtasida esa boylam farqidan kelib chiqqan soat farqi boʼlsa-da, imsok-quyosh oraligʼi muddati taxminan bir xil qoladi, chunki ikkalasi ham bir xil astronomik hodisaga bogʼliqdir.
Bomdod namozining oxirgi vaqti qachon?
Bomdod namozining oxirgi vaqti quyosh diskining sharq ufqidan koʼrinib boshlanish payti (tulu' ush-shams)dir. Quyosh chiqa boshlagan paytdan eʼtiboran bomdod namozi vaqti tugagan boʼladi. Bundan keyin bomdod namozini oʼqimoqchi boʼlgan kishi buni "qazo" sifatida niyat qilishi shart. Toʼrt katta mazhab bu masalada ittifoq qilgan.
Lekin shu yerda muhim karohat vaqti tushunchasiga eʼtibor qaratish kerak. Quyosh chiqqanidan taxminan 40-45 daqiqa keyingacha boʼlgan muddat karohat vaqti deb ataladi. Bu oraliqda namoz oʼqish makruhdir (yaʼni toʼgʼri emas, ammo namoz amal qiladi). Hanafiy mazhabiga koʼra karohat vaqti ichida qazo namozi oʼqilishi mumkin, ammo nafl namoz oʼqilmaydi. Quyosh chiqquncha, yaʼni bomdod namozi vaqti ichida, namozni tugatib qoʼygan boʼlish ideal holatdir.
Amaliy tavsiya sifatida bomdod namozini quyosh chiqishidan kamida 15-20 daqiqa avval tugatib qoʼyishni maqsad qilish kerak. Bu ham vaqtdan ishonchli boʼlish uchun xavfsizlik ulushi yaratadi, ham shoshilinch namoz oʼrniga xushuʼ bilan oʼqilgan namoz imkonini beradi. Ayniqsa yoz oylarida imsok bilan quyosh chiqishi oraligʼining qisqaligi tufayli erta turish va namozni vaqtida oʼqish yanada koʼproq ahamiyat kasb etadi.
Payg'ambarimiz (s.a.v.) bomdod namozini "isfor", yaʼni atrof yorishganidan keyin oʼqishni tavsiya qilganlar. Bu — subhi sodiq yaxshilab aniqlanib qolgan, biroq quyosh chiqishigacha hali yetarli vaqt boʼlgan paytni anglatadi. Shu bilan birga jamoatni kutish va hammaning namozga kelib ulgurishi uchun maʼqul vaqt berish maqsadida masjidlardagi bomdod namozi vaqtlari odatda imsokdan bir necha daqiqa keyin boshlanadi.
Bomdod namozini qoldirganlar nima qilishi kerak?
Bomdod namozini uyqu, unutish yoki boshqa bir uzr sababli qoldirgan kishi, eslagan yoki uygʼongan zahoti darhol qazo namozini oʼqishi kerak. Payg'ambarimiz (s.a.v.) bu borada quyidagi aniq bayonni qilganlar: "Kim bir namozni unutsa yoki uxlab qolsa, eslagan paytda uni oʼqisin. Buning boshqa kafforati yoʼq." (Buxoriy, Mavoqit us-Salot, 37; Muslim, Masojid, 314).
Qazo namozining oʼqilishi quyidagicha: Bomdod namozining faqat 2 rakat farzi qazo qilinadi; sunnat qazo qilinmaydi. Niyat qilayotganda "Vaqtiga yetib turib oʼqiy olmagan oxirgi bomdod namozining farzini oʼqishga niyat qildim" tarzida niyat qilinadi. Namozning oʼqilishi vaqt ichida oʼqilgani kabidir; hech qanday farqi yoʼq.
Uyqu sababli namozni qoldirgan kishilar gunoh qilgan hisoblanmaydilar; chunki uyqu ixtiyoriy holat emas. Lekin tunda kech yotish yoki budilnik qoʼymaslik orqali namozni qoldirishga zamin tayyorlagan kishi bu beparvolik uchun masʼul tutilishi mumkin. Hazrati Umar (r.a.) "Uyqu sababli namozni qoldirish, qasdan tark etishdan yaxshiroq" deb aytganlar. Shu bilan birga, doimo bomdod namozini qoldirish va buni odat qilib olish jiddiy diniy beparvolikdir va tavba qilib, kerakli choralarni koʼrish shartdir.
Bir rivoyatda Payg'ambarimiz (s.a.v.) va sahobalari safar paytida charchoqdan uxlab qolib bomdod namozini qoldirganlar. Uygʼonganlarida Payg'ambarimiz ularni oʼsha joydan boshqa yerga olib borib "Bu yer shaytonning joyi" deganlar va u joyda qazo namozini oʼqiganlar (Muslim). Bu voqea hatto Payg'ambarimizning ham inson sifatida uxlab qolishi mumkinligini koʼrsatadi va shu bilan birga uygʼongandan keyin namozni darhol qazo qilishning ahamiyatini ham ochiqlaydi.
Bomdod namozini qoldirganlar uchun karohat vaqtlarini ham bilish muhim. Quyosh chiqqanidan taxminan 40-45 daqiqa keyingacha (ishroq vaqti) nafl namoz oʼqish makruhdir. Ammo qazo namozi bu qoidadan istisno; Hanafiy mazhabiga koʼra qazo namozi har doim oʼqilishi mumkin. Shofiiy mazhabiga koʼra esa karohat vaqtlarida qazo namozi ham oʼqilmaslik koʼproq munosib boʼlsa-da, zaruriy hollarda oʼqilishi mumkinligi bayon qilingan. Xulosa, bomdod namozini qoldirgan kishi vaqt yoʼqotmasdan darhol qazo qilishi va boshqa qoldirmaslik uchun zarur choralarni koʼrishi kerak.
Bomdod namoziga turish uchun amaliy usullar
Bomdod namoziga turish koʼplab musulmonlar uchun eng katta qiyinchiliklardan biridir. Ayniqsa yoz oylarida bomdod azonining juda erta vaqtlarga toʼgʼri kelishi, qish oylarida esa iliq toʼshakdan qorongʼuda turish irodaga sinov boʼluvchi holatlardir. Lekin toʼgʼri strategiya va qatʼiyat bilan bu qiyinchilik yengib boʼlmaydigan emas. Quyidagi amaliy usullar bomdod namoziga muntazam turishni xohlovchilar uchun foydali boʼladi.
1. Erta yotish odatini hosil qiling
Xufton namozidan keyin keraksiz ish va koʼngilochar mashgʼulotlardan saqlanib erta yotish bomdodga turishning eng asosiy shartidir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) ham xufton namozidan keyin suhbatlashishni yoqtirmasdilar. Ideal holatda kechki soat 22:00-23:00 oraligʼida yotish bomdod namoziga turishni osonlashtiradi.
2. Bir nechta budilnik qoʼying
Telefon budilnigingizni imsok vaqtidan 10 daqiqa avval va imsok vaqtida boʼlmoq uchun kamida ikki marta qoʼying. Budilnikni yotoqxonangizdan uzoqroq joyga qoʼyib turishga majbur boʼlish ham samarali usul. Bundan tashqari azon ilovalari bomdod azoni vaqtida sizni avtomatik tarzda uygʼotishi mumkin.
3. Niyat va duo bilan yoting
Yotayotganda qalban bomdod namoziga turishga niyat qiling va Allohdan yordam soʼrang. Uyqu duolarini oʼqish (Oyatul Kursiy, Omanarrasulu, uch Qul surasi) va niyatingizni yangilash maʼnaviy tayyorgarlik beradi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) yotishda "Allohumma bismika amutu va ahya" (Allohim, Sening isming bilan oʼlaman va Sening isming bilan tirilaman) der edilar.
4. Tahajjudga oʼrganing
Tunning soʼnggi uchdan biri (sahar vaqti)da uygʼoq boʼlish odatini olgan kishi bomdod namoziga turishda umuman qiynalmaydi. Tahajjud namozini oʼqish odati ham maʼnaviy jihatdan katta savob manbai, ham bomdod namoziga tabiiy koʼprik vazifasini bajaradi.
5. Oila yoki doʼstlardan yordam soʼrang
Bir uyda yashayotgan oila aʼzolari bir-birini bomdod namoziga turgʼizishi mumkin. Doʼstlar orasida bomdod namozi guruhi tashkil etish va bir-birini qoʼngʼiroq qilish ham samarali usuldir. Ijtimoiy masʼuliyat hissi shaxsiy irodani qoʼllab-quvvatlaydi.
6. Kechki ovqatni yengil tuting
Ogʼir ovqatlar qattiq uyquga sabab boʼladi va ertalab turishni qiyinlashtiradi. Kechki ovqatni yengil tutish uyquni tartibga soladi va ertalab uygʼonishni osonlashtiradi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) kam yeyishni tavsiya qilib, oshqozonning uchdan birini taom uchun, uchdan birini suv uchun, uchdan birini nafas olish uchun ajratishni oʼrgatganlar.
Bu usullarning hammasini birdaniga qoʼllash qiyin boʼlishi mumkin. Muhimi — bosqichma-bosqich rivojlanish va sabrga asoslangan strategiyani tanlashdir. Avval erta yotish odatini olish, soʼng budilnikni tartibga solish va vaqt oʼtishi bilan tahajjud namoziga oʼtish bomdod namozini hayotning tabiiy qismiga aylantiradi. Esda tuting, Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Allohga eng sevimli amal — kam boʼlsa ham doimiy boʼlganidir" (Buxoriy) deb buyurganlar. Kichik qadamlardan boshlab davomli boʼlish katta, ammo uzluksiz boʼlmagan saʼy-harakatlardan qimmatliroqdir.
Bomdod azoni duosi va oʼqilishi
Bomdod azoni boshqa vaqtlardagi azonlardan farqli oʼlaroq oʼzida maxsus ibora saqlaydi. Quyida bomdod azonining toʼliq matni, oʼqilishi va oʼzbekcha maʼnosi keltirilgan.
Bomdod azoni matni
اَللهُ اَكْبَرُ اَللهُ اَكْبَرُ
Allohu Akbar, Allohu Akbar (4 marta) — Alloh eng buyukdir
اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ
Ashhadu an lo iloha illalloh (2 marta) — Allohdan boshqa iloh yoʼqligiga guvohlik beraman
اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ
Ashhadu anna Muhammadan rasululloh (2 marta) — Muhammad Allohning rasuli ekanligiga guvohlik beraman
حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ
Hayya alas-saloh (2 marta) — Namozga shoshilinglar, namozga kelinglar
حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ
Hayya alal-falah (2 marta) — Najotga shoshilinglar, falohga kelinglar
اَلصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ
As-salotu xayrun minan-navm (2 marta) — Namoz uyqudan yaxshiroqdir
Bu ibora faqat bomdod azonida aytiladi.
اَللهُ اَكْبَرُ اَللهُ اَكْبَرُ
Allohu Akbar, Allohu Akbar — Alloh eng buyukdir
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ
Lo iloha illalloh — Allohdan boshqa iloh yoʼqdir
Azon duosi (azondan keyin oʼqiladigan duo)
Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Azonni eshitganingizda muazzin aytayotgan soʼzlarni siz ham ayting. Soʼngra menga salovot keltiring... Soʼng Allohdan men uchun vasilani soʼrang" (Muslim, Salot, 11) deb buyurganlar. Shu boisdan azon paytida muazzinning har bir jumlasi takrorlanishi, "Hayya alas-saloh" va "Hayya alal-falah" jumlalarida esa "La havla va la quvvata illa billah" (Quvvat va kuch faqat Allohdan) deyilishi, bomdod azonidagi "As-salotu xayrun minan-navm" jumlasida esa "Sadaqta va bararta" (Toʼgʼri va yaxshi aytding) deyilishi sunnatdir.
Azondan keyingi duo
اَللّٰهُمَّ رَبَّ هٰذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلَاةِ الْقَائِمَةِ اٰتِ مُحَمَّدًا الْوَسٖيلَةَ وَالْفَضٖيلَةَ وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذٖى وَعَدْتَهُ
"Allohumma Rabba hazihid-da'vatit-tammati vas-salotil-qoimati, ati Muhammadanil vasilata val-fazilata, vab'ashu maqoman mahmudanillazi vaʼadtah."
Maʼnosi: "Allohim! Bu mukammal daʼvat va qiladigan namozning Rabbi! Muhammadga vasila va fazilatni ato et. Uni Sen vaʼda qilgan Maqomi Mahmudga yetkaz."
Bu duoni azondan keyin oʼqiganlar uchun Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kim azonni eshitgandan keyin bu duoni oʼqisa, qiyomat kunida mening shafoatim unga halol boʼladi" (Buxoriy, Azon, 8) xushxabarini berganlar. Shuning uchun har bir azondan, ayniqsa bomdod azonidan, keyin bu duoni oʼqish katta savob va shafoat vositasidir.
Bomdod namozida oʼqiladigan suralar
Bomdod namozi uzun qiroat qilish sunnati boʼlgan namozlardan biridir. Payg'ambarimiz (s.a.v.) bomdod namozida boshqa namozlarga nisbatan uzunroq suralar oʼqir edilar. Bomdod namozining sunnati va farzi uchun oʼqiladigan suralar farq qiladi.
Sunnat namozida
- 1-rakat: Fotiha + Kofirun surasi
- 2-rakat: Fotiha + Ixlos surasi
Payg'ambarimiz (s.a.v.) ning doimiy amaliyotidir.
Farz namozida
- 1-rakat: Fotiha + Uzun sura (20-100 oyat)
- 2-rakat: Fotiha + Qisqaroq sura
Imom jamoatning holatiga koʼra sura tanlaydi.
Payg'ambarimiz (s.a.v.) bomdod namozining farzida oʼqiganlari rivoyat qilingan suralardan baʼzilari: Voqia surasi, Mulk surasi, Yasin surasi, Tur surasi, Qof surasi, Muzzammil surasi va Takvir surasi. Bundan tashqari juma kunlari bomdod namozida Sajda surasi va Inson (Dahr) surasini oʼqish Payg'ambarimizning sunnatidir (Buxoriy, Juma, 10). Bu rivoyatlar bomdod namozida uzun qiroat qilishning ahamiyatini koʼrsatadi.
Bomdod namozini yakka oʼqigan kishilar Fotihadan keyin bilgan har qanday suralarini oʼqishlari mumkin. Lekin imkoniyat boʼlsa uzun suralarni tanlash sunnat amaliyotiga koʼproq mos keladi. Qisqa suralarni ham tanlashlari mumkin; namoz har holatda amal qiladi. Muhimi — oʼqilayotgan oyatlarning toʼgʼri tajvid bilan oʼqilishi va maʼnosi ustida tafakkur qilishdir. Bomdod namozida qiroat ovoz chiqarib (jahriy) bajariladi; bu ham oʼqilayotgan kishining, ham tinglovchilarning oyatlardan foydalanishini taʼminlaydi.
Yoz va qish oylarida bomdod azoni vaqtlari
Geografik joylashuv tufayli bomdod azoni vaqtlari yoz va qish oylarida katta farq qiladi. Bu oʼzgarish Yerning oʼq ogʼishi va quyosh atrofida aylanishi natijasida vujudga keladigan mavsumiy kun va tunlar uzayishi yoki qisqarishi bilan bevosita bogʼliqdir. Shimoliy yarimsharda yozgi quyosh turgʼunligi (21 iyun)da tunlar eng qisqa, qishki quyosh turgʼunligi (21 dekabr)da esa eng uzun boʼladi.
| Shahar | Yoz (iyun) | Qish (dekabr) | Farq |
|---|---|---|---|
| Istanbul | ~03:28 | ~06:32 | ~3 soat |
| Ankara | ~03:15 | ~06:15 | ~3 soat |
| Izmir | ~03:38 | ~06:38 | ~3 soat |
| Toshkent | ~03:30 | ~06:20 | ~2:50 soat |
| Samarqand | ~03:25 | ~06:25 | ~3 soat |
| Buxoro | ~03:30 | ~06:30 | ~3 soat |
| Hatay | ~03:15 | ~06:00 | ~2:45 soat |
Yuqoridagi jadvalda koʼrinib turganidek, yoz va qish oraligʼidagi bomdod azoni farqi taxminan 2 soat 45 daqiqa bilan 3 soat 10 daqiqa oraligʼida oʼzgaradi. Bu katta farqning amaliy oqibati shuki, yoz oylarida bomdod namozi juda erta soatlarga toʼgʼri keladi. Ayniqsa iyun va iyul oylarida Istanbulda bomdod azonining 03:30 atrofida aytilishi koʼplab musulmonlar uchun jiddiy qiyinchilik tugʼdiradi.
Turkiyada 2016 yildan beri doimiy yoz vaqti tartibi joriy etilgan (UTC+3). Bu amaliyot qish oylarida bomdod azonining kechroq soatda ifoda etilishiga olib keladi. Masalan, yoz vaqti boʼlmaganida Istanbulda dekabr oyidagi imsok vaqti 05:32 atrofida boʼlgan boʼlardi, doimiy yoz vaqti bilan esa bu qiymat 06:32 sifatida koʼrinadi. Bu hol bomdod namozini oʼqigan kishilar uchun qish oylarida kechroq turish maʼnosini bersa-da, haqiqiy astronomik vaqt oʼzgarmaydi.
Mavsumiy oʼzgarishlarni kuzatib borish uchun muntazam ravishda joriy namoz vaqtlarini tekshirib turish muhim. EzanVaktim.com siz joylashgan oʼrninggizga koʼra joriy bomdod azoni vaqtini avtomatik tarzda hisoblab koʼrsatadi. Bundan tashqari mobil bildirishnomalarni yoqib, bomdod azonidan oldin eslatma olishingiz mumkin, shu tariqa mavsumiy oʼzgarishlarni qoldirib qoʼyishingiz mumkin emas.
Tez-tez beriladigan savollar
Bomdod azoni necha marta aytiladi?
Bomdod azoni boshqa vaqt azonlari kabi har vaqt uchun bir marta aytiladi. Lekin bomdod azonining boshqalardan farqli oʼlaroq "As-salotu xayrun minan-navm" (Namoz uyqudan yaxshiroqdir) iborasini oʼzida saqlashini taʼkidlash kerak. Bomdod azoni muazzin tomonidan subhi sodiq tugʼilgan paytda aytiladi. Baʼzi masjidlarda minoralardan baland ovoz bilan aytiladigan bomdod azoni mahalla xalqini uygʼotish vazifasini bajaradi. Usmonli davrida bomdod azonidan oldin "salo" berish anʼanasi ham mavjud edi; ammo bu amaliyot bugun keng tarqalmagan.
Bomdod namozi sunnati oʼqilmasa gunoh boʼladimi?
Bomdod namozining sunnati muakkad sunnat toifasiga kiradi. Muakkad sunnat — Payg'ambarimiz (s.a.v.) deyarli hech qachon tark etmagan sunnatlardir. Muakkad sunnatni uzrsiz tark etish gunoh boʼlmasa-da, malomatga sabab boʼladi va katta savobdan mahrum boʼlish maʼnosini anglatadi. Oysha onamiz Payg'ambarimiz bomdod namozining sunnatini hech qachon tark etmaganlarini xabar berganlar. Shuning uchun aniq uzr boʼlmasa, bomdod namozining sunnatini tark etish toʼgʼri emas va hech boʼlmaganda oʼqishga harakat qilish kerak.
Imsok vaqtida suv ichish mumkinmi?
Imsok vaqti kirmaguncha, yaʼni taqvimda koʼrsatilgan imsok soatigacha suv ichish va ovqat yeyish ruxsat etilgan. Imsok vaqti kirgandan keyin esa roʼzador kishi yeyish, ichish va boshqa roʼzaga xilof harakatlardan saqlanishi kerak. Diyanet va Oʼzbekiston Musulmonlari idorasi belgilagan imsok vaqtlari odatda maʼlum ehtiyot ulushini (taʼmkin muddati) oʼz ichiga olganligi sababli, taqvimda yozilgan imsok soatigacha yeyish va ichish joizdir. Lekin aniq imsok soatida ogʼizda taom yoki ichimlik boʼlsa, uni chiqarib tashlash kerak; yutish roʼzani buzadi.
Bomdod farzidan keyin sunnat oʼqiladimi?
Hanafiy mazhabiga koʼra bomdod namozining sunnati farzdan oldin oʼqiladi. Agar jamoatga kech qolinib sunnat oʼqilmagan boʼlsa, farzdan keyin sunnat qazo qilinmaydi. Lekin Shofiiy mazhabiga koʼra quyosh chiqishigacha vaqt boʼlsa, farzdan keyin ham bomdod namozining sunnati oʼqilishi mumkin. Bu masalada mazhablar oʼrtasida farq mavjud. Hanafiy qarashiga koʼra esa, farzdan keyin oʼqiladigan nafl namozlar uchun karohat muddati (ishroq vaqti)ni kutish tavsiya qilinadi.
Quyosh chiqqandan keyin bomdod namozi oʼqiladimi?
Quyosh chiqqandan keyin bomdod namozining vaqti tugagan boʼladi. Bundan keyin bomdod namozi faqat "qazo" niyati bilan oʼqilishi mumkin. Qazo namozida faqat 2 rakat farz oʼqiladi, sunnat oʼqilmaydi. Hanafiy mazhabiga koʼra qazo namozi har doim, hatto karohat vaqtlarida ham oʼqilishi mumkin. Shofiiy mazhabida esa karohat vaqtlarida qazo namozi oʼqishning joiz emasligi qarashlari mavjud. Muhimi — bomdod namozini imkon qadar vaqt ichida oʼqish va quyosh chiqishidan oldin tugatishdir.
Bomdod azoni aytilayotganda nima qilish kerak?
Azon aytilayotganda qilinishi kerak boʼlgan birinchi ish — muazzin aytayotgan jumlalarni jim turib takrorlashdir. "Hayya alas-saloh" va "Hayya alal-falah" jumlalarida esa "La havla va la quvvata illa billah" deyiladi. Bomdod azoniga xos ravishda "As-salotu xayrun minan-navm" deyilganda "Sadaqta va bararta" (Toʼgʼri va yaxshi aytding) deyish sunnatdir. Azon tugaganidan keyin Payg'ambarimizga salovot keltiriladi va azondan keyingi duo oʼqiladi. Azon paytida gapirmaslik, qilinayotgan ishni imkoni boʼlsa toʼxtatish va xushuʼ bilan azonni tinglash ham odob doirasiga kiradi.
Subhi sodiq bilan subhi kozib oʼrtasidagi farq nima?
Subhi kozib (yolgʼonchi fajr) — tunning soʼnggi qismida sharq ufqida tik koʼtariladigan ingichka, oq nurli chiziqdir. Bu nur qisqa muddatda yoʼqoladi va keyin qorongʼulik yana hukmron boʼladi. Subhi sodiq (haqiqiy fajr) esa ufq boʼylab gorizontal yoyilgan, kuchayib boruvchi va endi qaytmaydigan yorugʼlikdir. Namoz vaqti va imsok subhi sodiq bilan boshlanadi; subhi kozib paytida esa hali bomdod namozi vaqti ham kirmagan, roʼza ham boshlanmagan boʼladi. Bu farqni bilish, ayniqsa taqvim yoki soatga kirish imkoni boʼlmagan paytlarda katta ahamiyatga ega.
Bomdod namozini jamoat bilan oʼqishning fazilati nima?
Bomdod namozini jamoat bilan oʼqishning koʼplab fazilatlari hadislarda bayon qilingan. Payg'ambarimiz (s.a.v.) "Kim bomdod namozini jamoat bilan oʼqisa, butun tunni namozda oʼtkazgandek boʼladi" (Muslim) deganlar. Boshqa hadisda "Agar odamlar bomdod va xufton namozidagi savobni bilganlarida, hatto sudralib boʼlsa-da jamoatga kelar edilar" (Buxoriy) deyilgan. Yana jamoat bilan oʼqilgan namoz yakka oʼqilganidan 27 barobar koʼp savobga ega (Buxoriy, Muslim). Bomdod namozini jamoat bilan oʼqigan kishi oʼsha kunni Alloh himoyasi ostida oʼtkazadi va munofiqlik alomati hisoblangan bomdod namozini tark etish holatidan uzoq boʼladi.
